Column Jit Peters: ‘het gezicht van het kabinet’

door GB op 29/10/2009

in Haagse vierkante kilometer

Balkenende mag niet weg want hij vormt het gezicht van het kabinet. Dat de oppositiepartijen verlangen dat Balkenende blijft, is al bijzonder. Maar zij zien in die eis alleen maar een reden om nieuwe verkiezingen te eisen bij zijn vertrek.

Staatsrechtelijk is er echter geen enkel argument om nieuwe verkiezingen te verlangen zoals ik al eerder heb betoogd. Interessant is nu ook dat de coalitiepartijen PvdA en CU bij monde van hun fractievoorzitters hebben aangegeven dat Balkenende het gezicht vormt van het kabinet en dus niet kan vertrekken. Voor Mariette Hamer is dat toch wel een bijzondere positie. Haar kan geen wethouder Hecking syndroom worden verweten. Ze heeft zich nu in zo’n situatie gedrongen dat zij zich niet goed meer kan verzetten tegen nieuwe verkiezingen als Balkenende zou vertrekken. Of dat in het belang van haar partij is betwijfel ik maar daar zal wel over nagedacht zijn.

Zij had het CDA, toch een potentiële concurrent bij verkiezingen, voor het blok kunnen zetten door Wouter Bos naar voren te schuiven als opvolger van Balkenende. Bepaalt ook Wouter Bos niet in grote mate het gezicht van dit kabinet? Bij bezuinigingen die nog komen vervult hij een voortrekkersrol, in de creditcrisis heeft hij zich laten gelden en bij de discussie over de AOW trekt hij het meeste vuur.

Daarnaast is hij vice-premier. Vormt hij niet meer het gezicht van het kabinet dan Verhagen, de minister van Buitenlandse Zaken? In ieder geval verkreeg hij aanzienlijk meer stemmen bij de laatste verkiezingen dan Verhagen, als dat ook nog als criterium mee mag tellen. Het is immers toch geen wet van Meden en Perzen dat de grootste fractie in de coalitie de premier levert. Zeker niet bij tussentijds opstappen. In verband met de continuïteit van het kabinetsbeleid en het gezicht van het kabinet ligt het meer van de hand om Wouter Bos naar voren te schuiven.

Dat veroorzaakt een lastig dilemma voor het CDA en zou een echte rem kunnen betekenen voor het vertrek van Balkenende. Maar ja, Hamer verschuilt zich liever achter Balkenende en zet Bos daarmee in zijn schaduw. Zijn ze zo onzeker en bang geworden bij de PvdA? En daarna je verschuilen achter Verhagen?

Voor het levend staatsrecht zou het mooi zijn wanneer Balkenende inderdaad zou vertrekken naar Europa. Immers niemand is onmisbaar in Den Haag. Hoe gaat het spel dan gespeeld worden? De grondwet schrijft voor dat de nieuwe minister-president zijn eigen benoemingsbesluit mede ondertekent. Hij zal ook het ontslagbesluit van Balkenende moeten ondertekenen en het nieuwe benoemingsbesluit voor een minister van Buitenlandse Zaken of Financiën. De nieuwe minister-president moet ook de totstandkoming van zijn (nieuwe) kabinet verdedigen in de Tweede Kamer. Men zal hier wel een scenario voor hebben klaar liggen, mag je aannemen. Dan moet de opvolgingsprocedure geruisloos tussen de coalitiepartijen via de bekende achterkamertjes geregeld worden. Het lijkt me onbestaanbaar dat Balkenende ontslag neemt zonder dat de opvolging al geregeld is.

Zou Balkenende ontslag vragen zonder dat zijn opvolging geregeld is dan zou mijns inziens de Koningin het ontslag in beraad moeten houden. Want hij kan zijn eigen ontslagbesluit niet ondertekenen en er is dan nog geen nieuwe minister-president. Wanneer de coalitiepartijen het eens zijn over de opvolger en door willen gaan zonder nieuwe verkiezingen dan is er geen reden voor rituelen als adviezen van fractievoorzitters, kamervoorzitters, Vice-President van de Raad van State, informateurs en formateurs. Immers de legitimatiebasis van het kabinet ligt bij de meerderheid van de Tweede Kamer en nergens anders. Dus niet bij de Koningin of formatieopdracht of een verkiezingsuitspraak. Die is per definitie nooit eenduidig in ons land. Het wordt tijd dat onze democratie volwassen wordt en dat politici zich niet verschuilen achter de Koningin en (in)formateurs.

In Duitsland timmeren de politieke leiders zelf in korte tijd een kabinet in elkaar en hebben daar geen anderen voor nodig. Tot voor kort was dat ook de gewoonte bij de formatie van colleges van Burgemeester en Wethouders in gemeenten. Maar daar zien we het omgekeerde ontstaan: informateurs. Dat staat wel interessant en het is makkelijk schuilen. Voor het levende staatsrecht zou het mooi zijn wanneer Balkenende zou vertrekken naar Brussel. Anders hebben we ons om niets druk gemaakt. Maar ook dat is niet erg.

Jit Peters

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: