AdM in Trouw: ‘Bescherm beter dan Lakeman’ (update)

door PWdH op 15/10/2009

in Varia

In een opiniestuk in Trouw identificeert AdM, auteur op dit blog, vanmorgen twee kandidaten voor de schuldvraag bij de ondergang van DSB-zaak: Lakeman en de wetgever. De eerste heeft de ondergang ingeluid, maar daarmee – anders dan hij zelf beweert – de belangen van de gedupeerden hypotheekgevers geschaad. De wetgever had de consument beter moeten beschermen en dat niet aan Lakeman over moeten laten.

De toezichthouders komen er beter van af. Zo heeft de gedragstoezichthouder de AFM na klachten doorgelicht en boetes opgelegd. Prudentieel toezichthouder DNB kwam pas laat in beeld bij DSB, maar dat is volgens AdM te rechtvaardigen, nu DSB tot voor kort goed was voor zijn geld. Wel pleit AdM voor aanscherping van het protocol om lekken bij een afgewezen noodregeling te voorkomen. Dat lijkt terecht en daarbij moet vooral ook in de facilitaire sfeer worden gedacht: sms’jes naar werkstudenten pas versturen en persconferenties pas plannen nadat de rechter heeft toegewezen.

Toch vraag ik me af of er niet meer te zeggen valt over de rol van DNB. Uit de jongste reconstructie van de ondergang gisteren in Nova bleek dat DNB met de ‘haircut‘ op een beslissend moment de kredietkraan dichtdraaide, omdat het onderpand van DSB (hypotheken) niet werd vertrouwd. Wellicht zit hier van alles achter waar ik niets van weet, maar het lijkt toch merkwaardig dat DNB op zo’n beslissend moment plotseling argwaan kreeg.

Mogelijk geeft de uitspraak van de rechter op de aanvraag van het faillissement later vanmorgen meer duidelijkheid.

UPDATE: Klik hier voor het stuk van AdM.

Dit opiniestuk van AdM verscheen vandaag in Trouw onder de titel: ‘Bescherm beter dan Lakeman’.

Zwarte Piet is terug

Toen Lakeman zijn oproep deed aan de rekeninghouders van DSB om hun geld daar weg te halen was zo goed als zeker dat DSB om zou vallen. Dat is een wetmatigheid: als bij spaarders het vermoeden rijst – hoe ongefundeerd ook – dat er een bankrun kan komen, dan komt die er ook. De rechtbank heeft afgelopen maandag de noodregeling in werking gesteld en DSB wordt onder leiding van twee bewindvoerders ontmanteld. Het grote zwarte pieten over de schuldvraag is begonnen. Twee kandidaten komen wat mij betreft in aanmerking: naast Lakeman ook de Tweede Kamer.

Wellink ligt weliswaar al een tijdje onder vuur vanwege zijn optreden in verschillende dossiers de afgelopen anderhalf jaar, maar het zou unfair zijn om hem en zijn ploeg verantwoordelijk te stellen voor het omvallen van DSB. De gebeurtenissen bij DSB zijn immers pas in een laat stadium op het terrein van DNB zijn komen te liggen. DNB houdt er toezicht op dat een bank goed is voor zijn geld en dat was bij DSB het geval. DNB heeft het zelfs aangedurfd om na Lakeman’s optreden – zeer uitzonderlijk – een openbare mededeling te doen dat de solvabiliteit van DSB in orde was en zo de markt geprobeerd tot rust te manen.

De rol van AFM is een beetje onderbelicht gebleven. DSB kwam in het nieuws omdat de bank klanten te dure hypotheken en onnodige verzekeringen verkocht, waardoor die met hogere lasten werden geconfronteerd dan zij dragen konden. Het onvoldoende informeren van de consument over de consequenties van financiële beslissingen is een zaak van de AFM. Toch heeft AFM niet gefaald. Het specifiek terrein waar het over gaat, is nog niet zo lang gereguleerd en veel van de polissen zijn voor die tijd afgesloten. AFM is redelijk snel op onderzoek uitgegaan (na klachten, dat wel ) en heeft DSB helemaal doorgelicht. Dat heeft onder meer geleid tot de boetes van midden dit jaar. DSB had te weinig ‘checks and balances’ ingebouwd bij het afsluiten van transacties. Scheringa heeft het dan over procedures die niet op orde zijn, maar dit zijn wel de procedures die moeten tegengaan dat medewerkers voor DSB en voor de consument onverantwoorde contracten sluiten.

Als derde kandidaat voor de zwarte piet wordt Bos genoemd. Dat Bos de DSB provisiepraktijken een aantal weken geleden sterk veroordeelde is opmerkelijk, omdat een minister van Financiën geen voeding moet geven aan twijfel bij de consument over een bank. Bovendien zijn die praktijken misschien moreel laakbaar, maar wettelijk toegestaan.

Scheringa wijst met de vinger naar DNB en Financiën, omdat zij zondag informatie naar de pers zouden hebben laten lekken waardoor de klanten na een aanvankelijke daling van opnames massaal hun geld kwamen halen. Dat na het mislukken van het reddingsoverleg de noodregeling werd aangevraagd, had in ieder geval niet naar buiten mogen komen. Misschien hadden DNB of Financiën, met de wetmatigheid over bankruns in het achterhoofd, op de noodregeling gerekend. De Wet op het financieel toezicht eist echter dat de behandeling van een aanvraag om de noodregeling met gesloten deuren gebeurt, en dat bij een afwijzing (anders dan bij toewijzing) de uitspraak niet openbaar is, allemaal met het oog op het behoud van het vertrouwen van de consument. Deze waarborg wordt een wassen neus, als langs andere weg uitkomt dat de aanvraag is gedaan en juist daardoor een bankrun ontstaat. De rechtbank had uiteindelijk dan ook maar één keus. Daarom moet het protocol over het aanvragen van de noodregeling – ik neem tenminste aan dat dat er is – opnieuw worden bezien als het gaat om het bewaken van de vertrouwelijkheid.

De zwarte piet gaat in ieder geval naar Pieter Lakeman. Door zijn optreden heeft hij opzettelijk, zoals hij zelf stelt, de run op DSB veroorzaakt. De vraag is wie hij hiermee heeft geholpen. De klanten in ieder geval niet, want met uitzondering van de spaarders met een saldo onder de € 100.000, voor wie het geld in het depositogarantiestelsel is te halen, moeten zij maar afwachten wat er overblijft van de waarden die zij bij DSB hebben ondergebracht. Evenmin is duidelijk er gebeurt met lopende leningen en hypotheken. Ook al is een noodregeling geen faillissement, maar een vorm van onder curatele stellen, de consequentie is onvermijdelijk dat het eigen vermogen van DSB wordt afgewaardeerd en de koek die straks kan worden verdeeld onder alle schuldeisers kleiner wordt. Degenen die hun vertrouwen in Lakeman hebben gesteld, komen bedrogen uit en hij sleept niet alleen hen, maar ook alle andere klanten van DSB mee de afgrond in.

Maar daarmee is het spel nog niet uit. Ook de wetgever ziet zo zwart als roet. Hij heeft te weinig nagedacht over de fundamentele uitgangspunten van het financieel toezicht en zit nu in een spagaat. Vanouds is de regulering op dit terrein heel beperkt – dit om de vrije markt niet te belemmeren – wat betekent dat alleen echte uitwassen worden aangepakt. Onder druk van de EU is er meer regulering gekomen in de Wet op het financieel toezicht, maar het oude uitgangspunt dat de consument zelf uit de doppen moet kijken is niet wezenlijk veranderd. Het opvoeren van informatieplichten richting de consument (‘lenen kost geld’) als middel om de consument te beschermen heeft weinig zin, zoals het DSB dossier bewijst. Zelfs een bovengemiddeld ingevoerde consument heeft moeite om al die informatie op waarde te schatten. De Tweede Kamer kan dan ook niet volstaan met opnieuw een onderzoek naar het optreden van de toezichthouders, maar moet zich afvragen of de bescherming van de consument nu echt in handen moet liggen van iemand als Lakeman.

Adrienne de Moor-van Vugt
is als hoogleraar Bestuursrecht verbonden aan het Centrum voor financieel recht van de juridische faculteit van de Universiteit van Amsterdam
Weblog: www.publiekrechtenpolitiek.nl

{ 1 reageer… read it below or add one }

1 AdM 15/10/2009 om 20:06

Toch even een reactie "VdS": het stuk in Trouw is door de redactie van Trouw geredigeerd. Deze Blogspot heeft het echte originele stuk!

Reactie achterlaten

{ 1 trackback }

Vorige post:

Volgende post: