Boekreview: Law, Nation-Building & Transformation

door RdG op 08/10/2014

in Grondrechten, Recensies

Post image for Boekreview: Law, Nation-Building & Transformation

In april 1994 vinden voor het eerst na afschaffing van de apartheid  democratische verkiezingen plaats in Zuid-Afrika. In 2014 viert Zuid-Afrika twintig jaar democratie. Men rouwt om de dood van anti-apartheidsstrijder en eerste zwarte president Nelson Mandela, maar staat tegelijkertijd stil bij de enorme ontwikkeling die Zuid-Afrika heeft doorgemaakt.

Na afschaffing van de apartheid werd een progressieve Grondwet aangenomen en een vooruitstrevend Constitutioneel Hof opgericht. Onder leiding van aartsbisschop Desmond Tutu schetste de Waarheids- en Verzoeningscommissie een zo volledig mogelijk beeld van de mensenrechtenschendingen tijdens de apartheid, waarbij slachtoffers en daders werden gehoord, en daders amnestie werd verleend. Antjie Krog schrijft daar eind 1997 over:

‘Ik ben vervuld van een niet te beschrijven tederheid jegens deze Commissie. Met al haar fouten, arrogantie, racisme, hypocrisie, incompetentie, leugens en haar onvermogen om na twee jaar een voorlopig beleid op poten te zetten inzake smartengeld, is ze in stormen van achterbaksheid, rancune en haat erg dapper geweest, op het naïeve af. (…) Ondanks alle missers draagt ze een vlam van de hoop die mij trots maakt dat ik van hier ben, dat ik hier hoor.’ (A. Krog, De kleur van je hart, Amsterdam: Olympus 2000, p. 243)

In deze recentelijk verschenen bundel reflecteert een vijftiental auteurs op twintig jaar Law, Nation-Building & Transformation in Zuid-Afrika. Veel aandacht gaat uit naar de bijdrage van het recht aan de ontwikkeling van Zuid-Afrika.

Dat is niet verwonderlijk. Zuid-Afrika kent een sterke juridische traditie, zowel tijdens de apartheid als na de afschaffing daarvan. Wetgeving zoals de Population Registration Act en de Group Areas Act (1950) faciliteerde etnische registratie en de verwijdering van zwarten uit ‘blanke’ gebieden. Het recht was niet alleen een instrument van discriminatie en onderdrukking, maar ook een wapen in handen van de anti-apartheidsstrijders, en na afschaffing van de apartheid een instrument om verandering en vooruitgang te bewerkstelligen.

Dat blijkt een proces van vallen en opstaan. Had Bill Clinton het in 2003 nog over een ‘community across divisions of race, religion and tribe’, inmiddels lijkt Zuid-Afrika opnieuw in de ban van de tegenstelling tussen zwart en blank, arm en rijk. De grote criminaliteitsproblemen brengen minister Susan Shabangu in 2008 tot de volgende uitspraak:

‘I want no warning shots. You have one shot and it must be a kill shot. If you miss, the criminals will go for the kill. They don’t miss. We can’t take this chance. Criminals are hell-bent on undermining the law and they must now be dealt with. If criminals dare to threaten the police or the livelihood or lives of innocent men, women and children, they must be killed. End of story. There are to be no negotiations with criminals.’

In 2010 wordt de rechtse politicus Eugene Terreblanche vermoord, in 2012 vinden 34 stakende mijnwerkers de dood in een bloedige confrontatie met de Zuid-Afrikaanse politie (waarover recentelijk de documentaire Miners shot down verscheen).

De problemen met armoede, corruptie, criminaliteit, HIV/aids en ongelijkheid blijven nijpend, maar ook de relatie tussen rechter en overheid is bij tijd en wijle moeizaam. Diverse bijdragen belichten en bevragen dan ook het effect van uitspraken van het Constitutionele Hof en de beloften uit de Grondwet op het dagelijks leven in Zuid-Afrika. Peté en Du Plessis doen de volgende oproep:

‘The disjunction between the promise of liberal rights (as set out in the Constitution) and the actual delivery of goods and services to people on the ground must be confronted. The rule of law demands this confrontation, and the South African people – the majority of whom suffered for decades under apartheid – deserve it.’ (p. 198)

De bundel probeert zo, twintig jaar na de eerste vrije democratische verkiezingen een voorzichtige balans op te maken. Daarbij is er niet alleen aandacht voor het verleden en positieve geluiden over de prestaties van de afgelopen twintig jaar, maar nadrukkelijk ook voor de kloof tussen recht en realiteit, en voor de uitdagingen waar het huidige Zuid-Afrika voor staat.

Als lezer hoop je op een afsluitende bijdrage waarin de verschillende bijdragen worden geanalyseerd en enkele overkoepelende conclusies worden getrokken. Helaas ontbreekt een dergelijk hoofdstuk, evenals een trefwoordenregister. Dat neemt niet weg dat de bundel interessant is voor lezers met enige kennis van Zuid-Afrika. De lezer die daar niet over beschikt, kan zich beter eerst verdiepen in de Zuid-Afrikaanse literatuur (bijv. Antjie Krog) of een boek als The Strange Alchemy of Life and Law van rechter Albie Sachs tot zich nemen.

C. Jenkins & M. du Plessis (red.), Law, Nation-Building & Transformation. The South African Experience in Perspective, Cambridge / Antwerpen / Portland: Intersentia 2014, 333 p.

Deze bespreking verscheen ook in Ars Aequi 2014, p. 787.

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: