‘Echte Finnen’ zetten EU Verdragswijziging op de helling

door VB op 27/04/2011

in Buitenland

Vorige week zorgden de ‘Echte Finnen’ voor een aardverschuiving in het Finse politieke landschap. De partij behaalde een zeer grote overwinning in de nationale verkiezingen en werd de derde partij van het land. Voor een groot deel is de overwinning van de ‘Echte Finnen’ te danken aan hun sceptische opstelling over de verlening van financiële steun aan lidstaten die in economisch zwaar weer verkeren. In Brussel wordt de verkiezingsuitslag met argusogen gevolgd. Niet alleen de geplande steunverlening aan Portugal, maar ook de realisatie van een Europees stabilisatiemechanisme is in gevaar. Door de toegenomen euroscepsis in het parlement is Finse instemming met de wijziging van de EU Verdragen allerminst zeker.

Timo Soini, partijleider van de ‘Echte Finnen’, maakte na de verkiezingen onmiddellijk duidelijk opnieuw te willen onderhandelen over de Finse bijdrage aan de op handen zijnde steunverlening aan Portugal. Hij hamert voortdurend op het feit dat verlening van noodsteun duidelijk in strijd is met de EU Verdragen. Soini maakt hiermee twee fouten, een juridische en een politieke.

Ten eerste verabsoluteert Soini de complexe juridische werkelijkheid. Soini baseert zijn standpunt dat steunverlening onrechtmatig is op de ‘no-bailout’ bepaling in het EU Werkingsverdrag (zie art. 125 VWEU). Of en in hoeverre dit artikel in de weg staat aan de verlening van financiële noodsteun hangt echter sterk af van de wijze waarop men deze bepaling interpreteert.

Soini hanteert een ruime interpretatie van de ‘no-bailout’ clausule. Elke lidstaat is zelf verantwoordelijk voor zijn financiële verplichtingen en kan niet worden gesteund door directe of indirecte, ex ante of ex post, garanties of steunverlening van lidstaten.

Men kan de ‘no-bailout’ clausule heel goed ook strikt interpreteren. De bepaling sluit enkel de aansprakelijkheid van de EU of lidstaten uit voor de schuldverbintenissen van andere overheden en bepaalt dat dergelijke verbintenissen ook niet mogen worden overgenomen. Het verbod zou dan ook alleen van toepassing zijn, indien de EU of een lidstaat in een rechtstreekse contractuele verhouding staat ten opzichte van de crediteuren van de lidstaat met financiële problemen. In de situatie van het noodfonds is een dergelijke contractuele verhouding niet aanwezig. Er is enkel sprake van het verlenen van leningen of het beschikbaar stellen van kredietlijnen om de lidstaat in nood van kapitaal te voorzien.

Veel ernstiger is Soini’s politieke fout. Deze is van fundamentele aard en raakt de toekomst van de Unie.

Juist om meer juridische duidelijkheid te creëren – mede onder druk van het Constitutionele Hof in Duitsland – heeft de Europese Raad onlangs besloten om het EU Werkingsverdrag te wijzigen. Lidstaten uit de eurozone krijgen de bevoegdheid een permanent stabilisatiemechanisme in te stellen. Dit mechanisme kan worden geactiveerd indien een lidstaat in financiële nood een gevaar vormt voor de eurozone. De Verdragswijziging vormt een zeer fundamentele wijziging van de Verdragen met grote juridisch-constitutionele betekenis voor de ontwikkeling van de EU. Soini’s afkeer van steunverlening draagt echter bij aan de groeiende ‘Europa-moeheid’ in de lidstaten, zeker in Finland. De Verdragswijziging komt zo op losse schroeven te staan.

In alle 27 lidstaten moet de algemene verdragswijziging worden goedgekeurd en vervolgens dient tussen de Eurolanden een verdrag te worden gesloten tot oprichting van het mechanisme. Dat geeft nationale parlementen een heel grote vinger in de pap. Na de verkiezingsuitslag van afgelopen zondag staat een groot deel van het Finse parlement kritisch tegenover financiële steunverlening aan lidstaten in nood. Niet alleen de ‘Echte Finnen’ maar ook de Sociaaldemocraten, na zondag de tweede partij van het land, hebben sterke bedenkingen. Een tegengeluid lijkt vooral te moeten komen van de Nationale Coalitie, de partij die de verkiezingen nipt heeft gewonnen. Veel zal afhangen van het resultaat dat Jyrki Katainen, de minister van financiën in de huidige regering en beoogd minister-president namens de Nationale Coalitie, in coalitieonderhandelingen met de eurosceptische partijen zal weten te bereiken.

Nu de paradox. Soini zegt dat hij niet wil dat Finland uit de eurozone treedt. Hij keurt de in zijn ogen almaar toenemende federalisering van Europa echter sterk af. Maar de wijze waarop het stabilisatiemechanisme zal gaan functioneren, zou hem juist moeten aanspreken. Het toekomstig mechanisme is sterk intergouvernementeel van aard en niet gestoeld op de ‘communautaire’ methode waarbij ‘federale’ instellingen als het Europees Parlement en de Commissie grote invloed uitoefenen. Lidstaten besluiten uiteindelijk of, en op basis van welke voorwaarden, steun wordt verleend. In elk individueel geval kan Finland beslissen of het steunverlening goedkeurt.

Dit vertellen de ‘Echte Finnen’ hun kiezers echter niet. Zoals de laatste tijd vaak gebeurt in Europa appelleert de partij enkel aan het gevoel van onbehagen over de EU dat leeft onder een deel van de bevolking. Het mogelijke resultaat hiervan kan zijn dat Finland, een lidstaat die 8 miljard bijdraagt aan het in totaal 440 miljard euro tellende noodfonds, de totstandkoming van het permanente stabilisatiemechanisme verhindert. Dit kan leiden tot het einde van de euro en misschien wel van de Europese Unie. Wil Soini dát zijn kiezer misschien vertellen?

{ 3 reacties… read them below or add one }

1 WJLH 28/04/2011 om 09:13

Nog véél ernstiger is de politieke en juridische fout de Europese burgers niet serieus te nemen…

2 Filip S. 28/04/2011 om 10:33

@ WJLH

U heeft gelijk, maar heeft u ook een idee bij wie we deze fout moeten zoeken. Dat zijn namelijk de politici in alle hoofdsteden, behalve Brussel.

3 MD 28/04/2011 om 15:08

Eerlijk gezegd denk ik dat als de Echte Finnen al fouten maken in dit dossier, die juist niet politiek van aard zijn. Ze spinnen er garen bij toch? Het zou inderdaad kunnen dat ze inconsistent zijn en ze het nieuwe verdragsmechanisme vanuit een bepaalde (of sterker: hun eigen) logica zouden moeten steunen. Maar gaat politiek altijd om waarheid en consistentie? Dat lijkt me niet. Ik hoorde een tijdje terug de term ‘fact free politics’ vallen. Die zou hier wel eens zeer goed van toepassing kunnen zijn. Daar kun je enorm tegen zijn, maar een politieke fout is het bedrijven ervan vaak juist niet.

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: