Boekreview: Niet de kiezer is gek

door GB op 05/02/2017

in Recensies

Post image for Boekreview: Niet de kiezer is gek

Het regent democratische pamfletten, deze dagen. Zo beschouwd is het boekje van Tom van der Meer niets bijzonders. Maar omdat deze Nederlandse Van Reybrouck door de regering in de Staatscommissie-Remkes werd gestopt, is de hoek waaruit in zijn pamflet de staatkundige wind waait van bijzonder belang. Die hoek is opvallend. Want verder dan kapsel, stoppels en colbertje gaan de overeenkomsten tussen Van der Meer en Van Reybrouck niet. Waar het verhaal van de Belg naar de hoogste alarmfase meesleept, kan men na het betoog van de Nederlander nog prima slapen. Van een ‘crisis in de democratie’ is geen sprake. De ontzuiling liet de politieke partijen verweesd achter en de laatste democratiseringsgolf promoveerde burgers van kiezers die laten weten aan welke ideologie zij zich verwant voelen tot stemmers die veel zich veel directer en inhoudelijker uitspreken over de koers van hun land. Die kiezer dan vervolgens ‘op drift’ noemen, is een vals frame. Je zou, zoals Tom bijvoorbeeld, ook kunnen zeggen dat de kiezer assertiever is geworden. Dat klinkt niet alleen aardiger, het is uit democratisch oogpunt nog wel sympathiek bovendien. Politici die over electorale wispelturigheid klagen, zijn eigenlijk obers die kwaad worden op klanten die niet telkens hetzelfde bestellen. Je kunt een kiezer veel verwijten, maar niet dat hij kiest. Ook van de tegenstelling tussen het vertrouwen in de democratie en het wantrouwen in democratisch gekozen leiders blijft bij Van der Meer niet veel over: dat gaat prima samen. Je kunt een hekel hebben aan Trump, maar nog altijd geloven de democratie.

Wie eenmaal dat beeld van de kwaaie obers in het restaurant voor ogen heeft, ziet onmiddellijk wat er principieel mankeert aan de gebruikelijke voorstellen in het debat over staatkundige vernieuwing. Zowel het uitdelen van minder menu’s  (stemdiploma’s), het uitsluitend serveren van gerechten die veel worden besteld (kiesdrempel) als  het willekeurig rondbrengen van de borden (lottocratie): ze lossen vooral het probleem van de ober op. Maar de sfeer in het restaurant wordt er niet beter op. Het is echter de vraag of dat anders is bij de voorstellen die Tom van der Meer vervolgens zelf doet. Hij ziet wel wat in politici met meer ‘visie’, in meer stembusakkoorden en vaker minderheidskabinetten. Obers dus, die aan je tafel een lang verhaal gaan staan afsteken over stippen op hun horizon, obers waar je niet meer à la carte kunt bestellen en obers bij wie je uiteindelijk toch bent overgeleverd aan the chef’s choice.

Pamfletten zetten vaak te veel bij het vuilnis. Van der Meer toont dat gebrek haarscherp aan bij zijn collega-pamflettisten. Maar zelf schiet hij door in zijn afkeer van institutional engeneering. De effecten van institutionele veranderingen op de bestuurscultuur kunnen en worden vaak overschat. Je dualiseert de feitelijke verhoudingen op een gemeentehuis niet per se met de invoering van de incompatibiliteit tussen wethouder en raadslid. Maar andersom is ook waar. Wensen en verlangens voor een bepaalde bestuurscultuur kunnen de daarvoor benodigde institutionele verhoudingen ook te veel negeren. Zie ik het goed, dan is dat het probleem van Tom’s benadering. Zijn wens, bijvoorbeeld, om vaker met minderheidskabinetten te werken kan niet zonder een institutionele discussie over de basis van het parlementair stelsel: de vertrouwensregel. Weliswaar is het kabinet-Rutte II een heel eind gekomen met het bijeen sprokkelen van meerderheden in de Eerste Kamer voor zijn wetgevingsagenda, maar in de verantwoordingsdebatten met de Tweede Kamer bestond wel degelijk een meerderheid. Het is zeer de vraag of Rutte het ontbreken van een meerderheid in de Tweede Kamer ook had overleefd. Andersom is de praktijk van de wisselende meerderheden in de gemeenteraad van Leiden uiteraard bereikt door de inzet van betrokkenen raadsleden. Maar hij is ook het resultaat van een serie institutionele afspraken in een procesakkoord uit de collegeformatie.

Zelfs in een restaurant gelden regels.

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: