De beïnvloedbaarheid van de kiezer

door JAdB op 14/12/2007

in Varia

Rousseau schreef in zijn Du contrat social dat idealiter algemene regels worden gesteld door de volksvergadering. De regering voert deze dan uit. De inhoud van deze regels kan worden bepaald doordat de volksvergadering, een orgaan waar alle burgers deel van uitmaken, de algemene wil vindt. De algemene wil kan alleen gevonden worden wanneer burgers tijdens de beraadslaging van de volksvergadering het algemeen belang nastreven. Zij mogen zich niet laten leiden door hun individuele belangen. Nadat de volksvergadering heeft vastgesteld wat de algemene wil is op een bepaald punt, kan een wet worden gemaakt die in overeenstemming met die algemene wil.

Deze wijze van regelvaststelling kent nogal wat problemen. Natuurlijk is het in moderne staten onmogelijk om een vergadering te organiseren waarin alle burgers plaatshebben. Niet alleen is er te weinig ruimte voor, een dergelijke vergadering zou ook nog eens veel te lang duren. Iedereen moet immers zijn mening kunnen geven om tot het vinden van de algemene wil te komen. To make matters worse, volgens Rousseau belemmert partijvorming het vinden van de algemene wil. Verder is het nastreven van het algemeen belang slechts mogelijk indien de leden van de volksvergadering over de relevante informatie beschikken zodat zij hun mening goed kunnen vormen.

Vanwege dit soort problemen hebben we een vertegenwoordigende democratie. Wij kiezen iemand die onze belangen behartigt. Deze volksvertegenwoordiger kan een lid van het parlement zijn, maar ook de president van de Verenigde Staten is een volksvertegenwoordiger. Het stelsel van Rousseau is hiermee wel verlaten, maar dit laat volgens mij onverlet dat men bij het stemmen, net zoals in de volksvergadering van Rousseau, altijd het algemeen belang in het achterhoofd moet houden. Je stemt voor iemand, omdat je vindt dat zijn of haar standpunten in het belang der gehele natie zijn. Vanuit die gedachte worden campagnes ook gevoerd. Geen partij zal het in zijn hoofd halen om te stellen dat zij het belang van een beperkte groep personen nastreven. Feitelijk kan het door zo’n partij voorgestane beleid daar wel op neerkomen, maar de partij zal altijd stellen dat zij daarmee het algemeen belang dienen.

Goed, een stem moet volgens mij dus met het oog op het algemeen belang worden uitgebracht. De kiezer kan pas bepalen wat in het algemeen belang is, indien hij in ieder geval over twee dingen de beschikking heeft: 1) voldoende informatie, 2) gezond verstand. Op punt 2 ga ik hier nader in.

Talkshowhost Oprah Winfrey steunt Barack Obama. Oprah is bekend vanwege onder andere haar Angels Network, het weggeven van 300 auto’s aan alle mensen in haar publiek, en haar Book Club. Als je een boek hebt geschreven, en het komt in het boekenclubje van Oprah terecht, ben je zeker van een bestseller. Datzelfde effect zal Oprah dan ook wel hebben op de verkiezingen in de primaries, moet Obama gedacht hebben. Uit een eerste poll van New York Times/CBS blijkt echter dat maar 1 % van de Democraten meer geneigd is om op Obama te stemmen vanwege Oprah’s steun. Wel 14 % van de Democraten is, vanwege Oprah, juist minder geneigd om voor Obama te kiezen.

Wat ik niet begrijp, is dat de steun van één persoon überhaupt enig verschil maakt in het stemgedrag. De standpunten van Obama zijn toch niet veranderd? Als men vindt dat het in het algemeen belang is om voor Obama’s standpunten te stemmen, dan maakt het toch niet uit wie het daar wel of niet mee eens is? FTG wees in één van zijn blogs al op een andere rariteit van het kiezersgedrag: men schijnt geneigd te zijn om te stemmen op iemand die in de polls voorligt. Ligt het aan mij, of is dat gewoon dom?

Een leuk voorbeeld van een (schijnbare) invloed op de kiezer geeft Lakoff. Lakoff is een wetenschapper die denkt dat de Republikeinen vaker verkiezingen winnen omdat ze taal op een manier gebruiken die de kiezer beïnvloedt. Deze manier wordt framing genoemd.

Een frame is een kader waarbinnen je denkt. Als ik ‘Denk aan een piano’ zeg, denkt iedereen binnen het kader ‘piano’. Gedachten die daarbij horen zijn misschien wel ‘pianist’, concertzaal, Rachmaninov, etc. Stel nu, dat ik vervolgens ‘vleugel’ zeg. Tien tegen één dat je nu denkt aan een muziekinstrument, en niet aan een vogel. Overigens maakt het niet uit of ik zeg ‘Denk aan een piano’, of ‘Denk niet aan een piano’. Het ontkennen van een kader roept het kader juist op.

Volgens Lakoff gebruiken de Republikeinen bewust frames om mensen te beïnvloeden. Een voorbeeld hiervan zijn de woorden, en het daarbij behorend kader, tax relief. Toen Bush het voornemen had om de belastingen te verlagen, bestempelde hij zijn voorstellen consequent als tax relief. De neutrale Engelse term voor belastingverlaging is echter tax cuts. Volgens Lakoff deed Bush dit bewust om het volgende frame op te roepen. Synoniemen voor relief zijn comfort, reduction of pain en help. Met het woord relief plaatst Bush ons in een kader waarin we moeten denken aan het helpen van de zwakkeren, mensen die pijn lijden en dat soort dingen. Het bestrijden van plannen om tax relief door te voeren is daarmee een bijna onmogelijke taak geworden, omdat je nu eenmaal niet kan zeggen dat relief slecht is. Iedereen is daar toch voor?

Een ander voorbeeld van framing heeft oud-president Nixon ons gegeven. Na het Watergate-schandaal zei hij op televisie: “I’m not a crook”. Hierboven schreef ik al dat het ontkennen van een kader het kader oproept. Na zijn toespraak werd Nixon geassocieerd met een crook, een boef dus. Dat hij de woorden “not a” voor “crook” had gezegd, deed niet meer ter zake. Het was dus beter geweest als de oud-president had gezegd: “I’m a good guy”, of iets dergelijks.

Lakoff pleit voor een tegenactie van de Democraten. Ook zij moeten gaan framen. Anders win je de verkiezingen veel moeilijker. Het framen door de Democraten noemt hij honest framing. Door het gebruik van deze woorden plaatst hij overigens de Democraten in het kader van eerlijkheid. Slim.

Toen ik voor het eerst over Lakoffs theorie las, had ik er nogal moeite mee. Waarom zouden mensen hun stemgedrag laten bepalen door de woorden die politici gebruiken om hun standpunten te verkondigen? De inhoud, doelen en effecten van die standpunten, dat is waar het om gaat, en dat is de grondslag om iemand een stem te geven: een kiezer stemt alleen op iemand wanneer hij gelooft dat diegene met zijn plannen het algemeen belang dient. Gezond verstand zal dus, zo dacht ik althans, in de overgrote meerderheid van de gevallen door de mooie woorden van de kandidaten heen prikken.

Maar gezond verstand en het algemeen belang leiden ons al lang niet meer bij het doen van onze democratische plicht. Celebrities, polls – en wellicht frames – doen dat wel.

{ 5 reacties… read them below or add one }

1 FTG 14/12/2007 om 16:09

Dat is inderdaad een interessant verschijnsel, dat de keuze voor een bepaalde term mensen kan beinvloeden, vaak zonder dat ze het door hebben.
Amerikanen die tegen het heffen van succesierechten zijn, spreken bijvoorbeeld van een deathtax. Nederlanders, of ze nu voor of tegen zijn, gebruiken de neutrale term succesierechten. Wij zijn daar dus kennelijk minder goed in.
Amerikanen die tegen abortus zijn, noemen zich pro-life. Amerikanen die voor abortus zijn, noemen zich natuurlijk niet “pro-killing innocent unborn babies” maar pro choice.

2 GB 14/12/2007 om 16:13

Helaas, die tijden zijn geweest. Inmiddels heeft Rutte het over de ‘sterftax’ die hij – inderdaad – wil afschaffen. Weten we ook weer waar hij het vandaan heeft!

3 JAdB 14/12/2007 om 17:15

Een ander voorbeeld van framing door George W. Bush is de zinsnede “tort reform”. Kennelijk roept het woord “reform” voor Amerikanen een corruptie-kader op. Mensen die tegen tort reform zijn, zijn daarmee voor corruptie.

Het mooie van die frames is dat ze niet zo snel te doorzien zijn. Death tax is dat wel, en daarom denk ik minder succesvol. Het doel van de frames is de samenleving ermee te doordrenken: alle media, en zelfs je tegenstanders moeten binnen jouw frames gaan denken en praten.

4 GB 14/12/2007 om 21:04

trouwens, in het recht wordt ook heel wat afgeframed. Wat dachten jullie van ‘de leer van de redelijke toerekening’? DeHullu ontmaskerde dit al als het gebruik van verpletterende juistheden, maar ‘framing’ is hier misschien wel de onderbouwing voor.

Of een rechter die niet ‘op de stoel van de wetgever mag zitten’?

5 LD 15/12/2007 om 17:30

Het interessante van het begrip framing is dat framing ook gewoon “iemand erin luizen” betekent. “I didn’t vote for George W. Bush, I was framed!” Toch denk ik dat framing zeker geen uitvinding van rechts is. Wat te denken van de “kleptocraten-tax” die Lodewijk de Waal hier ooit wilde invoeren? Een kleptocraat is slecht: hij heeft macht en misbruikt die macht om zichzelf te verrijken. Kleptocraten zijn dictators en oneerlijke mensen. Wie het plan voor een kleptocraten-tax afwijst, is dus blijkbaar voorstander van dieven die van de armen stelen.

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: