Boekreview: Korte uitleg van de Grondwet

door JAdB op 03/04/2014

in Grondrechten, Recensies, Uncategorized

Post image for Boekreview: Korte uitleg van de Grondwet

Het tweehonderdjarig bestaan van de Grondwet is door Leenknegt en Hirsch Ballin aangegrepen om een boek te publiceren waarin de Grondwet artikelsgewijs wordt uitgelegd (dat men zich kan afvragen of de Grondwet echt precies 200 jaar bestaat, bijvoorbeeld omdat we in 1798 de Staatsregeling al kenden, is een kwestie waar de auteurs in het voorwoord ook op wijzen). Het doel is niet alleen het markeren van dit bijzondere moment, maar ook het toegankelijk en beter begrijpelijk maken van de tekst van de Grondwet. Dat laatste is van belang omdat, zoals Hirsch Ballin het uitdrukt, de Grondwet de grammatica van het democratisch proces is. Zonder kennis van de Grondwet kunnen fundamentele politieke discussies niet correct worden gevoerd en komen aan constitutionele argumenten in het debat niet de waarde toe die zij, gelet op de hiërarchische positie die de Grondwet heeft, zouden moeten innemen. Aangezien constitutionele toetsing van wetten in formele zin nog altijd onmogelijk is, moet de Grondwet op andere wijze zijn uitwerking op de wetgever krijgen. Het boek heeft aldus, zo meen ik, met name politici (en hun medewerkers) en journalisten als doelgroep. Aan hen wordt een eerste aangrijpingspunt geboden om vertrouwd te raken met wat de Grondwet ons heeft te zeggen en maakt het op die wijze voor hen gemakkelijker om relevante constitutionele argumenten aan te dragen en (de waarde daarvan) te begrijpen.

Het boek is prachtig vormgegeven, dat moet gezegd. Er is gebruik gemaakt van dik papier, mooie tussenvellen, de bladspiegel is in orde, etc. Voor de viering van 200 jaar Grondwet is het werk om die reden zeer geschikt. Toch is hier reden voor kritiek, die samenhangt met het doel om de Grondwet toegankelijker te maken. Het boek is behoorlijk lijvig. Per Grondwetsartikel worden twee pagina’s gebruikt: één pagina voor de tekst, één pagina voor het commentaar van ten hoogste 300 woorden  (curieus is overigens de keuze om naast ieder commentaar in de kantlijn te zetten op welk artikel dat commentaar ziet, dat is immers duidelijk en dus overbodig). Vanuit het oogpunt van toegankelijkheid zou het beter zijn geweest de uitgave compacter te maken: stel politici en journalisten in staat het boek in de binnenzak mee te dragen! De afweging tussen de twee doelen van het boek is hier in het voordeel het feestelijke aspect uitgevallen. Begrijpelijk, maar wellicht is het een idee om een e-versie uit te brengen, of een editie op zakformaat.

Inhoudelijk gezien valt er niets op de tekst af te dingen. De betekenis van de bepalingen wordt helder en kernachtig weergegeven. Dat kan men aan deze auteurs wel overlaten.  Wat dit betreft slagen zij zeker in hun opzet tot het toegankelijker maken van de Grondwet. Uiteraard worden niet alle nuances beschreven, maar dat hoeft ook niet, gelet op het doel van de publicatie. Voor zover dit een probleem zou zijn wordt dit opgelost door verwijzing naar de uitgebreide en lezenswaardige commentaren  op www.nederlandrechtsstaat.nl.

Het boek was mijns inziens beter geworden indien het was voorzien van een inleiding waarin wordt ingegaan op een aantal algemene vraagstukken. Te denken valt aan het onderscheid tussen sociale en klassieke grondrechten, horizontale werking, botsing van grondrechten, legaliteit en dus ook delegatie en de problemen die dat vanuit democratisch oogpunt oplevert, en aan de proportionaliteit en subsidiariteit van maatregelen die een inbreuk op een grondrecht teweeg brengen. Het boek blijft nu bij een “kaal” artikelsgewijs commentaar; een algemeen kader zou daarop in mijn ogen een toevoeging zijn geweest, hoewel ook valt te betogen dat dit alles al snel te diepgravend zou zijn geworden.

Het vervelende is verder – en in het voorwoord wordt daar ook op gewezen – dat ons constitutionele recht niet alleen maar kenbaar is uit de Grondwet. Voor een deel is dat ongeschreven – denk aan de vertrouwensregel – en voor een deel vloeit dat voort uit andere documenten, zoals het EVRM, dat het terrein van de grondrechten een zeer belangrijke rol vervult. Ook die aspecten verdienen de aandacht van de doelgroep van de auteurs. Wellicht is dat iets voor de toekomst: een korte uitleg van de democratische rechtsstaat. Tot die tijd past de conclusie dat dit een mooi boek is waarmee journalisten en politici hun voordeel mee kunnen en moeten doen, dat hopelijk binnenkort in een handzamere editie verschijnt.

G. Leenknegt, E.M.H. Hirsch Ballin, Korte uitleg van de Grondwet, Deventer: Kluwer 2014.

{ 6 reacties… read them below or add one }

1 Erwin 04/04/2014 om 09:16

Boekreview is verkeerde samentrekking tussen Nederlands en Engels. Men kan gewoon ‘Recensie’ gebruiken.

2 JAdB 04/04/2014 om 14:56

Eens. Vijf jaar geleden werd deze fout voor het eerst op deze site gemaakt, en sindsdien is zij hardnekkig gebleken. Nostalgie en het verlangen naar consistentie verhinderen mij met deze traditie te breken.

3 LD 04/04/2014 om 15:30

De term “boekreview” is inmiddels toch tamelijk ingeburgerd:

http://www.boekreviews.nl/

Het woord “review” staat gewoon als Nederlands woord in de Van Dale, zijnde “Engels ontleend aan middeleeuws Frans reveue”.

Aangezien het woord “boek” en dus ook het Engelse woord “book” een Oudgermaanse oorsprong hebben, moeten we concluderen dat het in Engelstalige landen veelgebruikte woord “book review” een verkeerde samentrekking van Oudgermaans en middeleeuws Frans is. “Boekrecensie” kan, maar levert wel een samentrekking van een Oudgermaans en een aan het Latijn ontleend woord op.

Taal is voortdurend aan verandering onderhevig, wil ik maar zeggen.

4 Martin Holterman 04/04/2014 om 21:26

Dat we in 1798 al een staatsregeling hadden doet er niet aan af dat onze Grondwet, dwz de huidige, 200 jaar oud is, zij het dat hij in de tussentijd behoorlijk geamendeerd is.

5 JAdB 05/04/2014 om 02:24

Formeel gesproken dateert de huidige Grondwet van 1815 (die gold voor de Noordelijke ne de Zuidelijke Nederlanden). Er zijn echter goede redenen om van 1814 (die gold voor de Verenigde Nederlanden) uit te gaan, maar enigszins arbitrair is het wel. Hier te lande hebben eerder constitutionele regelingen gevonden, zoals die uit 1798 en 1801, waarbij niet op dezelfde wijze is stilgestaan toen 200 jaren waren verstreken terwijl kan worden betoogd dat ze tot dezelfde constitutionele traditie behoren.

6 Super De Boer 10/04/2014 om 12:12

8) Onze Grondwet is toch van 2007, nadat de Staatsregeling van 2005 eerder bij referendum was afgeschoten?

Oh wacht….

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: