De Strijd der Professoren II (versie 2)

door PB op 04/10/2010

in strafrecht

Het is toch opvallend en mag niet onopgemerkt blijven dat een bepaalde professer met de naam Buruma grote bezwaren had tegen het interview van de vier hoogleraren die Wilders verdedigden (Ellian, De Roos, Sackers en Zwart). Hij vond het niet kunnen dat deze hoogleraren zich met de zaak bemoeiden. Hij stelde:

‘Ik vind het al helemaal niet erg als een actiegroep of een columnist roept dat de vrijheid van meningsuiting belangrijker is dan het verbod op haatzaaien of de groepsbelediging. Maar hoogleraren die publiekelijk een uitspraak doen leggen daarmee een waarheidsclaim op tafel. “Zo is het en niet anders”. Misschien ben ik wat ouderwets, maar ik vind de stelling van een hoogleraar meer dan een mening.’

En daarom vond dhr. Buruma dat deze vier heren niet hun waarheidsclaim met betrekking tot de zaak Wilders naar buiten mochten brengen. Maar wat wekt de verbazing. Overal was vandaag niemand anders dan dezelfde prof. Buruma in de Media (in de telegraaf, en bij de NOS). Daarin stelde hij onder andere dat het wrakingsverzoek niet chic was. Tja.. dat is natuurlijk vragen om problemen wanneer een van je opponenten prof. Ellian is, die in zijn elsevierblog nooit echt een blad voor de mond neemt. 

Prof. Ellian nam stelling tegen de stelling van prof. Buruma in zijn stuk “Een partijdige rechter en hoogleraar Buruma” met: “O, waarheidsclaim! Dat geldt niet voor Ybo, maar wel voor anderen. Want als dat ook voor hem zou gelden, moet hij nooit en te nimmer in de media een oordeel vellen over een zaak die onder de rechter is. En dat doet hij maar al te graag.”

Het is duidelijk dat prof. Ellian en prof. Buruma elkaar niet echt liggen. Maar wat is hier nu eigenlijk aan de hand? Is de stelling van een hoogleraar inderdaad meer dan een mening? En moeten hoogleraren dan inderdaad zwijgen? En hoe zit het dan met het commentaar van prof. Buruma zelf in de telegraaf over onder andere het wrakingsverzoek? Welke regels moeten hoogleraren in acht nemen wanneer zij in de media commentaar geven op een zaak die loopt bij de rechter?

Het moet wel allereerst gezegd worden dat prof. Ellian prof. Buruma wel erg selectief citeert, want vlak voor de gedane uitspraak over de waarheidsclaim zegt prof. Buruma:“In Nederland is de regel dat een zaak die onder de rechter is niet zou mogen worden besproken, eigenlijk dood. Ik bezondig me zelf ook wel eens aan overtreding ervan. En ik vind het al helemaal niet erg als een actiegroep of een columnist roept dat de vrijheid van meningsuiting belangrijker is dan het verbod op haatzaaien of de groepsbelediging. Maar hoogleraren die publiekelijk een uitspraak doen leggen daarmee een waarheidsclaim op tafel,… etc.”

Wat kan volgens prof. Buruma dan wel:“Als hoogleraar kun je zeggen dat de kans groot is – nooit zeker – dat rechters die in lijn met de Hoge Raad redeneren tot een vrijspraak komen. Maar diezelfde rechters weten ook dat de rechtspraak over haat zaaien en tot discriminatie oproepen minder duidelijk is. Als hoogleraar kun je dan zeggen dat je benieuwd bent wat de rechters gaan doen.”

De reactie van prof. Ellian op deze uitnodiging tot dieper nadenken over hoe hoogleraren zich begeven in het publieke debat is explosief te noemen. Het lijkt dat prof. Ellian zich duidelijk aangevallen voelt door de houding van prof. Buruma. En hij probeert dan ook duidelijk prof. Buruma in het kamp van “de tegenstander” te plaatsen met zijn opmerking dat de zaak Wilders is aangespannen door prof. Buruma’s “geestverwanten”.

En dit is dan ook het verschil tussen beide hoogleraren. Prof. Ellian gelooft in dit geval niet in de onafhankelijkheid en gezag van de wetenschap. Het heeft niks met wetenschap te maken. Hij ziet alleen de strijd tussen ideeën. En in die strijd is iedereen gelijk. Hoogleraar of niet. Hij meent dat prof. Buruma zijn argument alleen gebruikt om zijn eigen idee naar voren te schuiven met gezag en de ideeën van zijn tegenstanders het stilzwijgen op te leggen. Dat idee wordt voor hem versterkt door het lidmaatschap van prof. Buruma van de PvdA en vroegere uitlatingen van prof. Buruma.

Dat blijkt des te meer uit de laatste worden van prof. Ellian waarin hij ook de rechter beschrijft als onderdeel van dezelfde ideeënstrijd: “de rechter is ook een kiezer en als kiezer heeft hij een mening over de uitspraken van Wilders. Dat is precies de tragedie. Ybo, mensen die een tiranniek regiem hebben meegemaakt, weten precies waarom de rechters nooit en werkelijk nooit moeten worden betrokken bij een ideeënstrijd. (…) Vrijheid is een principiële zaak. Vrijheid is er niet alleen voor geestverwanten maar ook voor de verwerpelijke tegenstander. Dit is wel een waarheidsclaim. Wens ik je succes met je geraffineerde campagne tegen de vrijheid van meningsuiting in het Journaal, Nieuwsuur, Pauw & Witteman en de rest.”

Is het een geraffineerde campagne? Hoe kan je onafhankelijk zijn in de ideeënstrijd? En hoe ga je daarmee om als hoogleraar? Gebruik jij je geleerd gezag als middel in de ideeënstrijd? Doe je net alsof jij volledig onafhankelijk bent en boven de ideeënstrijd staat? Of doe je net alsof je geen gezag hebt in de ideeënstrijd en vecht je net zo hard mee?

Prof. Buruma’s toch zeer voorzichtige opmerkingen om liever niet te stellig te zijn als hoogleraar in het publieke debat over de zaak Wilders wordt door Ellian meteen binnen datzelfde publieke debat getrokken. Daarmee lijkt allereerst dat polarisatie op dit moment in Nederland de norm is. Niemand is onafhankelijk. Je bent voor of tegen Wilders. En alles wat je zegt en doet wordt in die context bekeken. Prof. Buruma moet dat ook geweten hebben. In die zin is zijn positie in het publieke debat en zijn actieve aanwezigheid daarin niet behulpzaam voor het nemen van een onafhankelijke positie in deze zaak. En is het zeker ook lastig dat hij zelf zijn mening wil geven, maar vind dat zijn tegenstanders voorzichtig moeten zijn. Dat komt verdacht over.

Alles overwegende neig ik toch meer naar de kant van prof. Buruma. Ik kan zijn positie goed begrijpen. Niettemin zie ik ook de ideeënstrijd waar prof. Ellian het over heeft. Mij lijkt: 1.dat je als hoogleraar duidelijk moet aangeven wanneer je spreekt ex cathedra en wanneer je dat niet doet. 2. Opinie’s in de ideeënstrijd vormen geen uitspraken en daar kan je jezelf meer veroorloven. 3. Niettemin moet je niet vergeten dat je als hoogleraar en wetenschapper een bijzondere positie bekleed in de maatschappij en dat je je dienovereenkomstig in de strijd moet begeven.

De discussie van prof. Buruma ging over het eerste punt. Hoever kan je daargaan als de rechter nog moet oordelen. Ik ben het dan eens met hem dat je voorzichtig moet zijn over de specifieke zaak.

Prof. Ellian ziet de reactie van Buruma als onderdeel van het tweede punt. Hij gelooft niet in het bestaan van het eerste. Daarmee geeft hij toch ook aan dat zijn bijdrage aan het artikel in de Pers ook een onderdeel vormde avn het tweede punt.  Maar prof. Buruma verdoezelt misschien iets te veel dit punt.

Over punt 3 wil ik alleen zeggen dat het stuk van Ellian een voorbeeld is hoe het eigenlijk niet moet. Het is hard op de mens spelen bij prof. Buruma. Maar ook aan de andere kant van het politieke spectrum zijn wetenschappers actief die geen goed voorbeeld geven (ziebijvoorbeeld de stukken van Thomas von der Dunk bij de Volkskrant).

Deze blog is een correctie op een eerdere blog. Die gaf een verkeerd beeld van de strijd tussen prof. Ellian en prof. Buruma en vormde ook geen goed voorbeeld van hoe het moet. Ik probeer hiermee een iets onafhankelijkere positie in te nemen. Hoewel ik merk dat dit moeilijk is.

{ 14 reacties… read them below or add one }

1 Joke Mizée 04/10/2010 om 19:30

Zegt Buruma ook of de uitspraak schuldig of onschuldig zou moeten luiden? De kop boven het artikel van/over de 4 professoren luidde nl. ‘Spreek Wilders vrij’, wat nogal onomwonden klinkt. Op zijn blog stelde Buruma duidelijk dat de uitspraak ongewis is. Zo luidde ook Rick Lawsons kritiek op de professoren in De Pers (http://www.depers.nl/binnenland/511702/Kritiek-op-vrijspraak-Wilders.html). Deskundigen mogen hun mening geven in de media zolang ze het maar aan de rechter overlaten om een oordeel te vellen.

Niet voor niets beëindigt Buruma zijn column met de woorden:
“Nogmaals: iedereen mag er iets van vinden dat Wilders wordt vervolgd. Maar de vier hoogleraren die overigens ook heel verstandige dingen opmerken wekken een al te stellige indruk. Het vervelende van dit artikel is dat de rechter die niet tot vrijspraak besluit nu in de ogen van het grotere publiek daarmee lijkt af te wijken van wat ‘de wetenschap’ te melden heeft. En oh ja, als ik in het voorgaande een even stellige maar anders gerichte indruk wek, dan ben ik niet geslaagd in mijn wens. Die wens is dat wij, geleerden, de rechter nu eerst de kans geven zijn werk te doen.”

2 PB 04/10/2010 om 19:48

Hij had niettemin wel een oordeel over het feit waarover de wrakingskamer moest oordelen. Ik vond zijn onderscheid een beetje gezocht. Je mag alles zeggen en becommentariëren, behalve het dictum vrijspraak of niet. Erg leuk. Misschien kan je het voor rechtsgeleerden ophouden, maar de gemiddelde becommentariëren richt zich daar niet op. Misschien kunnen geleerden zich dan beter helemaal niet uiten, net als politici.

3 PB 04/10/2010 om 19:49

Ik bedoel: de gemiddelde nederlander richt zich daar niet op.

4 Doortje Messing 04/10/2010 om 23:06

Ten opzichte van het telefonisch interview in het NOS-journaal van hedenochtend heeft de heer Buruma inmiddels een beetje ingebonden. Alhier zegt Buruma nu, in een verder zeer ontspannen en niet op TV uitgezonden interview, dat hij niet weet wat de wrakingskamer gaat of moet oordelen. Ik herken een terugtrekkende beweging.

In hoeverre de betrouwbaarheid van zijn uitleg bij het Journaal en in de Telegraaf verminderd wordt door dit akkefietje, is natuurlijk nog een vraag die journalisten voor zichzelf zullen moeten beantwoorden.

5 T 05/10/2010 om 03:32

Het lijkt me dat prof. Buruma wel degelijk een punt heeft wanneer hij stelt dat hoogleraren zich wel over de waarschijnlijkheid maar niet over de wenselijkheid van een strafrechtelijk oordeel mogen uitlaten. In dit geval zou een claim over de kansrijkheid van de wraking wel degelijk binnen zijn definitie van geoorloofd hoogleraarsgedrag vallen maar een oproep om vrijspraak niet.

Het lijkt me volstrekt verdedigbaar dat het doen van waarschijnlijkheidsclaims absoluut te verenigen valt met het ambt van een hoogleraar. Het doen van wenselijkheidsclaims lijkt het doel van het hoogleraarsambt voorbij te schieten. Het is natuurlijk niet uitgesloten dat een hoogleraar een wenselijkheidsclaim à titre personnel doet.

Prof. Buruma hanteert volgens mij een legitieme uitleg van de functie van het hoogleraarsambt.

6 Ruudt 05/10/2010 om 09:55

PB,

Je schrijft nog niet lang op dit blog, maar in je bijdragen valt nu al op dat je het graag opneemt voor de rechterflank van het politieke spectrum. Niks mee mee, maar ik meen tegelijk ook een neerbuigend toontje te bespeuren over links. Nu schijnt dat op zichzelf wel modieus te zijn op dit moment, maar van dit blog verwacht ik toch een wat minder gepolariseerd ondertoontje.

Wat bedoel je bijv. te zeggen met de zin “Dit belet hem niet om (…) actief te zijn in het smeden van het partijprogramma van de PvdA”?

Ik zie werkelijk geen enkel verband met de rest van het punt dat je wilt maken, namelijk dat Buruma niet consequent is en zijn eigen mening belangrijk vindt. Het lijkt er op dat het PvdA-lidmaatschap nog speciaal even genoemd moet worden, omdat alleen dit feit Buruma voor jou al diskwalificeert.

De (niet toegelichte) opmerking dat al eerder een persoonlijke aanvaring hebt gehad, maakt je blog er ook niet sterker op.

7 Hoeiboei 05/10/2010 om 11:38

Interessante en leuke tekst. Ter aanvulling, René Marres fileerde Ybo Buruma reeds in zijn boek ‘De verdediging van het vrije woord’:

‘Ybo Buruma aan het liegen’. Zie de link:

http://hoeiboei.blogspot.com/2010/09/over-ybo-buruma-contra-geert-wilders.html

8 PB 05/10/2010 om 12:30

Ruudt,

Ik wil het niet per se opnemen voor rechts of voor links. Mijn vorige blog over de strijd van de professoren was niet bepaald positief over de motieven van prof. Ellian en prof. Zwart. Daarbij vermelde ik ook dat Zwart lid van de VVD is. Ik dacht dat doe ik hier ook bij Buruma.

Ik wilde de discussie aanzwengelen over het feit dat Buruma zelf vindt dat andere hoogleraren moeten zwijgen, terwijl hij zelf volop zijn visie geeft. Waar liggen dan de nuances bij het in de media komen van hoogleraren. Ik heb dat scherp neergezet.

Buruma vindt zijn eigen mening belangrijker omdat hij hoogleraar is. Dat is nu juist het punt wat hij wil maken. Dat heeft gevolgen voor je positie in de media. En daarin heeft hij gedeeltelijk gelijk. Maar het is wel een spanningsveld wanneer je vindt dat collega-hoogleraren moeten zwijgen terwijl jij mag spreken.

En nee ik diskwalificeer Buruma niet omdat hij lid van de PvdA is. Diskwalificeer jij mij omdat ik “rechts” verdedig? Volgens mij ligt dat wel erg gevoelig bij sommige mensen. Rechts mag volgens mij best wat meer worden verdedigd. Onder intellectuelen is er volgens mij niet echt gebrek aan kritiek op rechts (zeker op universiteiten). Verdedig ik rechts hier uberhaupt. Ik geef de voorkeur aan Ellian’s opvatting hierin, maar erken dat Buruma weldegelijk gedeeltelijk gelijk heeft. Zijn laatste NOS-interview vond ik ook erg goed.

Over mijn aanvaring met Buruma op dit gebied verwijs ik naar de opiniepagina van het NJB 2008, nr. 4. Daarin komt dat uitvoerig aan de orde. En het is zeker relevant hier.

9 Ad 05/10/2010 om 14:07

Het lijkt me in deze zaak zeer relevant dat de heer Buruma actief lid is van de PvdA. Zijn expert-mening en zijn inzet voor een bepaalde politieke stroming kunnen niet los van elkaar worden gezien. De waarheidsclaim die hij als hoogleraar neerlegt wordt direct uitgehold als daar voor de lezer zichtbaar naast staat dat deze hoogleraar zelf bekende politieke voorkeuren heeft. Bijvoorbeeld, hoogleraar strafrecht Buruma, tevens PvdA lid en medeauteur van het verkiezingsprogramma, vindt dat ….

10 JAdB 05/10/2010 om 15:01

Mij moet van het hart dat ik bovenstaande bijdrage niet veel vind bijdragen aan het debat dat tussen Buruma en Ellian is gevoerd.

In dit debat spelen, blijkens de bijdrage van PB, twee vragen:

– Moeten hoogleraren hun mond houden over politiek gevoelige bij de rechter aanhangige strafzaken?
– Was de rechter in de Wilders-zaak “wraakbaar”?

Beide vragen komen, zonder er veel structuur in aan te brengen, hierboven aan de orde. De bijdrage komt alleen niet veel verder dan het weergeven van de gevoerde discussie, waarbij vooral Ellians argumenten worden toegelicht. Vervolgens wordt partij voor Ellians standpunt gekozen, maar als reden wordt niet meer aangedragen dan dat Buruma “doesn’t practice what he preaches”. Op de meer fundamentele discussie wordt niet ingegaan. Een gemiste kans.

11 Ruudt 05/10/2010 om 17:11

@PB, ik heb je punt wel begrepen (Buruma is niet consequent en vindt zijn mening belangrijk), maar zie niet in waarom daarbij vermeld moet worden dat hij nota bene ook nog actief is in het smeden van een PvdA-verkiezingsprogramma. En nee, ik zal je zeker niet diskwalificeren als je in je blogs een rechte opinie verdedigt, als ik de argumentatie maar begrijp.

12 PB 06/10/2010 om 11:06

Ik heb na verdere studie het blog gewijzigd….

13 gonny van oudenallen,student rechtswetenschap 08/10/2010 om 10:34

Ik was eigenlijk verbaasd dat het onderwerp op zich op de universiteit ruimte en plaats kreeg: buiten wat ik meen of denk over de heer Wilders. Een andere plek ja, maar een universiteit die dit onderwerp op deze gekleurde wijze zonder commentaar plek geeft… Oeps! Tenzij ook uitspraken van andere politici en partijen een plek per keer krijgen: In hoeverre is Mevrouw Thiemen “eng” vanuit haar levensbeschouwing voor een parlement, of een persoon van de SGP etc. Vooralsnog is elk hoorcollege staatsrecht VERVULD MET wilders, wilders, wilders… Iedere professor is er blijkbaar vol van en zo krijgt deze politicus een ongelijke pr die afbruik doet aan de zaak zelf….. Ook een team studenten werd gevraagd te reageren op een vrij provatieve tekst over de heer Wilders. Kortom een beetje minder nerveus en opruiend mag best……

14 PB 21/10/2010 om 10:00

Ter info. Het was mij ontgaan maar Prof. Buruma heeft nog een reactie geplaatst op prof. Ellian. Ik stem er van harte mee in.

http://njblog.nl/2010/10/06/tijdens-het-proces-wilders%e2%80%a6/

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: