Boekreview: Willem IV, de ‘aanbigger’

door GB op 28/03/2010

in Haagse vierkante kilometer, Recensies

Post image for Boekreview: Willem IV, de ‘aanbigger’

Er is een nieuw boek over Willem-Alexander verschenen: ‘Willem IV, van prins tot koning’. Op de kaft wordt het boek aangeprezen als ‘de biografie’, maar dat lijkt me iets te te veel van het goede. Het is vooral een geïntegreerd interview met iedereen die in meer of mindere mate ooit iets met de prins te maken heeft gehad. Dat levert een detailniveau op dat soms vermoeiend is (wat dacht de makelaar toen leden van de hofhouding kwamen kijken naar een studentenhuis voor W-A?) maar soms ook zeer vermakelijk. Zijn oude schoolmeester, bijvoorbeeld, deelde onze aanstaande koning wat groepsgedrag betreft in bij de zogenaamde ‘aanbiggers’. Wat dat precies betekent is aan ieders eigen voorstellingsvermogen, maar het klinkt in ieder geval even fysiek als sociaal. En het past bij een prins die uit enthousiasme verse Olympische kampioenen bespringt. Daarin zit mogelijk wel de kern van het imago-probleem waar de prins mee te maken had. Niet zijn voorliefde voor bier maar zijn extreme ‘benaderbaarheid’ stonden een koninklijke uitstraling in de weg. Een koning die op Koningsdag even lekker komt aanbiggen bij zijn onderdanen, dat gaat natuurlijk niet.

Tot zover de psychologie van de koude grond. Terug naar het staatsrecht. Het boek biedt achtergrondinformatie bij min of meer bekende rechterlijke uitspraken. Zo blijkt bijvoorbeeld het Wassenaars fotografeerverbod niet op verzoek van de prins te zijn ingesteld, maar het resultaat van gemeentelijke behaagzucht. (p. 73) Verder komt – uiteraard – het IOC-lidmaatschap van de prins aan bod. (p. 262-265) Destijds probeerde een journalist via een Wob-verzoek de briefwisseling tussen Kok en de kroonprins openbaar te krijgen. Dat verzoek strandde bij de Afdeling, die het begrip ‘Kroon’ uit de Wob gemakshalve maar even oprekte tot ‘kroonprins en ministers’.  Voor dit boek praat Kok er openhartig over: hij wilde niet. Maar Willem-Alexander en zijn ouders wel. En Willem-Alexander had ook eerst Erica Terpstra (‘super! geweldig!’) voor zijn lidmaatschap ingewonnen, voordat Kok ervan op de hoogte raakte. Uiteindelijk is Willem-Alexander ontheven van de IOC-regel om onafhankelijk van nationale regeringen te opereren en is hij lid geworden. Een gewaardeerd lid zelfs, zoals velen in het boek omstandig betogen. Maar zijn die brieven nu al openbaar?

Uiteraard gaat het ook over de koninklijke processen tegen de media. Daarover is op dit blog al geschreven. Dat geldt ook voor het de krakende en piepende werking van de (afgeleide) ministeriele verantwoordelijkheid voor de kroonprins. Zelfs het standpunt dat de Koning meer moet kunnen zeggen wat hij denkt, is hier verdedigd.

Zijn we dan uitgepraat over de kroonprins? Zeker niet. Dit blog wordt in de wandelgangen steeds vaker aangeduid als de ‘seismoloog van het staatsrecht’ en die functie kunnen we hier vervullen. Want mogelijk valt er een lichte verschuiving in de vaste ingredienten van een kroonprinselijk ‘schandaal’ waar te nemen. In de regel verschijnt eerst ergens een ‘onthulling’ of ‘ontdekking’, bijvoorbeeld dat de kroonprins al sinds jaar en dag commissaris is bij DNB of dat alleen stinkend rijke mensen een villa in Mozambique kunnen bouwen. Dan stelt Ineke van Gent (of een ander verontwaardigd kamerlid) vragen om vervolgens de regering te kunnen verwijten dat er weer vragen worden gesteld over het gedrag van de kroonprins. Ondertussen bellen de media de staatsrechtgeleerden af voor een reactie op de ‘ontstane discussie’. Die schuiven dan in wisselende mate de verantwoordelijkheid in de schoenen van de regering. Maar vanuit Nijmegen valt in de regel een tegengeluid te horen: de afgeleide  ministeriële verantwoordelijkheid bestaat niet. Laat de kroonprins. Als hij het te bont maakt, dan sluiten we hem wel van de erfopvolging uit.

Recent ging het over een Argentijnse investering van de kroonprins. De staatsrechtgeleerden van dienst waren prof. Jan ‘ik heb er een ongemakkelijk gevoel bij’ Vis in De Volkskrant en prof. Jan Douwe ‘maar ik begrijp Balkenende wel’ Elzinga op het NRC-blog. Maar van prof. Bovend’Eert, in diezelfde Volkskrant, dit keer geen ferme betwisting van de afgeleide ministeriele verantwoordelijkheid. Althans, niet in de krant. In plaats daarvan een verwijt dat de kroonprins bungelt als de minister-president zich voor Mozambique wel verantwoordelijk acht, en hier dan weer niet. Dat is hapsnap beleid, en schadelijk is voor de kroonprins. Conclusie: het staatsrechtelijke net rond de afgeleide ministeriele verantwoordelijkheid begint zich te sluiten.

Of het een relevant detail is, valt te bezien. Dat geldt ook voor veel details in het boek. Maar ze zijn in ieder geval niet onopgemerkt gebleven.

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: