De werklast van het OM

door IvorenToga op 04/02/2014

in Rechtspraak, strafrecht

Post image for De werklast van het OM

In mijn vorige column heb ik de klachten van de rechters over hun werklast besproken, naar aanleiding van een enquête onder de magistratuur in Vrij Nederland. Dit keer is het OM aan de beurt. Volgens die enquête wordt de werklast daar nog als aanzienlijk zwaarder ervaren dan bij de zitters. Vindt daar ruim 20% de werkdruk te hoog, bij het OM is dat meer dan het dubbele; vrouwelijke officieren vinden hun werkdruk zelfs bijna drie keer zo hoog als rechters van dezelfde kunne.

Op zichzelf hoeft dit niet te verbazen. Het aantal taken waar het OM mee te maken heeft is een veelvoud van die van de strafrechter. De politie moet worden aangestuurd in grote en kleine zaken, via het ontwikkelen van beleidsuitgangspunten en door individueel leiding te geven aan onderzoeken. Dagvaardingen moeten worden uitgebracht en betekend, zittingen worden voorbereid en gedaan. Met het bestuur moet op tal van terreinen worden gesproken, bijvoorbeeld in het driehoeksoverleg, maar ook met de fiscus en de vakdepartementen. Er zijn nog steeds belangrijke executietaken te verrichten, hoewel die geleidelijk overgaan naar het Ministerie van Veiligheid en Justitie en last but not least dient het OM eigen strafrechtelijk beleid te ontwikkelen en daarover af te stemmen met de Minister. Bij de beslissing hoe een zaak moet worden afgedaan, wordt bijvoorbeeld bij veelplegers overlegd met andere instanties en het project ZSM, waarbij getracht wordt kleine strafzaken zo snel als mogelijk af te doen op een manier waarbij de dader recht wordt gedaan en het slachtoffer schadeloos wordt gesteld vergt veel capaciteit. En juist om de rechter te ontlasten zijn de bevoegdheden van het OM om zelf zaken af te doen, recent nog aanzienlijk uitgebreid. Een zeer uitgebreid takenpakket derhalve en ik ben vast nog wel iets vergeten. In dit pakket zit een aantal taken waarvan de werklast die ze opleveren niet aan aantallen zaken is gekoppeld. Het ontwikkelen van beleid bijvoorbeeld, het overleg met diverse ambtelijke diensten en opsporingsinstanties kost niet minder tijd als het om minder zaken gaat.

Niettemin is het leeuwendeel van al deze taken evenzeer zaakgerelateerd als het werk van de rechter en neemt de werklast dus in principe toe naarmate het aantal zaken dat moet worden behandeld groeit en vermindert wanneer dit aantal afneemt. Bij alle taken waarvoor dit uitgangspunt geldt, is het in principe de omvang en de samenstelling van het pakket aan zaken dat de politie aanlevert, dat in principe de omvang van de werklast bepaalt. De omvang van wat de politie aan criminaliteit registreert, ligt in 2012 ruim 15% onder het niveau van 2005. Het ophelderingspercentage is nog sneller gedaald en is 20% lager dan 7 jaar geleden. Uiteraard heeft dat zijn invloed op het aantal zaken dat bij het OM wordt ingeschreven. Dat waren er in 2012 ruim 217.000 tegen 266.000 in 2005, een daling van 18%. Naast de omvang van het pakket is ook de samenstelling ervan bepalend voor de werklast. Als ik een pakket samenstel met relatief lichte zaken, dan blijkt de omvang daarvan in 2005 ruim 54% uit te maken van alle ingeschreven zaken. 7 jaar later is dat opgelopen tot bijna 60%. Een pakket met zwaardere zaken vormt in 2005 ruim 15% van het totaal en in 2012 nog 12%. Een voorlopige conclusie moet derhalve luiden dat de omvang van het aantal ingeschreven zaken behoorlijk is gedaald en de samenstelling ervan lichter is geworden en dat de werklast derhalve in principe is afgenomen.

Maar, zou men kunnen tegenwerpen, het OM kan anno 2012 meer zaken zelf afdoen dan in 2005 en dat kost meer tijd. Dat is nog maar de vraag. Is het maken van een strafbeschikking inderdaad tijdrovender dan het uitbrengen van een dagvaarding en de daaropvolgende zitting. Ik heb er geen cijfers over, maar het lijkt me niet nog afgezien van het feit dat in het eerste geval (meer) lager gekwalificeerd personeel kan worden ingezet. Hoe dit ook zij, het aantal afdoeningen in totaal is van 2005 tot 2012 met 23% gedaald van 123.000 naar ruim 95.000. Daarbij valt op dat het aandeel van de technische sepots (makkelijk vast te stellen) bijna is verdubbeld van 11.2 tot 21.4% en dat van de kale beleid sepots zelfs ruim is verdrievoudigd tot 13.3% en dat van de meer arbeidsintensieve sepots is gedaald. De transactie, die arbeidsintensief was, omdat bij niet voldoening aan de voorwaarde het OM in actie moest komen is sinds de invoering van de strafbeschikking ingezakt: ruim 61% in 2005, nog maar 21.8 % in 2012. Die strafbeschikking, waarbij de verdachte in actie moet komen als hij er onderuit wil, komt langzaam op stoom: 21.4% in 2012. De conclusie kan derhalve niet anders luiden dan dat het OM in 2012 niet alleen veel minder zaken zelf afdoet dan in 2005, maar dat dit ook via minder arbeidsintensieve modaliteiten gebeurt.

Maar het belangrijkste komt nog. Doordat de rechter zoveel minder zaken behandelt dan in 2005 hoeft het OM ook veel minder zittingen te doen. Al met al scheelt dat, zoals ik de vorige keer betoogde 500 minder MK-zaken: 12795 in 2012 tegen 13223 zeven jaar eerder. Bij de politierechter is de daling ronduit opzienbarend: ruim 33.000 zaken minder oftewel ruim 30%. Met 15 zaken op zo’n zitting zijn dat ruim 2000 zittingen! Bij de kinderrechter is het aantal zaken ook fors gedaald namelijk van 10546 naar 7207.

De werklast van het OM wordt als een soort feedback derhalve in belangrijke mate bepaald door de volgende schakel van de keten. In mijn vorige column heb ik laten zien dat die schakel, objectief gezien, geen reden heeft om over een toenemende werklast te klagen. Mij dunkt dat, op grond van het bovenstaande, die conclusie thans voor het OM evenzeer geldt. Als de bezuinigingen doorzetten kan dat uiteraard heel anders worden.

Dato Steenhuis
Tot enkele jaren geleden Procureur-Generaal en lid van het College van Procureurs-Generaal Openbaar Ministerie

Deze post is onderdeel van een reeks bijdragen over de rechtspraak en de organisatie daarvan die tegelijk hier en op de blog IvorenToga.nl verschijnen. Reacties worden gesynchroniseerd.

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: