Boekreview: Ton Hartlief, Anno 2010, Beschouwingen over aansprakelijkheid en verzekering

door JAdB op 22/04/2010

in Recensies

Post image for Boekreview: Ton Hartlief, Anno 2010, Beschouwingen over aansprakelijkheid en verzekering

In zijn boek Anno 2010 stelt Hartlief (hoogleraar privaatrecht aan de Universiteit van Maastricht) zich de vraag waar het heen moet met het aansprakelijkheidsrecht. Moet het worden uitgebreid – bijvoorbeeld door iemand gemakkelijker aansprakelijk te kunnen houden of door het invoeren van de mogelijkheid om punitive damages te vorderen – of moet de rol van het aansprakelijkheidsrecht juist worden beperkt? De vervolgvraag is: op welke manier moet deze beweging worden ingezet?

Uitgangspunt bij de beantwoording van deze vragen is gelegen in de functies van het aansprakelijkheidsrecht:
– de klassieke functie van het vergoeden van geleden schade;
– de preventiefunctie (de dreiging van aansprakelijkheid maakt dat personen normen naleven)
– de “emotionele” kant van het claimen ((de nabestaanden van) de gelaedeerde willen het recht zien zegevieren)
In algemene zin zou kunnen worden gesteld dat deze functies gebaat zijn bij een uitbreiding van het aansprakelijkheidsrecht. Maar daar komen echter problemen om de hoek kijken. Uitbreiding van aansprakelijkheidsrecht kan ertoe leiden dat men niet meer normaal aan het maatschappelijk verkeer kan deelnemen zonder met een claim om de oren te worden geslagen. Dat kan leiden tot al te zware verzekeringslasten, of zelfs onverzekerbaarheid. Amerikaanse toestanden dus.

Daarbij komt dat (uitbreiding van) het aansprakelijkheidsrecht niet altijd de beste manier is om de doelen van voornoemde functies te bereiken. Er zijn alternatieven beschikbaar, zoals de sociale zekerheid en de schadeverzekering. Ook bestuursrechtelijke handhaving is een alternatief.

Het vinden van een goede balans tussen aansprakelijkheid en de alternatieven is bepaald geen sinecure. Vooral niet omdat er een hoop factoren meespelen. Ik noem er twee.

* De rol van verzekeraars. De verzekering beschermt de schadeveroorzaker, maar dient tegelijkertijd het belang van de gelaedeerde. Als de verzekeraar de schadeveroorzaker onvoldoende prikkelt (bonus/malus, eigen risico) om zich te gedragen naar normen waarop aansprakelijkheid kan worden gebaseerd, dan wordt daarmee de preventieve functie van het aansprakelijkheidsrecht uitgehold.

* Het specifieke rechtsgebied waar men zich op begeeft. De materie en problematiek van het verhalen van geleden schade bij arbeidsongevallen verschilt in hoge mate van het verhalen van schade bij medische fouten. En zo zijn er behoorlijk wat gebieden aan te wijzen die allemaal hun eigen aanpak vergen. Aansprakelijkheid in het wegverkeer, overheidsaansprakelijkheid, of aansprakelijkheid vanwege het overtreden van de mededingingsregels door kartels. Een voorbeeld ter verduidelijking. Als bierproducenten een kartel vormen waardoor de prijs van bier wordt opgedreven, dan is men in de horeca of detailhandel daar doorgaans niet de dupe van. De extra kosten zullen worden doorberekend aan de consument. Dat is degene die schade lijdt. Maar hij heeft weinig belang bij het eisen van schadevergoeding. Zijn schade is te klein. Ten behoeve van de preventieve functie van het aansprakelijkheidsrecht, kan men dan overwegen om bijvoorbeeld het eisen van punitive damages mogelijk te maken. Maar het invoeren van een dergelijk punitive damages-systeem heeft vermoedelijk minder zin bij medische fouten. De “straf” van het moeten vergoeden van geleden schade is daar al voldoende. Bij medische fouten speelt juist weer een andere problematiek, namelijk dat de eiser vaak moeite heeft zijn vordering deugdelijk te kunnen onderbouwen (meer in het bijzonder het causaal verband). Bij medische aansprakelijkheid zou je daarom meer kunnen denken aan het invoeren van een “no fault-systeem”, waarbij – als er een fout wordt aangetoond – het causaal verband tussen de fout en de geleden schade wordt vermoed aanwezig zijn.

Het is dus allemaal niet zo eenvoudig. Hartliefs beschouwingen nemen desalniettemin niet veel plaats in in de boekenkast. In 120 pagina’s zet Hartlief zijn verhaal uiteen, om tot de conclusie te komen dat hij een positief gevoel heeft bij uitbreiding van het aansprakelijkheidsrecht.

Daarmee kom ik aan mijn belangrijkste bezwaar tegen het boek: het wil veel te veel. Daardoor doet het op punten rommelig en onvolledig aan. Nu weet ik wel dat Hartlief geen volledigheid heeft beoogd (hij zegt dat ook met zoveel worden in het voorwoord), maar de hoeveelheid onderwerpen die aan bod komen doen mij duizelen. Het overzicht over de materie is al snel verloren. Ik begin mij inmiddels dan ook af te vragen of dit boek wel voor mij is bedoeld. Er is een grote hoeveelheid voorkennis nodig om het boek volledig te doorgronden en het overzicht te kunnen bewaren. Die voorkennis heb ik, als eenvoudige bestuursrechtjurist die zich bij met enige regelmaat bezighoudt met het privaatrecht, niet.

Daarmee wil ik trouwens niet zeggen dat Anno 2010 daarom niet de moeite waard zou zijn voor de jurist die zich niet dagelijks bezighoudt met het aansprakelijkheidsrecht. Het boek biedt deze jurist wel degelijk diepere inzichten in de materie en problematiek “achter” de inrichting van het aansprakelijkheidsrecht. Hartlief schrijft bovendien glashelder. Deze lezer zal er echter niet alles uithalen wat er inzit. Daarvoor heeft hij meer pagina’s tekst en uitleg nodig, die hij in de bibliotheek zal moeten vinden. Daar ga ik nu maar eens heen.

{ 2 reacties… read them below or add one }

1 Fred Verhulst 23/04/2010 om 17:12

Tolle lege ‘E.-J. Zippro, Privaatrechtelijke handhaving van mededingingsrecht, Kluwer Recht & Praktijk 174’. Een absolute aanrader!

2 admin 23/04/2010 om 17:16

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: