Spotlight: De formatie (update)

door Redactie op 17/06/2010

in Haagse vierkante kilometer

De koningin heeft in Nederland zoveel macht als politieke partijen aan haar overlaten. Een ‘complexe uitslag’ en een ‘ongelooflijk moeilijke formatie’ zijn rechtstreekse kansen voor de majesteit. Daarom zetten we, net als de vorige keer, de volle spotlights op de formatieprocedure door – voor zover mogelijk – zorgvuldig te verzamelen wat er zoal aan de majesteit geadviseerd wordt. En wat ze daarmee doet.

Meteen formeren of eerst debatteren?
Voor de verkiezingen besloot de Tweede Kamer op voorstel van GroenLinks en D66 nog om het mogelijk te maken dat ze eerst zelf zouden debatteren over de uitslag en de gewenste koers van de formatie. Dus minder snel naar de majesteit. Zie verder de post van Hans Klok. Kern van de kwestie: wordt Beatrix er pas op 17 juni, als de nieuwe Tweede Kamer voor het eerst bijeenkomt bij betrokken of al eerder?

Naar nu blijkt: al eerder. Alleen Halsema en Pechtold wilden van de nieuwe mogelijkheid gebruik maken. De rest wilde het tempo erin houden. En kennelijk vond ook Beatrix het niet nodig om eerst de nieuwe kamer af te wachten.

Informateur en informatieopdracht
Dan de smaak. Eén of meer verkenners danwel één of meer informateurs? Van welke kleur moeten die dan zijn, en moet er al een specifieke coalitie worden onderzocht? Er tekenen zich voorlopig drie varianten af: VVD-PVV-CDA (rechts) VVD-PvdA-GL-D66 (PaarsPlus) en VVD-PvdA-CDA (centrum)

Alle fractievoorzitters waren het met elkaar eens: er moest een VVD-informateur komen. De majesteit volgde, en benoemde senator Rosenthal. Opvallend daarvan is zijn relatief sterke politieke betrokkenheid. In het recente verleden kwamen toch vooral niet meer actief bij de politiek betrokkenen achter de koninklijke coulissen vandaan.

Verder was men het eens over de gewenste snelheid, en ook dat is terug te zien in de opdracht van de majesteit: de boel moet op korte termijn verkend worden.

Belangrijker is natuurlijk de inhoudelijke koers waar de informateur op gezet is. Beatrix heeft gevraagd te onderzoeken of een kabinet mogelijk is dat én op een vruchtbare samenwerking met de Staten-Generaal kan rekenen én onder andere bestaat uit ‘de grootste partij’ en ‘de grootste winnaar’. Daar sluipt wel een onduidelijkheid mee de verklaring in, want hoewel de PVV bedoeld schijnt te worden zijn meerdere partijen op een bepaalde manier de ‘grootste winnaar’. Pechtold, bijvoorbeeld, heeft procentueel de grootste klapper gemaakt.

[Een beginnend kamerlid dat zich wil profileren zou voor de lol eens aan de minister-president (die in de regel politiek verantwoordelijk is voor het optreden van het staatshoofd) moeten vragen wat de koningin hier nu precies mee bedoelt en waarom Pechtold niet de grootste winnaar is. Hij kan dan meteen ook even vragen of de koningin zelf eigenlijk wel weet wie de grootste is zolang de Kiesraad nog geen uitslag heeft vastgesteld.]

De opdracht heeft inhoudelijk iets weg van de gebruikelijke ‘verkenning’, omdat de partijen nog niet compleet zijn maar tegelijk is het een meer concrete ‘informatie’ opdracht omdat er in ieder geval met de PVV gesproken moet worden. In 2002 toen de LPF met 26 man de kamer in klapte, kreeg informateur Donner die opdracht niet mee. En in 2006 moest Hoekstra zelf maar bekijken wat hij met de grote groei bij de SP deed. Maar nu trekt de majesteit zich zelf de positie van de PVV aan.

Over de zinvolheid van het criterium ‘de grootste winnaar’ schreef FTG al eerder. In ieder geval is het in lijn met de adviezen die aan de koningin zijn uitgebracht. Dat geldt ook voor de ten opzichte van het recente verleden relatief uitgesproken informatie-opdracht en wellicht de bijbehorende informateur.

De tweede ronde
Nu alleen Rutte met de PVV wilde regeren liep de poging van Rosenthal om een meerderheidskabinet te vormen met de PVV op niets uit. VVD en PVV hebben namelijk geen meerderheid in de Tweede Kamer. Of varianten van een minderheidskabinet zijn onderzocht (erg populair tegenwoordig), is nog niet bekend. Wel is duidelijk dat er nog twee opties op tafel liggen: PaarsPlus, ook wel Glaars genoemd, en een Nationaal Kabinet. Wat gaat het worden?

Cohen heeft een voorkeur voor PaarsPlus en heeft daar ook een zeker belang bij. In een Nationaal Kabinet, zo schijnt de perceptie te zijn, zal hij vier jaar lang van GroenLinks en D66 verwijten moeten incasseren. Daarvoor voert een Cohen de kreupele ‘winnaars-argumentatie’ tot grote hoogte. PaarsPlus zou gewenst zijn, ‘omdat daar dan drie winnaars inzitten.’ 

Andersom heeft Rutte op weinig belang bij PaarsPlus, omdat hij dan in een kabinet te zit dat aan de hypotheekrenteaftrek morrelt, terwijl Wilders het sloopwerk doet en het CDA de veilige haven weer aan het uitdiepen is.

Dus ligt er een interessante keuze voor. Wie gaat die maken? Het is mogelijk dat het CDA die maakt door af te zien van kabinetsdeelname überhaupt. Mochten ze dat niet doen (en dat is waarschijnlijk want als ze dat wilden, dan hadden ze dat meteen al wel gedaan), dan ligt die keuze dus nog op tafel bij de informateur. Gaat hij met de VVD mee om te proberen de PvdA een centrumkabinet in te masseren of gaat hij met de PvdA mee om de VVD een PaarsPlus kabinet in te masseren?

Rosenthal is tussendoor bij de koningin geweest, zonder dat duidelijk is of zij een een nieuwe opdracht heeft gegeven. Op basis van de bestaande opdracht is de resterende taak van Rosenthal het op korte termijn in kaart brengen van ‘de mogelijkheden’ van een kabinet. In meervoud. Een buitenstaander leest daar eigenlijk in dat als het CDA en VVD niet kiezen, dat de keuze dan terug moet naar de majesteit die zich opnieuw breed zal laten adviseren.

Hier speelt tevens mee dat Rosenthal – omdat hij zelf nog actief VVD-politicus is – de schijn tegen zich heeft dat hij VVD belangen als noodzakelijkheid aan Beatrix kan presenteren.

Meer berichten onder: http://www.publiekrechtenpolitiek.nl/?tag=formatie

{ 1 reageer… read it below or add one }

1 RB 14/06/2010 om 23:44

Tja, regeren met de PVV lijkt me voor elke andere partij een enorme uitdaging. Redenen:
1. In hoeverre is de partij stabiel met zoveel extra zielen.
2. PVV-ministers?..
3. Het PVV-programma is links noch rechts.
4. PVV is niet vertegenwoordigd in de Eerste Kamer. De vraag is of dit wel na de Statenverkiezingen in maart 2011 wel het geval is. Welke PVV-er stelt zich daarvoor kandidaat en wie gaat er dan nog op stemmen…

Kortom veel onzekerheden. Het lijkt een verplicht nummer.
Nog 2 opmerkingen.
– ‘grootste winnaar’ is een lege huls, maar er kan handig gebruik van gemaakt worden.
– Dat de Eerste Kamer (EK) in één keer gekozen wordt vind ik ongelukkig. Het komt de ‘reflectie’ van de EK niet ten goede, omdat het teveel mee gaat in de politieke stroming. Zeker zoals nu waar de TK-verkiezingen en PS-verkiezingen zo dicht op elkaar zitten. Toch maar weer naar het systeem van voor de Grondwetsherziening van 1983?

Reactie achterlaten

{ 1 trackback }

Vorige post:

Volgende post: