Duitse Hof bevrijdt zich van zijn eigen ketens

door WTE op 14/09/2012

in Europa

Post image for Duitse Hof bevrijdt zich van zijn eigen ketens

Voor de tweede keer in ruim een jaar tijd heeft het Bundesverfassungsgericht een uitspraak gedaan van fundamenteel belang voor de euro. In september vorig jaar boog het zich over de verenigbaarheid van het tijdelijke noodfonds EFSF met de Grundgesetz, de Duitse Grondwet. Gisteren was het permanente noodfonds ESM aan de beurt. Net zoals vorig jaar is de uitkomst van de zaak op zichzelf geen schok. Het was te verwachten dat de Duitse constitutionele rechter ook deze keer de financiële steunoperaties niet zou blokkeren. Ook was te verwachten dat het de betrokkenheid van het Duitse parlement, de Bundestag, bij het functioneren van het ESM zou veiligstellen. Het nieuws zit opnieuw in de redenering van het Hof. Waar het zich vorig jaar nog defensief opstelde, heeft het ineens meer oog, en zelfs begrip, getoond voor de fundamentele veranderingen die de eurozone nu ondergaat.

Als hoeder van de Duitse Grondwet bevindt het Bundesverfassungsgericht zich in een lastige positie. Enerzijds heeft Duitsland de grondwettelijke plicht om Europese integratie te bevorderen. Anderzijds mag dit niet ten koste gaan van de constitutionele identiteit van het land. Aan het Duitse constitutionele Hof de taak om deze twee beginselen met elkaar te verenigen. Het heeft deelname van Duitsland aan de euro daarom aan twee voorwaarden verbonden. Ten eerste moet het Duitse parlement altijd beslissende zeggenschap houden over de begroting. Ten tweede moet de Economische en Monetaire Unie een Stabilitätsgemeinschaft zijn. Alleen in zo’n gemeenschap kan, zo stelt het Hof, de budgettaire autonomie van nationale parlementen worden gegarandeerd.

Zoals verwacht heeft het Hof in zijn uitspraak het budgetrecht van de Bundestag veiliggesteld. De betrokkenheid van het Duitse parlement bij het ESM dient voldoende te zijn gegarandeerd. Dit betekent in het bijzonder dat zonder parlementaire instemming de financiële verplichtingen van Duitsland nooit hoger kunnen zijn dan het Duitse aandeel in het kapitaal van het ESM (€190 mrd).

Veel interessanter is echter wat het Hof heeft gezegd over het begrip Stabilitätsgemeinschaft. Begin jaren negentig was Duitsland enkel bereid om de Deutsche Mark op te geven indien het Europese alternatief minstens zo sterk en stabiel zou zijn. Om de stabiliteit van de euro te garanderen zijn daarom destijds met name twee verboden in de EU Verdragen opgenomen: het verbod op monetaire financiering en op onderlinge uitkoop (no bailout). Terwijl het Hof het eerste overeind heeft gehouden, heeft het de tweede gerelativeerd. Dat is groot nieuws. Volgens het Hof moet de Stabiliteitsgemeenschap kunnen evolueren.

Met zijn tot nu toe gehanteerde statische benadering bleef een mogelijke afwijzing door het Hof als een zwaard van Damocles boven iedere stap in de ontwikkeling van de eurozone hangen. Daarmee had het Hof met name zichzelf in de hoek vastgezet. Iedereen heeft kunnen zien dat de no bailout clausule in de afgelopen twee jaar zo niet naar de letter, dan toch naar de geest is geschonden. Maar door dit uit te spreken zou het Hof zich hebben overstrekt; het riskeren van de euro was een te hoge prijs.
Nu zegt het Hof: ‘Als de muntunie niet te verwezenlijken valt met de geldende verdragsregels …. is het aan de wetgever om uit te maken hoe de onvolkomenheden in de monetaire unie kunnen worden tegengegaan door verandering van het Unierecht.’ Dit is een opening voor noodzakelijke ontwikkeling in het bestuur van de eurozone. Wie weet is het zelfs een knikje in de richting van eurobonds.
Behalve het ESM-verdrag hebben de rechters in Karlsruhe gisteren ook het begrotingspact goedgekeurd. Beide verdragen zijn noodzakelijke vernieuwingen van de fundering van de euro. Er zullen nog andere vernieuwingen volgen. Met zijn dynamische opvatting van stabiliteitsgemeenschap heeft het Bundesverfassungsgericht zich een veel betere positie verschaft om dit proces in de komende jaren constructief te begeleiden.

Maar er is nog een olifant in de kamer. Het verbod op monetaire financiering staat nog overeind; hierover heeft het Hof zich nog niet uitgesproken. ECB-president Draghi heeft net vorige week zijn opkoop-programma verbonden aan het ESM. De bank zal alleen schuldpapier opkopen van landen die hervormingen afspreken met het ESM. Het ESM is dus behalve een noodfonds van 500 miljard, ook de sleutel tot de onbeperkte middelen van de ECB. Gauweiler, de plaaggeest van Merkel die voortdurend naar het Hof loopt, vroeg het vorige week om deze kwestie ook te behandelen. Het Hof zal dat nog doen, dit was maar een voorlopige voorziening. Maar door het ESM nu goed te keuren heeft het Hof eigenlijk ook de actie van Draghi al zijn zegen gegeven.

Vestert Borger & Tom Eijsbouts
Beide auteurs zijn verbonden aan het Europa Instituut, Universiteit Leiden.

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: