Column Tom Eijsbouts: Te veel passieve verantwoordelijkheid

door Redactie op 04/06/2010

in Haagse vierkante kilometer

Vandaag promoveert in Utrecht een jonge Roemeense onderzoekster op een mooi boek over verantwoordelijkheid van Europese agentschappen. Dat is geen voorpaginanieuws, maar het gaat wel over een van de grote bestuurlijke vragen van deze tijd. Waar je maar kijkt zie je nieuwe instanties ontstaan; nationaal, Europees, internationaal. Er wordt geregeld en gecontroleerd bij het leven, alles op kracht van de heilige onpartijdige deskundigheid.

Maar hoe houd je de regelaars in de gaten? Daarover gaat het boek van Madalina Busuioc. Ze wil meer aandacht voor wat ze noemt de ‘fora’, waarin de agentschappen verantwoordelijkheid afleggen: beheersraden, ombudsman, rekenkamer, rechters, zelfs parlementaire commissies. Deze instanties worden systematisch onderbenut of laten het afweten.

De conclusie is overtuigend. Maar dan knaagt direct een nieuwe vraag, die buiten het bereik van haar boek ligt. Hoeveel zou een betere verantwoordings-structuur uiteindelijk helpen? Of, van de andere kant bezien, wat kun je in laatste instantie aan zulke deskundige, onafhankelijke en toch verantwoordelijke controleurs overlaten? Die vraag wordt in de komende jaren niet minder dringend. De mondiale voorzieningssystemen van geld, energie, vervoer, handel en telecom komen onder steeds heviger druk te staan. Juist van deze voorzieningssystemen vertrouwen we de regulering graag toe aan de combinaties van deskundigheid en onafhankelijkheid. Hoe drukbestendig zijn die combinaties?

Wie de daden en lotgevallen van bankpresident Wellink volgt, vindt stof tot overdenking. Wellink is deskundig en onafhankelijk en wordt vaak ter verantwoording geroepen. Hij doet dat heel goed, maar stelt toch niet gerust. Dat heeft te maken met een door zijn functie beperkte soort van verantwoordelijkheid. Ik noem haar passieve verantwoordelijkheid. Dat is verantwoordelijkheid die wordt gevraagd en dan afgelegd. In het Engels: ‘accountability’. Er is ook actieve verantwoordelijkheid. Die wordt genomen of zelfs opgeëist. Het is die van de politicus: wie springt in de bres? Van de voetballer: wie neemt die strafschop? Actieve verantwoordelijkheid is niet braaf, deskundig en defensief, maar gretig, assertief, openbaar: het is verantwoordelijkheid die haar eigen forum zoekt, haar eigen publiek.

Je hebt ze beide nodig en ze horen bij elkaar; maar met alle regulering krijgen we alleen meer passieve verantwoordelijkheid. Hoeveel je daarvan ook op elkaar stapelt, nooit krijg je actieve verantwoordelijkheid. Toch heb je tegenover de steeds agressievere particuliere exploitanten van voorzieningssystemen, banken, oliemaatschappijen, telecombedrijven, aan brave verantwoordelijkheid niet genoeg. Als het erop aankomt luisteren de (nuttige) schavuiten van de markt alleen naar andere schavuiten, die ze tijdig in de gaten hebben en zonodig te grazen nemen. Daarvoor is Wellink te netjes (anders dan voorganger Duisenberg).

Een week geleden besprak Adrienne de Moor-Van Vugt (die met collega Du Perron het geval van Wellink en Icesave onderzocht) in haar Amsterdamse oratie het conflict tussen DNB en AFM over de benoeming van Zalm bij de ABN. Die benoeming moest worden getoetst aan de bekende criteria van ‘deskundigheid en betrouwbaarheid’. Te vlak, die criteria; je moet ook kunnen kijken naar past performance. Dat deed DNB bij Zalm niet en AFM wel, vandaar de ruzie. Of AFM gelijk had zei De Moor niet.

Ik denk dat Bos Zalm niet benoemde omdat die deskundig en betrouwbaar is, want zeer deskundig als bankdirecteur was hij niet, maar vooral omdat hij door de wol geverfd en een schavuit is. In dit geval had Wellink dus voor een keer gelijk, door zijn passieve verantwoordelijkheid even te laten wijken voor de actieve verantwoordelijkheid van Bos.

Tom Eijsbouts

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: