Controversieel controversieel verklaren

door JU op 04/03/2010

in Haagse vierkante kilometer

Is verhoging van de AOW-leeftijd een controversieel thema waarmee, gegeven de demissionaire staat van het kabinet, terughoudend mee moet worden omgesprongen? Nee, meende afgelopen maandag VVD-senator Uri Rosenthal in een opiniebijdrage voor het NRC. Tenminste niet als het gaat om de Eerste Kamer. Nu is de AOW-kwestie er momenteel nog een voor de overzijde van het Binnenhof, maar eenzelfde vraag geldt voor de aangekondigde Crisis- en Herstelwet. En daar nu, staat de Eerste Kamer wel voor de vraag of het voorstel controversieel is.

Volgens de VVD-senator bestaan er ernstige bedenkingen tegen het oormerken van wetsvoorstellen als controversieel. Zo ernstig dat hij ze niet noemt. Maar die zijn ten aanzien van bijvoorbeeld de Crisis- en Herstelwet wel te bedenken. Die wet is immers bedoeld om de kwakkelende economie weer op poten te krijgen en dan weet men het wel bij de VVD. De vraag is natuurlijk of men daar een even groot enthousiasme kan opbrengen voor de snelle behandeling van andere wetsvoorstellen, zoals die omtrent het ruimhartiger toekennen van het Nederlanderschap aan kinderen van een buitenlandse vader, iets waarvan de VVD de afgelopen jaren minder warm werd.

Rosenthal heeft het echter over meer dan de Crisis- en Herstelwet. Hij benadrukt dat Eerste en Tweede Kamer niet over één kam moeten worden geschoren als het om de behandeling van gevoelige thema’s gaat. Zo wijst hij er op dat de Eerste Kamer met de huidige kabinetscrisis niets van doen heeft. Zij is niet gebonden aan het regeerakkoord want dat wordt gesloten tussen de fractievoorzitters van de regeringsfracties in de Tweede Kamer. En last but not least: als de Tweede Kamer op de valreep nog een controversieel besluit neemt, dan wordt daarmee een eventuele nieuwe meerderheid voor de voeten gelopen. Die situatie doet zich in de Eerste Kamer niet voor, aldus Rosenthal. Deze heeft immers een eigen mandaat en dat loopt nog tot 2011 door.

Op dat laatste valt weinig af te dingen. Maar kun je dan, zoals Rosenthal doet, vol houden dat de Kamer ‘part noch deel heeft’ aan de vervroegde verkiezingen? Ook de Eerste Kamer heeft te maken met een kabinet dat weinig uitzicht heeft op een ‘vruchtbare samenwerking’ met de vossejagers aan de overkant. Dat is ook een relevant gegeven voor de Eerste Kamer die immers terughoudendheid te betrachten heeft ten aanzien van het politieke primaat van haar evenknie. Als men daar voorzichtig is toekomstige meerderheden voor het hoofd te stoten, dan gaat het toch niet aan dat de Eerste Kamer vrolijk doorgaat met het uitvoeren van het regeerakkoord van het uitgezwaaide kabinet? Rosenthal legt wel erg de nadruk op het eigen mandaat van de Eerste Kamer. Zo roept hij uit:

Het zou toch wat zijn als na de indirecte verkiezingen voor de Eerste Kamer in 2011 in de Tweede Kamer aanhangige wetsvoorstellen controversieel worden verklaard’

Tja, als je het zó stelt klinkt dat natuurlijk belachelijk. Toch vraag ik me af of een zeer duidelijke uitkomst van die verkiezingen, op een landelijk thema, geen enkele invloed zou hebben op de voortgang van een wetsvoorstel dat nu juist dát thema bestrijkt. Als partijleiders kunnen vallen vanwege provinciale of gemeenteraadsverkiezingen dan kunnen kabinetten dat ook. En wat gebeurt er na zo’n val? Inderdaad, het thema wordt controversieel verklaard. Een dergelijk scenario lijkt in elk geval realistischer dan de situatie dat men in de Eerste Kamer het politieke primaat gaat opeisen en het wetsvoorstel alsnog afwijst. Daarmee zou de Kamer zich allures van de Duitse Bundesrat gaan aanmeten en dat is niet de weg die wij moeten gaan. Juist op dat punt van het politieke primaat gaat de vergelijking van Rosenthal trouwens mank. Want de reden waarom het absurd zou zijn als de Tweede Kamer voorstellen controversieel zou verklaren na wijziging van de Eerste Kamer, is dat de eerste er door haar sterkere democratische legitimatie aanspraak op maakt de eerste viool te spelen. Waar de Tweede Kamer dus terughoudendheid van de Eerste Kamer mag verwachten, gaat een dergelijk verwachtingspatroon andersom niet op.

De vraag is of dat controversieel verklaren in zijn algemeenheid nou zo problematisch is. Zeker, er zal wat vertraging optreden. In sommige gevallen is dat ongewenst en in sommige gevallen zelfs onaanvaardbaar. Maar in de term ‘controversieel’ zit al een zekere test die een belangenafweging voor de beide Kamers mogelijk maakt. De uitzending van reddingswerkers naar, bijvoorbeeld, Haïti is andere koek dan een wetsvoorstel dat belangrijke elementen van het bestuursrecht op een achternamiddag bij het Grof Vuil zet. En zo komen wij weer terug bij de Crisis- en Herstelwet. Juist déze wet lijkt in de Kamer als splijtzwam te fungeren. CDA en VVD hopen de wet, met de steun van de ChristenUnie, snel door het parlement te loodsen: een aanmerkelijke minderheid die dit controversieel wil verklaren zullen zij niet respecteren. Dat is de realiteit. Maar een volgende meerderheid die daar heel anders over denkt is dat ook.

{ 2 reacties… read them below or add one }

1 geert 05/03/2010 om 21:13

Ach, de VVD in de Eerste Kamer zal net zo hard proberen om wetsvoorstellen die ze niet zien zitten controversieel te verklaren. Wacht maar af op 9 maart.

2 LD 09/03/2010 om 22:25

Voor wie geïnteresseerd is: de Eerste Kamer heeft vandaag geen enkel wetsvoorstel controversieel verklaard:

http://www.eerstekamer.nl/nieuws/20100309/geen_onderwerpen_controversieel

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: