Beatrix’ positie als constitutionele spelverdeler

door GB op 27/04/2012

in Haagse vierkante kilometer

Post image for Beatrix’ positie als constitutionele spelverdeler

Het Kunduz-akkoord is een voorlopig hoogtepunt van een zelfbewust parlement. Maar even daarvoor is ook iets bijzonders gebeurd: de koningin heeft een stapje terug gedaan bij het beantwoorden van de vraag hoe het verder moet. Een klein stapje. Maar toch een stapje.

Ter herinnering: toen Balkenende IV viel, fietsen alle fractievoorzitters langs het paleis om te melden of ze verkiezingen wilden, wanneer ze dat wilden en of er nog een missionair interim-kabinetje geformeerd moest worden. Dat kon je dan bijhouden, om vervolgens af te wachten wat de koningin zou doen, gehoord nog wat andere adviseurs.

Nu ging het anders. Beatrix wachtte het kamerdebat af, en consulteerde toen uitsluitend de voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer en de vice-president van de Raad van State. De fractievoorzitters mochten thuis blijven. Blijkens het persbericht heeft Verbeet de majesteit gemeld dat de kamer verkiezingen op 12 september wenst. ‘Op grond hiervan’, zo vervolgt het persbericht, ‘heeft de Koningin het demissionaire kabinet verzocht de ontbinding van de Tweede Kamer der Staten-Generaal te bevorderen en daarmee verkiezingen op die datum mogelijk te maken.’

In deze nieuwe gang van zaken valt op dat de kamervoorzitter de consultatie van de fractievoorzitters vervangt. Verbeet komt melden wat de kamer wil, en de koningin controleert verder niet of dat het geval is en of er wel voldoende naar de SGP of het lid Brinkman geluisterd is. Dat is een duidelijke verschuiving in precies de richting die D66 en GroenLinks meer in algemene zin voor ogen hebben met de formatie.

Anderzijds is het de vraag waarom Beatrix zich er überhaupt nog mee heeft willen bemoeien. Het ontslag was reeds aangeboden, de koningin had reeds per ommegaande gemeld het ontslag in beraad te houden en van de ministers te verwachten zich tot het landsbelang te beperken. Het uitschrijven van de verkiezingen, ligt in eerste instantie bij het kabinet. Dat kabinet heeft de koningin pas weer nodig bij de ondertekening van het ontbindingsbesluit. Dus wat dacht het paleis nog toe te voegen met het verzoek verkiezingen te bespoedigen? Een extra controle of de Eerste Kamer mogelijk een andere opvatting koesterde?

Het lijkt erop alsof de koningin wel een stapje terug heeft gedaan, maar zich zeker niet zonder slag of stoot uit haar positie van constitutionele spelverdeler laat duwen. Zonder tegenbericht vervult ze in ieder geval nog een formele rol.

Met steeds minder gezag, dat wel. Want hoewel Verbeet had gemeld dat 12 september de datum moest worden, en de koningin dat aan het kabinet gevraagd heeft, trok Rutte gisteravond de kwestie gewoon weer even los door te opperen dat het toch ook 5 september kon worden. Dat zal de koningin niet kunnen waarderen.

{ 3 reacties… read them below or add one }

1 JH 27/04/2012 om 13:03

Ik ben er nog niet direct van overtuigd dat de opmerking van Rutte moet worden gezien als het negeren van de wens van de koningin. Ligt het niet eerder voor de hand dat Hare Majesteit, geconfronteerd met de door het parlement aangedragen datum, niet anders kon dan 12 september voor te stellen, ondanks mogelijke bedenkingen?
Het argument van Rutte was immers juist dat verkiezingen op 12 september tot gevolg zal hebben dat de troonrede zal worden uitgesproken ten overstaan van de Tweede Kamer in oude samenstelling, hetgeen minder ordelijk zou zijn. Onderliggend argument lijkt dan toch dat deze verkiezingsdatum het belang van de troonrede (verder) uitholt, hetgeen de positie van de Koningin verzwakt.

2 GB 27/04/2012 om 14:33

@ JH

Ben het met je eens dat er te weinig ligt om te zeggen dat 12 september de wens van de koningin is. Misschien wil zij zelf ook wel liever 5 september. Overigens zat ze er twee jaar geleden nog namens de failliete boedel van Balkenende IV. Heel veel maakte dat niet uit.

Het gaat er mij om dat je Beatrix toch wel in het rijtje ‘aanpassen website, inlichten Kiesraad’ zet als je eerst in een afgekapte consultatieronde vaststelt dat het 12 september wordt, en je dat officieel door het kabinet van de koningin opgedragen krijgt, waarna je toch nog maar even lekker dooronderhandelt over de datum. Vorige keer liet de Koningin Rutte een strafrondje lopen voor zo’n geintje.

3 Redactie 28/04/2012 om 10:49

Aanvulling: Van den Burg heeft ooit (1981) wel verdedigd dat het plicht van de koningin was om – alvorens het ontbindingsbesluit te tekenen zich er via een consultatieronde van te vergewissen of de meerderheid van de kamer voor ontbinding is. Een dergelijke volledige parlementarisering van het onbtindingsrecht (Vis) wordt door Kortmann en Van der Pot afgewezen.

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: