Begrotingsregels in de Grondwet

door GB op 21/05/2012

in Europa, Haagse vierkante kilometer

Post image for Begrotingsregels in de Grondwet

De begrotingsdiscipline waar Hollande tegen te hoop loopt staat in het zogenaamde Begrotingspact. Dat eist onder andere van de lidstaten dat zij in hun eigen nationale recht regels voor een maximaal begrotingstekort codificeren. Inhoudelijk is het geen nieuw plan. Bos en Balkenende wilden dat destijds al met de Wet tekortreductie rijk en medeoverheden (de TREM-wet). Dat is er nooit van gekomen. Rutte wil het ook onder de noemer HOF-wet, verwijzend naar houdbare overheidsfinanciën. Dat voornemen ligt nu bij de Raad van State.

Er is echter een fundamenteel probleem met deze techniek: de HOF-wet zal een wet in formele zin zijn, terwijl de begrotingswetten dat ook zijn. De wetgever die de begrotingswet vaststelt is dus ook degene die bevoegd is om de begrotingsregels te wijzigen. Een belangrijke conflictenregel in het recht stelt dat een latere wet voorgaat op een eerdere wet, zodat ontsporende begrotingen heel goed kunnen worden aangemerkt als een (kennelijke) wijziging van de begrotingsregels. Dat zal de bescherming van het begrotingsevenwicht niet effectiever maken en gaat ons straks misschien in de problemen brengen als we bij het Hof van Justitie moeten uitleggen hoe wij aan het Begrotingspact voldoen.

Het voor de hand liggende alternatief, namelijk aanpassing van de Grondwet, leek lange tijd geen realistische optie omdat daarvoor ook de Tweede Kamer moest worden ontbonden. En dat werd voorlopig niet voorzien. Maar nu de Kamerontbinding er toch gaat komen, ontstaat een mooie kans om langs de koninklijke weg begrotingsdiscipline te verzekeren door de Grondwet te wijzigen. Daarvoor is niet vereist dat het Begrotingspact reeds in werking is getreden.

Het verdient daarom serieuze overweging om nog voor 12 september een eerste lezingsvoorstel in het staatsblad te plaatsen waarin wordt voorgesteld de Grondwet aan te vullen met een verplicht begrotingsevenwicht en de Tweede Kamer mede met het oog op dit voorstel te ontbinden. De verkiezingen gaan toch al over Europa en een eerste lezingsvoorstel verplicht tot niets meer dan een heroverweging in de tweede lezing. Als het kabinet geen initiatief toont, is het aan de kamer om in actie te komen.

{ 8 reacties… read them below or add one }

1 Joke Mizée 21/05/2012 om 23:36

Of wat dacht u van een maatschappelijke discussie over het onderwerp? In Ierland houden ze er een referendum over.
Van de HOF-wet heb ik begrepen dat die grote gevolgen heeft voor gemeenten, die hem dan ook met grote vreze vrezen. Misschien moeten die ook eerst even hun standpunt mogen bepalen en inspraak genieten.

2 PB 22/05/2012 om 08:26

Goed opgemerkt GB. Het fiscaal verdrag eist dat we de ‘balanced budget amendment’ opnemen in de hoogste nationale wet, en dat lijkt mij de Grondwet. Dan wordt het gelijk een mooi verkiezingsthema. Maar het lijkt alsof ze alles stilletjes willen doen. helaas.

3 Martin Holterman 22/05/2012 om 09:42

Vraagje: Wat gebeurt er als de (begrotings)wetgever de grondwettelijke budgetregels overschrijdt? Zonder BVerfG lijkt het me allemaal nogal een wassen neus. (En gelukkig maar…)

4 MD 22/05/2012 om 10:17

In dat geval is het (lijkt me) aan de oppositie om dat duidelijk te maken. Als ik de redenering dat de regel zonder een BVerfG een wassen neus zou zijn één stap doortrek, dan is kennelijk de gehele Grondwet een wassen neus. Wie is er immers bevoegd vast te stellen dat de wetgever de Grondwet overtreden heeft? Ik ben voorstander van invoering van een systeem van constitutionele toetsing, maar geloof nog wel in enige zelfbeperking door de wetgever.

5 Martin Holterman 22/05/2012 om 13:26

@MD: Dat is niet juist. Als de procedurele regels voor wetgeving bij voorbeeld niet gevolgd worden, dan is het resulterende document geen wet, en de rechter is bevoegd dat vast te stellen. Iets soortgelijks geldt voor een aantal andere Grondwettelijke regelingen. (Als de regering bij KB besluit om Noord- en Zuid-Holland samen te voegen, dan gebeurt er simpelweg niks.)

Dat gezegd, er zijn inderdaad grote stukken Grondwet die er voor Jan-met-de-korte-achternaam staan. So? Dit is Nederland. Hetzelfde geldt voor allerlei andere enthousiaste overheidsdocumenten.

6 GB 22/05/2012 om 13:42

@ Martin

Dat is een magische grens idd. Maar niet elk procedurevoorschrift raakt onmiddellijk de geldigheid. Zo heeft de Hoge Raad voor wetten in formele zin in het Van den Bergh/Staat arrest heel bescheiden geldigheidsvoorschriften geformuleerd (blijkens de Handelingen aangenomen en blijkens het Staatsblad bekrachtigd). Het procedurele voorschrift om met 2/3 goed te keuren als het om pensioenen van Kamerleden gaat wordt niet met ongeldigdheid bestraft, maar kan wel degelijk tot de onrechtmatigheid leiden (zij het niet door de rechter te constateren).

Is de balanced budget rule eigenlijk een procedureel voorschrift?

7 HK 22/05/2012 om 15:27

“Het verdient daarom serieuze overweging om nog voor 12 september een eerste lezingsvoorstel in het staatsblad te plaatsen”

Wat vindt de steller van dit blog van het vlugschrift van de heren Boogaard en Dragstra uit 2006 (Kst. 30471, D) over de bekendmaking van een verklaringswet? Heeft hij zich laten overtuigen door het kabinetsstandpunt uit 2009 hierover (Kst. 31570 nr. 14)? 😉

8 GB 22/05/2012 om 15:40

Hahaha! Ja. Daar zat ik ook aan te denken. Moet in ieder geval zijn: ‘nog voor de verkiezingen’ en dan, zoals de heren Dragstra en Boogaard overtuigend betoogden, hebben we het mede over de uitoefening van het passief kiesrecht…

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: