Als u dit leest, bent u net zo gek als Breivik

door SvdL op 12/04/2012

in Varia

Post image for Als u dit leest, bent u net zo gek als Breivik

Toerekeningsvatbaar of ontoerekeningsvatbaar – Anders Breivik is het allebei. Na grondig onderzoek concludeerden forensisch psychologen december vorig jaar dat de Noorse aanslagpleger niet goed bij zijn verstand was. En vandaag werd bekend dat collega-psychologen Breivik volledig toerekeningsvatbaar hebben verklaard. Zelden staan conclusies van een onderzoek zo diametraal tegen over elkaar. Psychologie, verklaarden de onderzoekers de verschillende conclusies, is nu eenmaal geen exacte wetenschap. Breivik schijnt in zijn nopjes te zijn met de laatste bevindingen: hij wil bij zijn volle verstand veroordeeld worden en is nooit weggelopen voor de verantwoordelijkheid van zijn verschrikkelijke daad.

Dat psychologie geen exacte wetenschap is, toonde David Rosenhan in zijn studie On Being Sane in Insane Places aan. In zijn baanbrekende studie uit 1973 trekt hij een cynische conclusie:

It is clear that we cannot distinguish the sane from the insane in psychiatric hospitals.

Rosenhan kwam tot die boude uitspraak na acht fake-patienten op pad te hebben gestuurd met een eenvoudige opdracht. Verklaar in een psychiatrische inrichting dat je stemmen in je hoofd hoort en vertel op alle andere vragen wel de waarheid. Rosenhans ‘patienten’ waren allemaal gezond en werden allemaal opgenomen.

In een geval duurde het maar liefst 52 weken voordat een fake-patient werd vrijgelaten. Saillant detail: de ‘patienten’ hielden openlijk aantekeningen bij van hun aanwezigheid – de echte patienten hadden daardoor al snel door dat het nep-patienten betrof. Hoe kan dat? Als de behandelende artsen de aantekeningen hadden gelezen, dan waren ze toch snel achter de opzet van zij toets gekomen? Nee dus:

The hospital itself imposes a special environment in which the meanings of behavior can easily be misunderstood. The consequences to patients hospitalized in such an environment – the powerlessness, depersonalization, segregation, mortification, and self-labeling – seem undoubtedly counter-therapeutic.

Flauw?

Dat vonden Rosenhans collega’s ook. Dus vroegen ze hem een herkansing. Rosenhan beloofde fake-patienten te sturen en na een tijdje bekend te maken wie dat waren geweest. Tijdens de evaluatie van die tweede test, bekenden deelnemende ziekenhuizen een aantal fake-patienten niet te hebben opgenomen. Tot grote ontsteltenis van Rosenhan. Hij had namelijk niemand gestuurd. Er waren dus patienten naar huis gegaan die wel degelijk opgenomen hadden moeten worden. Nu is er natuurlijk een verschil tussen psychiatrie en forensische psychiatrie. Je zou kunnen zeggen dat bij de laatste discipline de marges nog kleiner zijn dan in de reguliere psychiatrie.

Wie patienten in de forensische psychiatrie laat lopen, brengt niet alleen de patient, ook de maatschappij in gevaar. Forensische psychiatrie gaat niet alleen om het toedichten van toerekeningsvatbaarheid – het gaat ook om een inschatting of iemand na zijn daad (en de eventuele straf die daarop volgt) een gevaar voor de samenleving blijft. Kan en mag iemand terugkomen in de samenleving? Zolang er geen doodstraf of levenslang wordt opgelegd, bestaat de gerede kans dat iemand terugkeert. De vraag is dan: wat voor iemand? Een fake-patient van Rosenhan waarover we minzaam kunnen glimlachen? Of een verstoorde ziel die daags na zijn vrijlating opnieuw aan het plannen slaat om weer toe te slaan? De Noorse psychiaters hebben de komende conferenties een prachtige casus om zich over die vraag te buigen.

Sebastiaan van der Lubben

Foto: Expert

{ 3 reacties… read them below or add one }

1 PB 12/04/2012 om 09:42

Uitstekend het dilemma weergegeven. Ontoerekeningsvatbaarheid is dan een soort levenslang door de achterdeur.

2 Jorg 12/04/2012 om 14:13

Studie van 40 jaar geleden zegt me niet zoveel; ik mag toch aannemen dat er veel veranderd is in de psychologie/psychiatrie. Of is er vergelijkbaar recenter onderzoek?

3 PB 12/04/2012 om 15:00

JOrg, het is toch een leuk citaat. Het is een column, geen wetenschappelijk artikel.

Het dilemma is gewoon dat we aan de ene kant heel ‘menswaardig’ willen zijn, door tegen de doodstraf, lijfstraffen, verbanning te zijn. Maar aan de andere kant willen zelfs de Noren gewoon van sommige mensen af. Die Breivik kan echt niet meer terug naar oslo om een ijsje te eten. Maar je mag wel de vraag stellen of de straf ‘levenslange psychiatrische behandeling’ niet ‘cruel and unusual’ of ‘inhuman and degrading’ is.

Daarbij komt ook volgens mij dat al het niet-conformistisch handelen gelijk wordt gemedicaliseerd. Net zoals mensen vroeger van alles aan de duivel toeschreven, schrijven we het nu toe aan allerhande psychische aandoeningen. En daar hebben we altijd wel een pilletje of een behandeling voor. We hebben dit gewoon nodig om het gedrag van mensen te verklaren om onszelf gerust te stellen. Breivik is uiteindelijk gewoon niet anders dan de moslimterroristen die elke dag gemiddeld ongeveer 4 aanslagen plegen (met tientallen doden per week). Hij heeft een politiek-sociale ideologie die hij met geweld wil nastreven.

Maar ja, dan was iedereen dus gek de afgelopen 2000 jaar. En de oorlog van Bush en van onszelf in Irak en Afghanistan was eigenlijk precies hetzelfde. Hij wilde zijn politiek-ideologische (verspreiden van democratie) belangen nastreven met geweld.

Reactie achterlaten

{ 1 trackback }

Vorige post:

Volgende post: