Partij, met een ij

door EB op 07/12/2016

in Varia

Post image for Partij, met een ij

Hoeveel letters telt het woord “partij”? Vijf of zes? Het antwoord op die vraag kan relevant zijn als een politieke groepering een verzoek tot registratie van een aanduiding indient bij het centraal stembureau. De Kieswet bepaalt namelijk dat een dergelijk verzoek moet worden afgewezen als de aanduiding meer dan 35 letters of andere tekens bevat. Zie artikel G 1, vierde lid, onder d, van de Kieswet.

De “ij” is een typisch Nederlandse ligatuur. Een ligatuur is een letter die gevormd wordt door twee letters aaneengekoppeld te schrijven. Als iemand met de hand – in blokletters – in een tekst de letters “i” en “j” achter elkaar schrijft, dan worden die fysiek aan elkaar verbonden. Er wordt een rond boogje onder de “i” vastgemaakt, waarmee deze aan de “j” wordt gekoppeld. Een ligatuur wordt daarom ook wel koppelletter genoemd. Een ander voorbeeld is de letter “æ”, die in veel Scandinavische talen voorkomt. Maar waar de “æ” een eigen plaats heeft in bijvoorbeeld het Noorse en IJslandse alfabet, geldt dit niet voor de Nederlandse “ij”. Ons alfabet eindigt gewoon op “x”, “y” en “z”. De letter “ij” komt er helemaal niet in voor.

Op de computer zullen de meeste Nederlanders ook gewoon achter elkaar “i” en “j” typen, als zij “ij” bedoelen. Daar maak ik mij zelf ook schuldig aan. Het typt nu eenmaal sneller en de lezer ziet veelal toch geen verschil tussen “ij” en “ij”. Ook historisch is de keuze voor het gebruik van twee losse karakters in plaats van één karakter verklaarbaar. Toen in 1968 de eerste computers met toetsenbord werden ontwikkeld, lagen alleen de 26 letters van het Engelse alfabet vast. Alle andere 102 karakters, mochten de computerfabrikanten zelf naar eigen goeddunken invullen. Wie het karakter voor de “ij” gebruikte, kon er daardoor niet zeker van zijn dat de ontvanger van zijn bericht ook een “ij” op zijn scherm te zien zou krijgen. Het achtereenvolgens intikken van de letters “i” en “j” was de enige manier om veilig te stellen dat de tekst zou worden getoond, zoals de schrijver het bedoeld had. Met het verschijnen van Unicode 4 – in 2003 alweer – is daar echter verandering in gekomen. De Nederlandse ligatuur “ij” is nu internationaal als letter erkend.

Op computers die draaien op het Windows besturingssysteem is de “ij” te vinden onder alt + 0307. De hoofdletter “IJ” is te vinden onder alt + 0306. Op deze website staat een lange lijst met bijzondere tekens en karakters, en hoe zij op de computer tevoorschijn getoverd kunnen worden. Ook voor gebruikers van Mac OS en Linux. Is een aanduiding zo lang dat het centraal stembureau zich afvraagt of de in artikel G 1 van de Kieswet neergelegde grens is overschreden, dan is het goed te bedenken dat de “ij” een ligatuur is. Iedere basisschoolleerling weet dat het woord partij vijf letters telt: “p – a – r – t – ij”. Dat wij ons er bij het typen op de computer soms wat makkelijk vanaf maken, maakt niet dat het woord opeens een extra letter telt.

{ 4 reacties… read them below or add one }

1 FTG 08/12/2016 om 12:50

Gelukkig. Ik wilde zojuist al de “Alle ligaturen de wereld uit!-partij” gaan inschrijven. Dat kan dus net, als de “ij” als één letterteken geldt (ik neem aan dat spaties ook als tekens gelden.. Het droevige is dat als mijn partij zijn doel bereikt, zij echter niet meer als partij kan worden geregistreerd met die naam.

2 BvdL 08/12/2016 om 18:40

Zoiets noemden ze vroeger een tegenspraak. Waar is Rob als je hem nodig hebt?

3 EB 09/12/2016 om 13:06

@FTG:
Gelukkig kan jouw partij dat noodlot bespaart blijven. In de beleidsregel die de Kiesraad heeft vastgesteld voor de beoordeling van registratieverzoeken staat namelijk: “Leestekens, verbindingsstreepjes, haakjes en spaties worden buiten beschouwing gelaten.” Zie Stcrt. 2008, 54.

4 Mo 09/12/2016 om 23:31

De laatste keer dat ik ligatuur had, had ik inderdaad teveel ijs gegeten. Maar de dokter zei: ligatuur is natuurlijk altijd nog beter dan Ostrogorski. Ik heb dus geluk gehad.

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: