De oude vos

door GB op 01/02/2010

in Buitenland

De oude vos Tony Blair moest vrijdag voor de Britse Irakonderzoekscommissie verschijnen. De beelden zijn openbaar zodat we het sluitstuk van de politieke verantwoordelijkheid in het Britse Westminster-systeem van dichtbij kunnen volgen. Blair zit tegenover (en lager?) vijf ondervragers en wordt pas binnengeleid nadat de voorzitter de hoorzitting heeft geopend met een paar algemene opmerkingen. Terwijl de overige commissieleden bedachtzaam flesjes water open draaien wordt Blair toegesproken als een ‘witness’ en krijgt hij zijn rechten voorgelezen. Verder was de tribune (ongeveer een meter achter Blair) gevuld met boze nabestaanden van Britse slachtoffers. Hoewel zij door de voorzitter streng in de hand werden gehouden, moet Blair achter zich afkeurend gesnuif en woedend gebrom hebben gehoord. En terwijl de ondervragers elkaar aflosten en aanvulden (en halverwege vers publiek binnenkwam), zat Blair daar zes uur alleen voor het oog van de natie. Op internet was het mogelijk om gedurende het verhoor te stemmen over de betrouwbaarheid van de uitlatingen van de witness. Zes uur lang stond de score royaal in het rood.

Nogal een setting. Blair was dan ook zenuwachtig, aan het begin. Maar dat trok snel bij en hij bewees in zijn eentje deze hele setting aan te kunnen.

Inhoudelijk bleef hij vasthouden aan de massavernietigingswapens. Het bewijs was zo overweldigend dat de bekende 45-minuten-claim niet eens nodig was geweest. De reden waarom op een gegeven moment moest worden ingegrepen was de gewijzigde waardering van de risico’s na 9/11. Daarbij probeerde hij onder de tegenstelling regime change vs. massavernietigingswapens uit te komen door de persoon van Saddam en de aard van het regime zelf als een soort massavernietigingswapen neer te zetten. (wat Saddam overigens ruim bewezen heeft te zijn) Uiteraard werd Blair uitgebreid doorgezaagd over de rol die het volkenrecht gespeeld heeft in de besluitvorming. Centraal in de opstelling van Blair staat volgens mij een opmerking die hij tegen het einde van het verhoor maakte: het volkenrechtelijk mandaat onder het optreden in Kosovo was wankeler dan dat onder het optreden in Irak. Over het eerste hoor je niemand meer; met het tweede zou het ook wel goed komen, dacht hij. Kortom: het doel levert de grondslag.

De voormalige minister van Buitenlandse Zaken en evenzeer voormalige persoonlijke vriend van Tony Blair, de neuroloog David Owen, heeft een boek geschreven over zieke wereldleiders. Hoewel het boek breed van opzet is, lijkt het toch vooral te zijn opgebouwd rondom de stelling dat Tony Blair en George Bush zo ontzettend incapabel en hoogmoedig waren dat hun gedrag moet worden gedefinieerd als een heus ‘hoogmoedssyndroom’; een stelselmatig patroon van overmatig zelfvertrouwen, gebrek aan rust (grote actiebereidheid) en gebrek aan aandacht voor details. Dat Blair en Bush dit syndroom ontwikkelden onderbouwt Owen met een gedetailleerde beschrijving van de gang van zaken rondom de oorlog in Irak, telkens afgewisseld met de uitroep ‘wat een incompetente hoogmoed weer’. Ik heb geen idee hoe psychiaters precies tot hun diagnoses komen, maar heel overtuigend vind ik dit niet.

Maar toch. Tijdens de hoorzitting kwamen die onrustige actiebereidheid ‘we decided to deal with Saddam’ en het gebrek aan aandacht voor de ‘details’ (als we een plan voor nationbuilding in Irak een detail mogen noemen) toch wel nadrukkelijk aan de orde. En het moet wel zelfoverschatting zijn als je enerzijds volhoudt dat het allemaal evident was en anderijds blijkt het niet lukte om een brede internationale coalitie te vormen die wel ontstond bij het terugslaan van Irak uit Kuweit en bij het binnenvallen van Afghanistan. En ook bij Kosovo stonden meer internationale neuzen dezelfde kant op, zelfs de Russische. In die zin had Blair kunnen beseffen dat het volkenrecht niet zou worden aangevuld met overduidelijke politieke overeenstemming. Maar leiders die denken dat het lot van de wereld in hun hand is, zullen dat negeren.

Owen verklaart dit dus als een psychiatrisch ziektebeeld, een hoogmoedssyndroom, dat bij sommige leiders ontstaat. Uit het feit dat hun opdrachten worden opgevolgd leiden ze steeds meer af dat ze gelijk hebben, en tegenwoordig is een leider behoorlijk geisoleerd. Als er vanwege de beveiliging al iets overblijft van een ontnuchterende verkiezingscampagne (die een democratie van een leider eist) dan is de bijdrage van de leider zelf vaak gereduceerd tot strak geregisseerd rondrijden in een klein autotje, omringd door blije partijgenoten. Een wetenschappelijke verklaring voor het hoogmoedssyndroom wordt in de toekomst wellicht nog wel gevonden, verwacht Owen. Daarbij moet dan tevens antwoord worden gegeven op de vraag waarom sommige leiders het syndroom wel ontwikkelen en anderen niet. Misschien komt er zelfs wel een medicijn tegen.

Tot die tijd zijn we aangewezen op het staatsrecht. Ook in parlementaire systemen moet een maximum worden gesteld aan het aantal termijnen van een minister-president. En van parlementaire controle kan je bijna niet genoeg hebben. Voor Balkenende betekent dit twee dingen…

{ 1 reageer… read it below or add one }

1 Anonymous 01/02/2010 om 17:38

Kunnen wie die expert ook even naar de lichaamstaal van Wim Kok bij de commissie De Wit laten kijken

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: