Begrotingsdiscipline bij wet?

door GB op 16/08/2011

in Haagse vierkante kilometer

Het moet de kroon zijn op de ontwikkeling van ‘codificerende wetgeving’ naar ‘modificerende wetgeving’: begrotingsdiscipline afdwingen bij wet. Obama bedacht het als onderdeel van zijn oplossing om de shut down van zijn regering af te wenden. Merkel en Sarkozy hebben het ingebouwd in hun visie voor Europa. En Rutte sprak vandaag ook weer verlekkerd over ‘automatische sancties’ bij falend begrotingsbeleid.

Je zou het bijna vergeten maar vroeger, toen Bos en Balkenende nog crises oplosten, is het idee ook al bedacht. Het was onderdeel van crisispakket waarover door fractievoorzitters in 2009 op het torentje werd onderhandeld en het kwam terug in de troonrede van dat jaar: we zouden een Wet tekortreductie Rijk en Medeoverheden krijgen om de boel in het gareel van het Stabiliteits en Groeipact te houden, de wet TREM. Met die wet zou bezuinigen voortaan geen politieke noodzakelijkheid maar een wettelijke plicht zijn.

Enig zoeken levert op dat de wet nog wel de ministerraad is gepasseerd om naar de Raad van State te gaan. Hoewel het voornemen was dat de wet op 1 januari 2011 zou ingaan, is er daarna niets meer van vernomen. Zou de Raad van State dermate vernietigende kritiek hebben geleverd dat het voorstel met stille trom is afgevoerd? Dat zou goed kunnen, want RTL had destijds al de hand gelegd op een uiterst kritische notitie van het Ministerie van Financiën. De ambtenaren daar zagen er toen niet zoveel in. Als het al niet overbodig was, dan was het onmogelijk of onzinnig.

{ 11 reacties… read them below or add one }

1 Karin 16/08/2011 om 23:55

Wat te denken van een grondwettelijke plicht? (zie http://nos.nl/artikel/264892-duitsfrans-plan-eigen-bestuur-eurozone.html). Om met de auteur van dit stuk te spreken: als het al niet onmogelijk was (ziet u het voor zich, Rutte die vol enthousiasme de Kamers ontbindt voor vervroegde verkiezingen) of overbodig (dat oordeel laat ik graag aan de echte deskundigen over) dan is het toch wel voor alles onzinnig. Wanneer hebben Nederlandse politici zich voor het laatst echt iets aan de grondwet gelegen laten liggen (de vrijheid van meningsuiting even niet meegeteld dan)? De ‘gulden regel’ die voor mevrouw Merkel met haar Bundesverfassungsgericht een ijzeren disciplineringsmaatregel moge lijken zou in Nederland wel eens echt van zeer buigbaar goud kunnen blijken.

Oftewel: Europa is nog lang niet één (zelfs al schiet het met die Europese regering inmiddels lekker op).

2 PB 17/08/2011 om 09:58

Een absoluut schuldenplafond kan mijns inziens ook alleen maar averechts werken. Maar ik vind het niet verkeerd dat hierover wordt nagedacht. De normen van het stabiliteitspact vond ik alleszins realistisch.

Hoewel ik het wel heel vreemd vind dat men de staatsschuld uitdrukt ten opzicht van het BNP. Het BNP is namelijk wat de burgers verdienen, niet de staat. Het is toch vreemd dat de Staat daarmee bijna gezegd dat het inkomen van burgers eigenlijk van de staat is. Het lijkt mij daarom beter de staatsschuld uit te drukken ten opzichte van de jaarlijkse inkomsten van de staat.

Het lijkt mij dan niet vreemd dat er een bepaald percentage wordt bepaald waarbij beperkingen intreden op de mogelijkheden om geld te lenen. Bijvoorbeeld dat dit voortaan met 2/3 meerderheid moet gebeuren in het parlement, en alleen voor bepaalde doeleinden (bv. niet voor nieuwe programma’s). Dat kan je ook doen voor een bepaald percentage van het overheidsbudget dat aan rente wordt uitgegeven.

Kortom, ik vind het goed dat er over wordt nagedacht.

3 GB 17/08/2011 om 10:05

Probleem lijkt mij dat er financiële verplichtingen bestaan, los van de begroting. Waar een recht op uitkering bestaat, kan je niet zomaar meer zeggen: sorry, maar er is geen 2/3 meerderheid meer om het benodigde geld daarvoor te lenen. Het lijkt me dan ook dat er sowieso een onderscheid moet worden gemaakt tussen een deel van de begroting waarbij ‘dan maar geen geld’ een optie is, en delen van de begroting die meerjarige verplichtingen van geld voorzien.

Anders gezegd: een ontsporende begroting is wel een uiting van een probleem maar nauwelijks een serieus aanknopingspunt om het probleem op te lossen. Het probleem zit hem namelijk in de politieke kracht van de ‘gulden regel’, zoals Karin schrijft.

4 JJ 17/08/2011 om 10:33

Is “Begrotingsdiscipline bij wet’ niet een pleonasme? Begroting bij wet.

5 Martin Holterman 17/08/2011 om 15:18

Zoals JJ zei, bij wet kan het strikt genomen niet.

Bij grondwet wel, maar dan moet het wel voldoende streng, anders kun je het net zo goed niet doen. De Duitsers doen het vrij streng, de Zwitsers sinds 1999 nog een stukje strenger. (De Duitsers laten in het midden hoe snel het begrotingstekort moet worden afbetaald, maar in Zwitserland staat in de relevante loi organique dat het in zes jaar moet.)

E.e.a. is natuurlijk sowieso zinloos zonder een grondwettelijk hof dat de begrotingswetgever kan dwingen zijn plicht na te komen.

Dan is er nog de econoom in mij die zegt dat een dergelijke harde regel niet verstandig is, omdat een zekere mate van flexibiliteit beter is voor de economie. Het is veel beter als het begrotingstekort oscilleert tussen nul en, zeg, -4% BBP dan een begrotingstekort van permanent nul.

6 JJ 17/08/2011 om 16:09

Holterman, kun je die flexbiliteit niet ook gewoon inbouwen in de (grond)wet op begrotingsdiscipline?

GB, waarin zit het modificerende?

7 Martin Holterman 17/08/2011 om 16:21

@JJ: Dat doen ze door te schrijven dat het begrotingstekort maximaal x% mag bedragen als de economie slecht is. Maar, als dergelijke regels netjes worden nageleefd, geven ze nog steeds een probleem. Die zes jaar van Zwitserland, bij voorbeeld, is prima bij een normaal crisisje zoals 10 jaar geleden. Maar voor de crisis van nu is het te kort.

Duitsland, art. 115(2) GG:
Einnahmen und Ausgaben sind grundsätzlich ohne Einnahmen aus Krediten auszugleichen. Diesem Grundsatz ist entsprochen, wenn die Einnahmen aus Krediten 0,35 vom Hundert im Verhältnis zum nominalen Bruttoinlandsprodukt nicht überschreiten. Zusätzlich sind bei einer von der Normallage abweichenden konjunkturellen Entwicklung die Auswirkungen auf den Haushalt im Auf- und Abschwung symmetrisch zu berücksichtigen. Abweichungen der tatsächlichen Kreditaufnahme von der nach den Sätzen 1 bis 3 zulässigen Kreditobergrenze werden auf einem Kontrollkonto erfasst; Belastungen, die den Schwellenwert von 1,5 vom Hundert im Verhältnis zum nominalen Bruttoinlandsprodukt überschreiten, sind konjunkturgerecht zurückzuführen. Näheres, insbesondere die Bereinigung der Einnahmen und Ausgaben um finanzielle Transaktionen und das Verfahren zur Berechnung der Obergrenze der jährlichen Nettokreditaufnahme unter Berücksichtigung der konjunkturellen Entwicklung auf der Grundlage eines Konjunkturbereinigungsverfahrens sowie die Kontrolle und den Ausgleich von Abweichungen der tatsächlichen Kreditaufnahme von der Regelgrenze, regelt ein Bundesgesetz. Im Falle von Naturkatastrophen oder außergewöhnlichen Notsituationen, die sich der Kontrolle des Staates entziehen und die staatliche Finanzlage erheblich beeinträchtigen, können diese Kreditobergrenzen auf Grund eines Beschlusses der Mehrheit der Mitglieder des Bundestages überschritten werden. Der Beschluss ist mit einem Tilgungsplan zu verbinden. Die Rückführung der nach Satz 6 aufgenommenen Kredite hat binnen eines angemessenen Zeitraumes zu erfolgen.

Voor Zwitserland staat het allemaal in art. 13 c.a. van het Finanzhaushaltgezets (FHG): http://www.admin.ch/ch/d/sr/6/611.0.de.pdf.

8 GB 17/08/2011 om 16:26

@ JJ, dat je de wet inzet als een instrument om een doel te bereiken, in plaats van als manier om recht te codificeren.

Het is overigens een losse associatie met het opstel van Tim Koopmans dat hierover gaat. Verschil tussen het Burgerlijk Wetboek en de Wet bevordering arbeidsdeelname jonggehandicapte.

Maar dat had je natuurlijk zelf al bedacht. Dus wat is je vraag precies?

9 Martin Holterman 17/08/2011 om 16:26

@GB: In Amerika maken ze onderscheid tussen “discretionary spending” en de rest. Me dunkt dat je daarop doelt.

Trouwens, nog even een toelichting op mijn antwoord op de vraag van JJ: Ik zou een soort Gödel regel willen voorstellen: Elke regel die streng genoeg is om de overheid daadwerkelijk in zijn bewegingsvrijheid te beperken is te “legalistisch” om een oplossing toe te staan voor alle economische crises. Je kunt dat oplossen door, à la Duitsland, een niet-justitiabel criterium te gebruiken, of je kunt het oplossen door voor lief te nemen dat in sommige economische crises de grondwettelijke begrotingsregel de crisis erger maakt in plaats van beter.

10 JJ 17/08/2011 om 16:56

GB, ik wil niet vervelend doen, maar codificatie van recht, de wet, dus, is natuurlijk ook een instrument om een doel te bereiken.
Holterman, misschien is het middel erger dan de kwaal.

11 Martin Holterman 17/08/2011 om 17:34

@JJ: Absoluut. Zolang het begrotingstekort gemiddeld lager is dan de economische groei is er geen enkel probleem.

Eurostat:
2000: 2% surplus, 3,9% reële groei.
2001: 0,2% tekort, 1,9% reële groei.
2002: 2,1% tekort, 0,1% reële groei.
2003: 3,1% tekort, 0,3% reële groei.
2004: 1,7% tekort, 2,2% reële groei.
2005: 0,3% tekort, 2,0% reële groei.
2006: 0,5% surplus, 3,4% reële groei.
2007: 0,2% surplus, 3,9% reële groei.
2008: 0,6% surplus, 1,9% reële groei.
2009: 5,5% tekort, 3,9% reële krimp.
2010: 5,4% tekort, 1,8% reële groei.

Dus van de afgelopen 11 jaar hebben we vier keer een te groot begrotingstekort gehad, inclusief de afgelopen twee jaar. Dus ik zie niet in waarom we ons bovenmatig zorgen zouden moeten maken over begrotingstekorten. (Zowel op korte termijn als structureel.)

Reactie achterlaten

{ 1 trackback }

Vorige post:

Volgende post: