Demonstratievrijheid van kamperende asielzoekers

door GB op 01/06/2012

in Grondrechten, Rechtspraak

Post image for Demonstratievrijheid van kamperende asielzoekers

De wildkamperende asielzoekers van Ter Apel zullen het misschien gewend zijn, maar ook hun demonstratie gaat juridisch van het kastje naar de muur en weer terug. Het begon allemaal toen de burgemeester liet ontruimen. Toen de asielzoekers daartegen procedeerden bij de bestuursrechter, toetste deze aan de criteria voor een noodbevel en oordeelde dat het disproportioneel is om ter voorkoming van brandgevaar meteen alles op te doeken. Verder kon hij niets voor de demonstranten betekenen omdat het kwaad nu eenmaal reeds geschied was. De noodverordening die herhaling moest voorkomen kon niet bij hem worden aangevochten, omdat dat een algemeen verbindend voorschrift is.

Dus togen de asielzoekers naar de civiele rechter. Maar voordat die uitspraak kon doen was de noodverordening weer ingetrokken en vervangen door de plaatsing van hekken rondom het bewuste terrein. Als gevolg daarvan liep de civiele procedure tegen de gemeente vast. Want de gemeente had die hekken niet geplaatst en als men wilde procederen tegen de verlening van de vergunning voor het plaatsen van die hekken, dan moet men – jawel – bij de bestuursrechter zijn.

Als gevolg hiervan komt de wezenlijke afweging, namelijk die tussen het algemeen belang en het grondrecht om te demonstreren, uiteindelijk in een context te liggen die zeer nadelig is voor de asielzoekers. Zij moeten zich tegen het COA zelf beroepen op de horizontale werking van de vrijheid van betoging. Als de civiele voorzieningenrechter aan die afweging toekomt, is het pleit snel beslecht. Het COA heeft namelijk krachtens een gebruiksovereenkomst het exclusieve gebruiksrecht van dat stukje grond gekregen. Voor de voorzieningenrechter weegt dat als een eigendomsrecht op die grond. De afweging wordt dan de vraag of uw buurman er recht op heeft dat u uw schutting afbreekt en tot nader order uw tuin ter beschikking stelt aan kamperende demonstranten. Het antwoord is dan helder: natuurlijk niet. Hoewel ik begrijp dat je niet kunt verwachten dat iedereen die grond van de gemeente huurt maar heeft te dulden dat daar demonstranten op mogen bivakkeren, blijft de zwakke, horizontale positie van asielzoekers tegen het COA in dit geval echter zeer onbevredigend.

In de afweging over de horizontale werking haalde de voorzieningenrechter overigens zelfs het eigendomsrecht uit het Eerste Protocol van het EVRM van stal. Dat is hetzelfde recht als waarmee rechter Paris destijds een overgangsregeling voor de WWIK loswrikte. Daar ging de VVD nogal van over de rooie. Dit is dan misschien een voorbeeld dat ze weer meer zal bevallen. Misschien weer een stukje in de krant?

{ 3 reacties… read them below or add one }

1 RvdW 01/06/2012 om 15:16

Sinds wanneer kan een publiekrechtelijk ZBO een beroep doen op een mensenrecht zoals het recht op eigendom? Ik geloof toch niet dat de Straatsburgse Radio France-test tot de conclusie noopt dat het COA een niet-gouvernementele organisatie is.

En sinds wanneer dien je je als burger tegenover een ZBO te beroepen op de horizontale werking van mensenrechten? Het COA is toch geen winkelcentrum in particulier eigendom zoals in Appleby (waar de rechter in deze zaak naar verwijst)? Een verwijzing naar Women on Waves met toepassing van de verticale werking van het recht op demonstratievrijheid was juister geweest.

2 GB 01/06/2012 om 16:54

@ RvdW

Volstrekt eens. Had alleen geen tijd om de argumenten te zoeken. Dank.

3 Yoeri Roosendaal 01/06/2012 om 22:53

De uitspraak lijkt mij ook slecht te passen in de lijn die de Hoge Raad met het arrest Rasti Rostelli heeft ingezet (HR 26 april 1996). Daarin werd overwogen dat de overheid altijd aan grondrechten gebonden is, ook als zij privaatrechtelijk optreedt. Het arrest sloot weer volledig aan bij het standpunt van de regering bij de Grondwetsherziening 1983, te weten dat wanneer een overheidsorgaan bij een zaak betrokken is, sprake is van verticale werking van grondrechten, niet van horizontale. Latere Rasti Rostelli-uitspraken van lagere rechters laten overigens wel zien dat van volledig verticale werking (dus: beperkingen alleen toegestaan indien te herleiden tot beperkingsclausules) geen sprake is. Maar de werking is toch aanzienlijk sterker dan in de onderhavige zaak.

Er is overigens wel jurisprudentie in Nederland waarin de overheid een beroep op grondrechten wordt gegund. Berucht is in dit verband het Rost van Tonningen-arrest van de Hoge Raad uit 1993. Veel aanhang heeft dit arrest – m.i. terecht – overigens niet (zie o.a. de oratie van A.W. Hins uit 2009).

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: