Afmars van het voorstel voor een Gemeenschappelijk Kooprecht?

door RdG op 27/09/2012

in Buitenland, Europa

Post image for Afmars van het voorstel voor een Gemeenschappelijk Kooprecht?

Al jaren wordt – onder leiding van de Europese Commissie – nagedacht en onderhandeld over vorm, inhoud en wenselijkheid van één Europees systeem van contractenrecht naast de 27 nationale rechtsstelsels.

Sommigen zien een volwaardig Europees Burgerlijk Wetboek gloren aan de horizon. Hesselink schreef in 2004, bij de presentatie van het Action plan on European contract law dat weliswaar nog onduidelijk was hoe veelomvattend de regeling zou worden, ‘but a code it will be’.

De studiegroep van academici die onderzoek deed naar een Common Frame of Reference zag het eindresultaat eerder als toolbox:

‘The CFR project is not an attempt to create a single law of the whole of Europe. Rather, the purpose of the CFR as a legislator’s guide or toolbox is to enable the meaning of European legislation to be clear to people from diverse backgrounds.’ (2009)

De Europese Commissie kwam vervolgens met het voorstel voor een optioneel instrument:

‘A Regulation could set up an Optional Instrument, which would be conceived as a “2nd Regime” in each Member State, thus providing parties with an option between two regimes of domestic contract law. It would insert into the national laws of the 27 Member States a comprehensive and, as much as possible, self-standing set of contract rules which could be chosen by the parties as the law regulating their contracts. It would provide parties, primarily those wishing to operate in the internal market, with an alternative set of rules. The instrument would be applicable in cross-border contracts only, or in both cross-border and domestic contracts.’ (Green Paper, p. 9 )

Na consultaties stelde Viviane Reding (vice-president van de Europese Commissie) een jaar geleden een Gemeenschappelijk Europees Kooprecht (ook wel: GEKR) voor. Het instrument zou alleen nog gelden bij koop door grensoverschrijdende consumententransacties en transacties tussen MKB-bedrijven – en dan nog alleen als partijen een opt-in overeenkomen.

Ook het geleidelijk bijstellen van de ambities heeft de gemoederen niet tot bedaren gebracht. Liefhebbers blijven het zien als een belangrijke stap richting één Europees burgerlijk wetboek – critici beschouwen het wellicht eerder als dubieus sluitstuk in een Europees treurspel. ‘In felheid doet het debat niet onder voor dat over het nieuwe Burgerlijk Wetboek dat in de jaren tachtig en begin jaren negentig van de vorige eeuw in ons land werd gevoerd’, aldus Hondius in het recent verschenen thema-nummer van het Maandblad voor Vermogensrecht (2012/7).

Voorstanders (waaronder de EC) zijn er van overtuigd dat een Europees systeem de handel tussen lidstaten zal stimuleren. Jaarlijks zou er miljarden euro’s aan handel worden misgelopen doordat bedrijven en consumenten geconfronteerd worden met allerlei verschillende nationale rechtsstelsels en zo minder gemakkelijk zaken kunnen doen. Door een uniform Europees stelsel mogelijk te maken, zouden rechtszekerheid en consumentenvertrouwen in de werking van de interne markt worden verbeterd.

Critici geloven daar niet in en menen dat een Europees kooprecht juist leidt tot onduidelijkheid en onzekerheid, voor ondernemer én consument. Het kooprecht staat niet op zichzelf, maar zal altijd moeten worden aangevuld met dwingende regels van nationaal publiekrecht en leerstukken uit het privaatrecht (bijv. aangaande de precontractuele fase, zekerheidsrecht, handelingsonbekwaamheid en volmacht).

Bovendien is er een probleem van internationaal privaatrechtelijke aard dat niet zomaar “weggeïnterpreteerd” kan worden. Art. 6 Rome I garandeert de consument immers de consumentenbescherming van zijn nationale recht – ook al kiest hij voor een ander (Europees) rechtsstelsel. Men kan dus niet uitsluitend met het GEKR uit de voeten. Als dat zo is, wat is dan nog het voordeel voor consument en ondernemer?

Naast praktische en juridische bezwaren die zien op de inhoud van het voorstel (zie recent ELI), blijft er kritiek komen op de grondslag die de Europese Commissie heeft gekozen voor het doorvoeren van deze maatregel (zie uitgebreid het artikel van De Tavernier in MvV 2012/7 en zijn blog).

De Commissie heeft gekozen voor art. 114 VWEU – de clausule die gebruikt kan worden om nationaal recht te harmoniseren. Voor het creëren van een optioneel stelsel lijkt art. 352 VWEU (optreden om de ‘doelstellingen van de Vedragen’ te verwezenlijken) echter de gewezen weg, zo ook de redactie van Common Market Law Review (2012/p.1276):

‘Article 114(1) TFEU empowers the Union to harmonise national legal provisions by means of a directive or to replace national law by way of a regulation, but it does not authorise the Union to introduce a legal regime of Union law that supplements national law without harmonising or replacing it.’

Deze keuze is niet zonder gevolgen. Het Europees Parlement is voorstander van het GEKR, maar de Europese Raad heeft nog niet beslist. Voor het vaststellen van het GEKR is dan een gekwalificeerde meerderheid in de Raad voldoende, terwijl voor ingrijpen op grond van art. 352 VWEU alle lidstaten moeten instemmen.

Valt daar nog iets aan te doen? De Europese Commissie is gedwongen de grondslag te heroverwegen als eenderde van de nationale parlementen gemotiveerd adviseert dat het voorstel niet strookt met het subsidiariteitsbeginsel (Protocol II bij Verdrag van Lissabon, art. 7 lid 2). Alleen het Britse House of Commons, de Duitse Bundesrat, de Oostenrijkse Bundesrat en de Belgische Senaat wezen de grondslag gemotiveerd af. Ook de Duitse Bundestag was zeer kritisch, maar diende geen advies in. Niet de minsten, maar dus niet voldoende: het quorum werd eind 2011 niet gehaald.

Dit legt een probleem met toetsing aan het subsidiariteitsbeginsel bloot: het beginsel is bedoeld om het actieniveau te bepalen (EU of nationaal?), maar blijkt niet geschikt om te toetsen of de keuze voor een bepaalde grondslag de juiste is. Het uiteenlopen van 27 stelsels van contractenrecht zou je inderdaad kunnen zien als een Europees probleem. In ieder geval is het iets dat niet op nationaal, regionaal of lokaal niveau kan worden aangepakt – maar slechts kan worden bereikt ‘at Union level’ (art. 5 lid 2 VEU). ‘[I]t is the simple fact of difference that creates the problem’, schreef Davies al eerder (CMLRev 2006/43). Het is dan ook niet verwonderlijk dat nationale parlementen, geconfronteerd met de subsidiariteitsvraag, niet massaal negatief adviseerden (zie Clive).

De Europese Commissie liet van de zomer weten vastbesloten te willen doorgaan op de ingeslagen weg. Duitsland en Oostenrijk weigeren zich hierbij neer te leggen. Eergisteren maakten de Ministers van Justitie van deze twee landen publiek dat zij het huidige voorstel voor een Gemeenschappelijk Kooprecht afwijzen.

De Duitse Minister Sabine Leutheusser-Schnarrenberger is niet overtuigd van de voordelen en stelt dat niet alleen politiek, maar ook wetenschap en consumentenbeweging zeer kritisch zijn:

“Wir können noch nicht erkennen, welche Vorteile sich daraus tatsächlich ergeben würden. (…) In Deutschland steht sowohl die Wirtschaft als auch die Verbraucherseite sehr kritisch zum Vorschlag Redings.”

Dit betekent dat nu zowel de uitvoerende als de wetgevende macht in Duitsland grondslag en inhoud van het voorstel afkeuren. Daarmee lijkt het project – politiek gezien – kansloos geworden. Het zou een opmerkelijke voortijdige afmars betekenen, van een voorstel dat volgens sommigen juist een opmars naar een Europese civil code had moeten zijn.

Toch is het nog steeds mogelijk dat de Europese Commissie zich van voldoende steun verzekert in de Europese Raad. Dan is de hoop gevestigd op het Hof van Justitie voor een herhaling van Tobacco Advertising (2000, C-376/98), waarin het Hof voor het eerst grenzen stelde aan het gebruik van art. 114 VWEU: zonder voorwaarden zou ‘de bevoegdheid van de gemeenschapswetgever nagenoeg onbegrensd zijn’ (par. 106-107).

Intussen blijft nog even onduidelijk of en hoe EU-contractenrecht gestalte zal krijgen.

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: