Buiten het boekje van Lubbers

door AM op 04/08/2010

in Haagse vierkante kilometer

Het tweedekamerdebat met informateur Lubbers ging logischerwijs over de rol van deze informateur in het formatieproces tot nu toe. Deze voortzetting van een prille staatsrechtelijke traditie was best interessant: vermakelijke tv (Roemers suggestie dat Lubbers als ‘duurzaamheidsman’ misschien wel zijn alternatieve regeerakkoord aan het CDA-congres zou willen presenteren), hier en daar ook sterke optredens van de betrokkenen (Pechtold was goed voorbereid en scherp) maar zonder voldoening. De conclusie is dat de verantwoording die een informateur kan afleggen beperkt is en dat de echte vragen nog niet beantwoord kunnen worden. Het debat maakte vooral het belang van twee T’s duidelijk: timing en terminologie.

Het achteroverleunen van VVD, CDA en PVV bij deze gelegenheid had te maken met hun stellingen dat a) zij een regeringssamenwerking mogen onderzoeken als ze daar ‘een ferme wil’ toe hebben en b) het voor dit debat nog veel te vroeg is. Op beide punten hebben zij gelijk. Interessanter dan de vraag of Lubbers buiten zijn boekje is gegaan is de vraag naar de aard van dit kabinet (als het er komt). Een bijzonder kabinet zal het zijn, maar hebben we het over een bijzonder meerderheidskabinet of een bijzonder minderheidskabinet? Het is duidelijk dat de VVD en het CDA een electoraal en PR-gerelateerd belang hebben om te hameren op het gebruik van de term minderheidskabinet. Tegelijkertijd is ook duidelijk dat de reden waarom zo (relatief) vroeg in het formatieproces deze variant al aan de orde kon komen, is dat de steun in de Tweede Kamer vooraf verzekerd zal worden door een akkoord (of twee, maar de vraag van Pechtold naar het onderscheid tussen het regeerakkoord en het gedoogakkoord als alle drie de partijen over de inhoud van beide documenten meepraten was een schot in de roos). De (waarschijnlijke) oppositiepartijen in de kamer zouden er dus verstandig aan doen dit kabinet-in-wording te behandelen als meerderheidskabinet en dat begint bij terminologie. De prijs die CDA en VVD voor hun regeerdrang moet betalen zou wel eens hoger kunnen zijn dan alleen de aanvaarding dat Wilders zijn vrijheid behoudt om de islam te bekritiseren. Als Wilders zich weet vrij te waren van ministeriële verantwoordelijkheid, worden de ministers van VVD- en CDA-huize hyperverantwoordelijk.

De timing van dit debat was ongelukkig: te laat om het proces bij te sturen, te vroeg om de inhoudelijke vragen te stellen. De herhaaldelijke verzoeken om kritische vragen over de betekenis van ‘nauwe politieke samenwerking’ en het ‘accepteren’ van het duiden van de islam als ideologie nog even uit te stellen tot het akkoord (laten we nu vast beginnen om de twee akkoorden als een pakket te zien) er ligt, zijn begrijpelijk. Maar als opwarmertje voor het stellen van deze vragen als het akkoord er ligt, was dit debat wel geslaagd.

Dan nog iets over het belang van de spelregels bij de formatie en de vraag of het proces anders zou zijn verlopen bij een andere hantering van de spelregels. In hoeverre zijn deze spelregels duidelijk omlijnd? En zouden we ze moeten formuleren/aanscherpen of niet? Voor mij (maar ik ben zeer geïnteresseerd in andere analyses) heeft het debat duidelijk gemaakt dat het weinig had uitgemaakt. Of de informateur nu wel of niet nog met deze of gene gebeld had of wel of niet met partijen had afgestemd voor hij een verklaring uitbracht, de ‘ferme wil’ was er al (alleen mogen CDA en VVD daar nog wel iets meer voor uitkomen). In het algemeen gesproken kun je wel stellen dat het uitmaakt of je partijen weet samen te brengen rond de tafel, welke onderhandelingskaders je schept en of je openheid betracht of niet. Een informateur is een procesmanager die zich hiervan bewust moet zijn. Maar of we van te voren nuttige algemene spelregels voor formatieprocessen kunnen bedenken, en of we dat moeten willen, betwijfel ik. Ik zie uiteindelijk meer in een herziening van de regulering van politieke partijen, zodat de partijtop meer geprikkeld wordt om verantwoording af te leggen over het handelen tijdens de formatie. Maar ook in de huidige situatie mogen we meer verwachten van het ter verantwoording roepen van de eigen leiders door de CDA- en VVD-leden dan van het ondervragen van de informateur door de Tweede Kamer.

{ 2 reacties… read them below or add one }

1 EMP 04/08/2010 om 16:49

Ik snap het punt van Pechtold ook wel. De informateur had als taak om tot een meerderheidskabinet te komen. Dat is hem niet gelukt, gaf Lubbers ook terecht toe. Daar had Pechtold terecht ook vragen over gesteld.

Mijn punt is het niet zo dat partijen in principe niet gebonden zijn aan de taak van de informateur? Als zij er onderling uitkomen zonder hulp van de informateur dan is dat toch op zichzelf bewonderingswaardig te noemen. Dat er een gerede kans is dat de informateur figuurlijk met lege handen staat kan een logsich effect zijn. Iemand die deze visie deelt?

2 AM 04/08/2010 om 17:05

Ik zou zeggen dat het wel om een (bijzonder, uiteraard) meerderheidskabinet gaat en dat de oppositie er wijs aan doet het als zodanig te beschouwen.

Ik ben het eens met je tweede punt: de informateur is helemaal niet zo belangrijk. Ik begrijp niet goed waarom Pechtold zo bleef hameren op de wijze waarop de informateur gehandeld heeft, terwijl duidelijk werd dat de informateur niks over de uitkomst te zeggen heeft gehad. Meestal wordt geklaagd dat de informateur te veel macht heeft en nu betreurt men het dat de informateur niet meer gepusht en getrokken heeft!

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: