Court-bashen voor gevorderden

door GB op 11/02/2011

in Buitenland, Grondrechten

Het Court bashen ten onzent is vooral een treurige mengeling van inhoudelijke weerzin tegen een paar uitspraken en verontwaardiging over de onmogelijkheid om de concepten van de Vrede van Westfalen uit 1648 onverkort te handhaven. Dat kunnen ze in het Verenigd Koninkrijk beter, getuige de verbale steniging die de backbanchers uit het House of Commons gisteren voor het Hof in Straatsburg georganiseerd hadden. Ongekwalificeerde lui, machtwellustelingen, prutsers of gewoon: Russen – de remmen gingen volledig los. Het EVRM is bedoeld als hulpmiddel voor het continent om nu eens geen oorlog te hoeven voeren, en niet als ‘living instrument’ om nota bene de bakermat van deze vrijheden de les te lezen.

Aanleiding van de uitbarsting was de problemen die het Hof al sinds 2005 heeft met de categorische uitsluiting van gevangen uit het kiesrecht. ‘If you brake the law, you can’t make it’ heet het, en iedereen die in het Verenigd Koninkrijk achter de deur verdwijnt mag voor de duur van zijn opsluiting niet meer stemmen. De Grote Kamer trok daar naar aanleiding van een klacht van Hirst een streep door, maar bleek daarmee op zeer gevoelige Britse tenen te zijn gaan staan. Dat bleek ook gisteren uit de felle meningen in het House of Commons. Niet alleen in obscure hoekjes van het politieke spectrum. Ook David Cameron zelf verklaarde dat het idee van stemmende gevangenen hem al misselijk maakte.

De politiek maakte dan ook geen haast met het implementeren van de Hirst-uitspraak. Sterker nog, er gebeurde gewoon niets. De rechterlijke macht, die Hirst destijds eerst ongelijk had gegeven, draaide wel bij. In Schotland gaf de rechter een declaration of incompatibility af; dat is de maximale rechtsbescherming die een Britse rechter kan bieden. Eind november, vorig jaar, nam het Hof het Verenigd Koninkrijk opnieuw op de korrel. In Straatsburg lagen namelijk inmiddels al 2500 zaken van klagende gevangen op de plank. Het Hof oordeelde in de zaak van Greens en M.T. tegen het Verenigd Koninkrijk dat het bij zijn Hirst uitspraak bleef. Tegelijkertijd had het Hof geen zin om dat 2500 keer uit te spreken, zodat het onder artikel 46 EVRM in de ‘holdings’, het dictum, oordeelde dat er nu binnen een half jaar echt een wetsvoorstel moest liggen.

Terwijl de regering mokkend studeerde op mogelijkheden om zo weinig mogelijk aan het Hof toe te geven, barste de bom gisteren. Er lag een motie voor om de wensen van het Hof simpelweg te negeren. Medeondertekenaar daarvan was Jack Straw, die veel heeft bijgedragen aan de incorporatie van het EVRM in de Human Rights Act. Hij wierp dan ook de eerste steen: als het Hof zich niet terugtrekt uit dit soort kwesties laat het zijn verdedigers in de kou staan. En het Hof heeft meer vijanden van statuur gemaakt: ook Lord Hoffmann spreekt zich steeds nadrukkelijker uit tegen het Hof. Ze hebben de verleiding om zich breed te maken niet kunnen weerstaan, en dus moet het Verenigd Koninkrijk zijn handen ervan aftrekken.

Het Hof werd in het debat van gisteren niet of nauwelijks verdedigd. Een enkeling vroeg het zich wel af wie nog voorstander was van het ontslaan van homoseksuele militairen, lijfstraffen op school en het zonder enige wettelijke regeling aanhouden en doorzoeken. Maar dat sloeg niet echt aan. De motie werd met een 234 tegen 22 aangenomen.

 Wat nu? De echte diehards hadden wel een oplossing: elke schadevergoeding die zou worden opgelegd kon worden gekort op het budget van de rechtsbijstand. Want het was tenslotte ook nog eens een door de overheid betaalde advocaat die Hirst naar Straatsburg gebracht had. De vraag is alleen of het budget daarvoor wel toereikend zal zijn als de nationale rechters iedere gevangene 1500 pond gaan uitkeren. De nationale rechters werden vanaf de opposition’s front bench zekerheidshalve maar even gewezen op de Bill of Rights: ‘debates or proceedings in Parliament ought not to be impeached or questioned in any court or place out of Parliament.’

Toch zal er, denk ik, iets moeten gebeuren. Het EHRM heeft in Hirst een klein deurtje open laten staan, door te wijzen op het feit dat de categorische uitsluiting van het kiesrecht niet echt rust op een parlementair debat. In die leemte zou een debat als dat van gisteren kunnen voorzien. Bovendien ergert het EHRM zich met name aan de ‘blanket ban’, dus als er maar een iets fijnmazigere regeling van kracht wordt, dan zou al kunnen worden gezegd dat de situatie verbeterd is. Maar veel aanwijzingen dat het Hof zich door de achterdeurtjes wil terugtrekken zijn er niet. Oostenrijk is inmiddels ook al weer een keer veroordeeld en in de zaak van Greens hield het Hof ferm stand, terwijl ook toen al duidelijk was het de Britten hoog zat. Wel voorkwam het Hof in Greens de onmiddelijke confrontatie door alleen een termijn te verbinden aan de indiening van een voorstel, waarvan de regering zelf al gezegd had dat ze dat ze dat verplicht waren. Het EHRM handhaaft de verplichting ‘to enact the required legislation’, maar laat het vaststellen van de termijn daarvoor over aan het (politieke) Comite van Ministers. Ondertussen neemt het Hof zelf geen vergelijkbare zaken meer in behandeling. Een directe confrontatie wordt zo voorlopig voorkomen.

{ 8 reacties… read them below or add one }

1 RvdW 11/02/2011 om 17:17

Russen?

Wanneer de honorable en right honorable Members de uitspraak in Hirst eens zouden lezen, zouden ze ontdekken dat hun eigen zeer gewaardeerde Nicholas Bratza (door de Conservatieven gekandideerd als lid van de Commissie en later tweemaal door Labour voorgedragen als rechter in het Hof) vóór een schending stemde (en dat blijkbaar zo vanzelfsprekend vond dat hij er niet eens een concurring opinion aan wijdde), terwijl juist de Rus in het Hof het standpunt van de Britse regering accepteerde…

De verwijzing naar Rusland die door tegenstanders van de motie werd gemaakt om de gevaren ervan te onderstrepen, lijkt me sterker: “I am sure that there are comrade ex-Supreme Court justices in Russia who also think that the ECHR should keep its nose out of Russian business.”

2 JU 11/02/2011 om 18:23

Bratza stemt wel vaker voor schendingen waarover in eigen land grote ophef ontstaat. Maar daaraan laat men zich in Westminster doorgaans niet veel gelegen liggen.

Een voorbeeld dat mij onmiddellijk te binnen schiet: het Britse Hooggerechtshof reageerde in 2009 in Horncastle nogal fel op de Straatsburgse uitspraak in Al Khawaja & Taherny over gebruik van getuigenverklaringen. Volgens het Britse Hof had Straatsburg volstrekt geen rekening gehouden met de Britse situatie. Ook in die zaak bleek Bratza echter voor de schending te hebben gestemd. Daarmee is niet gezegd dat het Britse Hof geen gelijk kan hebben met zijn kritiek (wat dat betreft is het afwachten op de uitspraak van de Grote Kamer), maar het blijft toch wel wat merkwaardig dat de Britten Straatsburg verwijten niets van de common law te begrijpen, als hun eigen rechter de conclusie van de meerderheid onderschrijft…

3 GB 11/02/2011 om 18:59

@ RvdW & JU: zijn jullie nog te verleiden tot speculatie over wat er gaat gebeuren?

4 GB 14/02/2011 om 11:54

John Hirst blogt trouwens ook: http://jailhouselawyersblog.blogspot.com/

5 JU 15/02/2011 om 11:15

@GB: ik zou het werkelijk niet weten, vrees ik. Cameron schijnt inderdaad de harde lijn te willen volhouden en zou ervoor kiezen om dan maar schadevergoedingen te blijven betalen, in plaats van de regeling aan te passen. Anderzijds zie ik het Hof de kern van zijn rechtspraak toch niet wijzigen. Zou ook onlogisch zijn, gelet op uitspraken van het VN-Comité over kiesrecht van gedetineerden, en andere ‘grote’ constitutionele rechters als die van Canada. Daarmee loopt de rechtspraak van Straatsburg niet echt uit de pas. Zoals je zelf al zegt, Straatsburg laat nog (behoorlijk?) wat ruimte voor overheden, zo lang maar sprake is van een fatsoenlijk parlementaire debat.

Misschien zit de sleutel dan wel bij het Britse Supreme Court. Men heeft daar drie opties. VAnaf een bepaald moment, de Straatsburgse lijn gaan verlaten. Echt goede argumenten heeft het Hof daarvoor denk ik niet, maar het kan natuurlijk wel. Vraag is of Straatsburg zich daar iets van aan zou (moeten) trekken. Ik denk, zoals gezegd, van niet. Tweede optie is dat de Britse rechter Straatsburg wel blijft volgen en het houdt bij declarations of incompatibility. Cameron c.s. staan dan voor de gevoelige keuze om die te blijven negeren (wat in elk geval schade toebrengt aan hun procespositie in Straatsburg, want daar betogen zij nu juist dat zij die verklaringen altijd volgen), of om alsnog overstag te gaan. Derde optie is dat de Britse rechter het zat is, van strategie wisselt en de kiesrechtwetgeving EVRM-conform gaat interpreteren. Dat zou een flinke clash met regering en parlement betekenen, maar voor die laatsten anderzijds wel een gevoelige kwestie oplossen… (hoewel de door Straatsburg zo gewenste parlementaire discussie ook dan achterwege zou blijven).

Ik gok voorlopig maar op optie 2. Maar het blijft speculeren. Of heeft iemand nog andere smaken te bieden?

@GB Wat zou jouw gok zijn?

6 RvdW 15/02/2011 om 17:23

Ik zie ook niet zo snel hoe dit opgelost gaat worden. De Britse regering heeft zichzelf echt in een heel lastige situatie gemanoeuvreerd. Door zó de aandacht te vestigen op een onder de bevolking zó impopulaire EHRM-uitspraak, is een wetswijziging in ’t geniep niet meer mogelijk. Bovendien is zelfs het meest ruimhartige voorstel waar de regering over lijkt te willen nadenken (alleen een automatische ontzegging van het kiesrecht bij celstraffen van meer dan vier jaar), nog steeds flagrant in strijd met het EVRM. De enige winnaar hier is de Labourpartij.

Ik zie eigenlijk weinig mogelijkheden voor de Britse rechter om hier het voortouw te nemen. Een declaration of incompatibility is in 2007 al eens uitgevaardigd. Het is gebruikelijk dat niet opnieuw zo’n declaration wordt gegeven: de regering is al gewaarschuwd en de rechter zal weinig behoefte voelen het risico te nemen om voortdurend genegeerd te worden. De gewraakte bepaling in de kieswet (“A convicted person during the time that he is detained in a penal institution in pursuance of his sentence […] is legally incapable of voting at any parliamentary or local government election”) is bovendien zo helder dat een EVRM-conforme interpretatie niet mogelijk is (vandaar ook die declaration in 2007).

Het is eerder aan de Britse regering, het EHRM en het Comité van Ministers van de Raad van Europa om een compromis te vinden. Volgens mij is er voldoende ruimte voor het Comité en vervolgens het EHRM om water bij de wijn te doen (zonder daarmee iets te willen zeggen over de wenselijkheid daarvan). Want wat eist het Hof nu precies? De meest vergaande interpretatie, af te leiden uit Frodl en Scoppola 3, is dat alleen personen die veroordeeld zijn wegens delicten gerelateerd aan verkiezingen hun kiesrecht tijdelijk mag worden afgenomen als een rechter dat uitdrukkelijk beveelt. Maar in Hirst en vooral Greens en MT lijkt het Hof ook een deur te openen voor verdergaande beperkingen zolang er maar een goed parlementair debat over heeft plaatsgevonden en er geen sprake is van een blanket ban.

Mijn gok is dat de Britse regering met een voorstel komt voor een minimalistische wetswijziging die duidelijk in strijd zal zijn met de EHRM-rechtspraak: toch een blanket ban vanaf vier jaar cel, niet van toepassing op verkiezingen in Schotland, Noord-Ierland en Wales. Deze wordt vervolgens neergesabeld door het Comité, maar dan zijn we wel al een tijdje verder. Daarna kunnen dan na onderhandelingen vervolgstappen worden gezet. Stap voor stap dus.

Een andere optie die her er der te vinden is, is dat de Britse regering een ruime discretie toekent aan de rechter om het kiesrecht in individuele gevallen af te nemen. Zo kan het Parlement zowel aan de EHRM-eisen voldoen en de schuld bij een ander neerleggen wanneer de rechter die discretie niet blijkt te benutten.

7 GB 15/02/2011 om 17:48

Ik weet het ook niet. Ik gok er op dat er uiteindelijk een minimalistische wijziging van de wet zal komen waarmee het blanket-ban-karakter eraf gaat en er nog een rechterlijk ventiel opengezet wordt (toekenning door de rechter in bijzondere omstandigheden of zo). De front benches hebben daarvoor hun handen nog vrijgehouden in het recente debat.

Dan denk ik toch dat de Grote Kamer het erbij laat zitten en dat ook Italie en Oostenrijk dus lucht krijgen. En anders acht ik het niet uitgesloten dat het Verenigd Koninkrijk zich gaat onttrekken aan het Eerste Protocol. Denk ik.

8 JU 02/05/2011 om 15:16

Het EHRM heeft inmiddels (op 11 april al trouwens) de verzoeken van de Britse regering en Greens om verwijzing naar de Grote Kamer afgewezen. De kameruitspraak is nu dus definitief. E.e.a. betekent dat Cameron c.s. tot 11 oktober hebben om een wetsvoorstel in te dienen.

Reactie achterlaten

{ 2 trackbacks }

Vorige post:

Volgende post: