Coalitiepuzzel

door CM op 26/02/2015

in Haagse vierkante kilometer

Post image for Coalitiepuzzel

Alle recente peilingen voor de Eerste Kamer, inclusief de meest recente meta-peiling, voorspellen immense politieke verschuivingen na de komende verkiezingen in mei. Mocht het kabinet binnenkort vallen, dan zou de nieuwe samenstelling van de Senaat nog wel eens heel lastig kunnen worden bij een volgende kabinetsformatie, of die nu snel of pas over een jaar of twee plaatsvindt. Enige bespiegelingen.

Tijdens het lijsttrekkersdebat van Nieuwsuur van afgelopen maandag verklaarden de fractievoorzitters van VVD en PvdA in de Eerste Kamer elkaar nog openlijk de liefde. De tekenen dat de coalitie na de statenverkiezingen op 18 maart uit elkaar klapt, zijn er echter al geruime tijd. De VVD is uitgekeken op de PvdA vanwege de dissidenten in de Eerste Kamer die de zorgwet van minister Schippers torpedeerden en nu bij de sociaaldemocraten als helden op het schild worden gehesen. De vraag is ook waarom de VVD nog verder zou willen met een partij die in de Senaat zal halveren (van 14 naar 7 zetels) en daarmee de zoveelste verkiezingsnederlaag op rij lijdt. De PvdA op haar beurt is klaar met de VVD vanwege het VVD-beleid dat zij moet verdedigen en dat zij niet langer aan haar achterban van ouderen, zieken, studenten en nieuwe Nederlanders kan uitleggen. In de coulissen staat Alexander Pechtold van het redelijke alternatief D66 klaar om zijn populariteit in de peilingen te verzilveren en een grotere rol op te eisen dan de constructieve oppositie hem kan bieden. Een constructieve oppositie die, als we de peilingen moeten geloven, ook geen meerderheid in de Eerste Kamer meer gaat behalen.

Het aardige is dat een snelle val van het kabinet, bijvoorbeeld na de statenverkiezingen van 18 maart, Tweede Kamerverkiezingen kan opleveren die vrij dicht op de verkiezingen voor provinciale staten en de Eerste Kamer zitten. Omdat in zo korte tijd de kiezersvoorkeuren niet radicaal zullen wijzigen, is aannemelijk dat de krachtsverhoudingen in Tweede en Eerste Kamer ongeveer gelijk zullen zijn. Voor de stabiliteit en de mogelijkheid te regeren zonder allerhande moeilijke gedoogconstructies en akkoorden is dat in theorie gunstig. De ervaringen met een kabinet dat geen meerderheid heeft in de Senaat smaken niet bepaald naar meer. Het is daarom niet zo gek te veronderstellen dat bij een volgende kabinetsformatie weer als vanouds wordt gestreefd naar een kabinet dat kan bogen op een meerderheid in en vruchtbare samenwerking met beide Kamers. De peilingen laten echter zien dat het nog een hels karwei zal worden om een kabinet te formeren dat een meerderheid heeft in welke Kamer dan ook. Een driepartijenkabinet lijkt sowieso onmogelijk bij de huidige stand van zaken.

Laten we eens kijken naar de laatste meta-peiling van Tom Louwerse voor de Eerste Kamer.

Peiling

Stel nu dat het kabinet valt. We kunnen er dan bij het smeden van mogelijke nieuwe coalities wel vanuit gaan dat de PvdA met 7 Senaatszetels geen trek meer heeft in regeringsdeelname, en trouwens ook door weinigen nog als een serieuze partner wordt gezien. De PVV doet het in alle peilingen heel goed (met mogelijk 12 zetels in de Senaat), maar de kans dat iemand wil samenwerken met de PVV na het echec van Rutte I is praktisch nul. Een veel gehoorde mogelijkheid is een kabinet van VVD + D66 + CDA. Dat is in wezen Balkenende II, maar dan met andere krachtsverhoudingen. Afgaande op de genoemde meta-peiling zou zo’n kabinet slechts 34 zetels in de Eerste Kamer halen. Voor de Tweede Kamer komt die coalitie afgaande op de peilingen ook niet op een meerderheid. Een alternatief is de Amsterdamse variant: een coalitie van VVD + D66 + SP. Die komt afgaande op de peiling van Louwerse ook op 34 zetels in de Eerste Kamer. De Politieke Barometer van Ipsos voor de Tweede Kamer geeft deze coalitie 72 zetels in het rechtstreeks gekozen deel van het parlement als er daar verkiezingen zouden worden gehouden. Weer geen meerderheid dus. Er geldt voor peilingen weliswaar altijd een foutmarge, maar de vooruitzichten voor een driepartijenkabinet zijn weinig rooskleurig als dat meerderheid in de Eerste Kamer moet hebben.

We moeten dus rekening houden met een vierpartijenkabinet. Een coalitie van VVD + D66 + SP + CDA zal in beide Kamers een meerderheid hebben (zelfs 44 zetels in de Senaat), maar het is de vraag of de SP zo’n avontuur aandurft: het dreigt immers te worden weggedrukt door de drie andere, aanzienlijk rechtsere partijen. Een optie zou nog zijn dat het CDA wordt ingeruild voor de PvdA. Dan heeft de coalitie 41 zetels in de Eerste Kamer en kan de socialistische SP samen met de sociaaldemocratische PvdA nog enigszins een vuist maken tegen de liberalen van VVD en D66 (24-17 zetels). Maar de vraag is als gezegd of de PvdA nog wel wil regeren. Verlies bij de gemeenteraadsverkiezingen, verlies bij de verkiezingen voor het Europees Parlement en straks ook verlies bij de verkiezingen voor provinciale staten en Eerste Kamer. Wil deze partij dan nog wel regeren als ‘junior partner’ van de SP, de partij die juist flink tegen het ‘asociale beleid’ van de PvdA aan loopt te schoppen?

Dat is een valide vraag. Een vervolgvraag is echter welke partij een kabinet dan wél aan een meerderheid in de Eerste Kamer zou kunnen helpen. GroenLinks en ChristenUnie (3 zetels volgens de peiling), Partij voor de Dieren en 50PLUS (2 zetels) of SGP en OSF (1 zetel), ze zetten allemaal met hun kleine zetelaantallen zo weinig zoden aan de dijk dat het weinig aanlokkelijk lijkt hun fractievoorzitters voor overleg op de achterbank bij de nieuwe premier uit te nodigen, tenzij het echt niet anders kan. Misschien levert samenwerking met GroenLinks nét een meerderheid in de Eerste Kamer op, als de foutmarges gunstig uitvallen. Maar ook GroenLinks is een potentiële verliezer die mogelijk twee Senaatszetels moet inleveren. Met de ChristenUnie erbij zouden zowel VVD + D66 + CDA als VVD + D66 + SP wellicht nét een meerderheid in de Eerste Kamer halen (nu gepeild op samen 37 zetels), maar de eerste coalitie komt voor de Tweede Kamer op 74 zetels, terwijl de tweede 77 zetels zou halen. Kortom: net niet genoeg of erg krap. Als de peilingen uitkomen natuurlijk. Dat doen ze zelden, maar deze bespiegelingen geven wel aan dat een kabinetsformatie bijzonder moeilijk kan worden.

Het is natuurlijk ook mogelijk dat het kabinet gewoon blijft zitten met maar 19 zetels in de Senaat en zonder meerderheid samen met de constructieve oppositie (35 zetels). Het kan dan per wetsvoorstel steun gaat zoeken bij verschillende andere fracties. Feit blijft dat er straks tot de volgende Senaatsverkiezingen in 2019 een Eerste Kamer komt te zitten zonder echt grote partijen, waarin het zeer lastig gaat worden meerderheden te vinden. Ook als er pas in 2016 of 2017 nieuwe verkiezingen voor de Tweede Kamer worden gehouden, zal de nieuwe samenstelling van de Eerste Kamer de kabinetsformatie in grote mate beïnvloeden. Het is de vraag of we daar blij van moeten worden.

{ 1 reageer… read it below or add one }

1 micver 27/02/2015 om 15:15

Interessant! Als alle toevalligheden zouden uitkomen (de peiling is een weerspiegeling van de werkelijkheid, het kabinet komt te vallen en de verkiezingsuitslag voor de Tweede Kamer komt evereen met de peiling voor de Eerste Kamer) dan levert dat een mooie staatsrechtelijke test op of de nieuwe kabinetsformatie ook daadwerkelijk een stormbestendig voertuig is, of alleen uit de garage wordt gehaald bij fluitende vogeltjes en mooi zomerweer.

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: