Alan Turing: als de geschiedenis het recht raakt

door SvdL op 09/02/2012

in Varia

Post image for Alan Turing: als de geschiedenis het recht raakt

De grondlegger van de moderne computer was homoseksueel. Nou en, zou je denken. In 1952 was homoseksualiteit in het Verenigd Koninkrijk echter verboden en werd Alan Turing, de wiskundige uit Cambridge, ervoor veroordeeld. 2012 Is Turings honderdste geboortejaar. Een goede reden om de kraker van de Duitse Enigma-code uit de Tweede Wereldoorlog te eren met excuses en eerherstel door de Britse regering. En, hoe modern, worden die excuses afgedwongen met een ePetition. Niets mis met een stukje revisionisme, zou je denken. Maar nee, verklaarde minister van Justitie, Lord McNelly, de Britse regering gaat de geschiedenis niet herschrijven. Zijn argument is historisch bijzonder pijnlijk, star en zelfs harteloos. Maar: er is ook geen speld tussen te krijgen.

A posthumous pardon was not considered appropriate as Alan Turing was properly convicted of what at the time was a criminal offence. He would have known that his offence was against the law and that he would be prosecuted. It is tragic that Alan Turing was convicted of an offence which now seems both cruel and absurd-particularly poignant given his outstanding contribution to the war effort. However, the law at the time required a prosecution and, as such, long-standing policy has been to accept that such convictions took place and, rather than trying to alter the historical context and to put right what cannot be put right, ensure instead that we never again return to those times.

Alan Turings zaak lijkt daarmee uitgemaakt. Maar als Turing geen herziening van zijn persoonlijke geschiedenis verdient, wie dan wel?  Zijn theorieën over computers vormen nog altijd de basis voor het dna van onze informatiesamenleving. Hij werkte in het diepste geheim tijdens de Tweede Wereldoorlog aan het breken van de Duitse geheime code. Het Verenigd Koninkrijk kreeg er een beslissend voordeel mee in diverse zee- en landslagen. En ook na de oorlog heeft Turing baanbrekende onderzoek verricht aan onder meer artificiële intelligentie. Alleen al vanwege zijn intellectuele prestaties zou Turing alle denkbare eerherstel verdienen. Niet dus, zegt McNelly.

Als geschiedenis het recht raakt, ontstaan er pijnlijke situaties. Denk aan de slavernij of politionele acties van Nederlandse militairen in Nederland – ook daar blijven officiële excuses uit of zijn zwaar bevochten. Excuses hebben niet alleen moreel-emotionele lading; uitgesproken door een bewindspersoon krijgen ze ook een juridische lading. Het taalgebruik moet de wonden dan pleisteren. Maar pas op!, de woorden mogen niet binden. Ze mogen huidige bestuurders niet met terugwerkende kracht verantwoordelijk maken. En dat doet pijn bij slachtoffers. Hoe zorgvuldig de woorden ook zijn gekozen, ze blijven onbevredigend. Ze doen immers geen recht aan het lijden. In casu Turing is die woordkeus nog eens extra pijnlijk, omdat  zijn werk nog uitmaakt van onze dagelijks leven en ook McNelly Turings waarde voor het Verenigd Koninkrijk erkent.  Die spagaat, tussen een moreel excuus zonder juridische consequentie enerzijds en de wens om recht te doen, ook aan de geschiedenis anderzijds, probeerde Gordon Brown in 2009 zo te overbruggen:

Thousands of people have come together to demand justice for Alan Turing and recognition of the appalling way he was treated. While Turing was dealt with under the law of the time and we can’t put the clock back, his treatment was of course utterly unfair and I am pleased to have the chance to say how deeply sorry I and we all are for what happened to him. So on behalf of the British government, and all those who live freely thanks to Alan’s work I am very proud to say: we’re sorry, you deserved so much better.

Zo hoopte Brown in 2009 Turing voldoende in ere te hebben hersteld en het onderwerp van de politie agenda te krijgen. Helaas. Turings veroordeling blijft op die politieke agenda staan en ondanks de recente afwijzing van Lord McNelly blijft Turings veroordeling buzzen. Het is allemaal te laat voor de man zelf. Hij pleegde, onder druk van de schande, na verlies van zijn baan, naam en faam, zelfmoord. Naar verluidt door een hap uit een appel, gedoopt in cyanide. Volgens weer een andere overlevering leeft dat drama voort in het logo van ‘s werelds succesvolste computerbedrijf – Apple.

Sebastiaan van der Lubben

Foto: Eitisnart B

{ 4 reacties… read them below or add one }

1 Bernard Woolley 09/02/2012 om 21:57

Omdat dit nu eenmaal een staatsrechtelijk blog is, en om verwarring over mogelijke cabinet reshuffles te voorkomen, een klein puntje op de i:

Lord McNally (en niet McNelly), is inderdaad Minister of State for Justice. Maar anders dan je zou denken is dat het equivalent van de Nederlandse staatssecretaris. De ‘Minister’ van Justitie, is Secretary of State for Justice, Ken Clarke. Clarke is op Justitie dus de baas, McNally de slaaf. Over de Parliamentary Under-Secretary zullen we het maar niet hebben

Er valt vanuit recht en rechtvaardigheid trouwens nog wel wat meer over die kwestie-Turing te zeggen.

Als we gaan beginnen aan revisie. Wat rechtvaardigt dan dat Turing wèl revisie zou krijgen en al die andere homosexuelen niet? Betekent deze petitie dus dat je met terugwerkende kracht wel homo mocht zijn als je de natie redde in WOII? Dat lijkt mij weinig verheffend en riekend naar ongerechtvaardigd onderscheid. Nog los van het feit dat die man dat zelf ook niet zal hebben gewild. Wat hij deed was dan niet strafbaar, maar wat de man deed met wie hij het deed, was dat wel. Of niet?

Mooier en eerlijker zou het dus zijn als er een soort algehele revisie zou komen. Maar dat levert, afgezien van nogal wat bureaucratische rompslomp vanwege het enorme aantal gevallen, een volgend probleem op. We zouden daarmee de geschiedenis gaan herschrijven langs de hedendaagse meetlat. En dat is iets waarvoor nogal wat historici ons waarschuwen. Bovendien: waar dan te stoppen? Er zijn nog wel wat meer delicten uit het verleden die we tegenwoordig volstrekt niet meer strafbaar vinden.

Misschien moeten we dus de feiten van het verleden maar laten zoals ze zijn. Die man is destijds veroordeeld. Dat is schandalig, vinden wij nu. En zo hoort het ook.

2 JRA 10/02/2012 om 09:51

Dat de cyanide-appel van Turing de inspiratie heeft gevormd voor het appeltje van Apple is trouwens een legende die Steve Jobs in zijn officiële biografie zelf heeft ontkracht. Jobs zegt daarover: “Ik zou gewild hebben dat ik dat bedacht had, maar helaas is het niet waar”. Citaat staat ergens in hoofdstuk 1.

3 Mihai Martoiu Ticu 11/02/2012 om 13:18

==Maar: er is ook geen speld tussen te krijgen.==
Niet waar. Wetten zijn slechts wetten, zolang ze min of meer overeen komen met de gedragsregels die we zouden overeenkomen als we met elkaar zouden debatteren/onderhandelen voor onze geboorte, zonder te weten als welke persoon we geboren zullen worden. Zodra de wetten van dat originele contract veel te veel afwijken, zijn ze geen wetten meer en verzet, desnoods met geweld, is gerechtvaardigd. Dat deden ze ook in Egypte, Libië, Oost-Europa etc. Hetzelfde geldt voor de anti-homo wetten in GB, ze waren geen wetten, maar dictatuur. Trouwens er bestaan voorbeelden van retroactieve wetgeving: bijvoorbeeld de Nuremberg princples.

4 E. Pietersen 12/02/2012 om 13:37

Altijd grappig: dat mensen het maken van een moreel excuus verbinden aan juridische verantwoordelijkheid/gevolgen. Dit is zover ik kan overzien onzin. O.a. onze Nationale Ombudsman wijst hier continu op. Je kunt heel goed excuses maken voor iets waarvoor je niet primair verantwoordelijk bent. Ook regering/leiders.

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: