Een behandelvoorbehoud, wat is dat?

door LD op 17/09/2013

in Europa, Haagse vierkante kilometer

Post image for Een behandelvoorbehoud, wat is dat?

De goedkeuringswet bij het Verdrag van Lissabon heeft een instrument geïntroduceerd dat afwisselend als ‘parlementair behandelvoorbehoud’, ‘parlementair behandelingsvoorbehoud’ of gewoon ‘behandelvoorbehoud’ door het leven gaat. Nadat we in een eerdere bijdrage al stilgestaan hebben bij de subsidiariteitstoets, richten we thans onze aandacht op het behandelvoorbehoud als instrument voor het Nederlandse parlement om invloed op EU-wetgeving uit te oefenen. Gesteld kan worden dat het instrument een nuttige rol speelt bij het stroomlijnen van de behandeling van EU-voorstellen door de Kamers, maar hun eigenlijk geen bevoegdheden (laat staan doorzettingsmacht) toekent die zij vóór de introductie van het behandelvoorbehoud niet hadden.

Eerdere goedkeuringswetten bij EU-verdragen (Maastricht, Amsterdam, Nice) bevatten allemaal een bepaling inhoudende dat een Nederlandse minister allen mocht meewerken aan de totstandkoming van bepaalde besluiten in de Raad van ministers van de EU nadat het ontwerpbesluit de instemming van beide Kamers had verkregen. Het ging met name om besluiten op het zogenaamde ‘JBZ-terrein’, Justitie en Binnenlandse Zaken, dus bijvoorbeeld samenwerking op het gebied van politie en justitie, maar ook asielzaken, gegevensbescherming en civielrechtelijke harmonisatie van bepaalde regels van erfrecht en echtscheidingsrecht. Op dat terrein bezat het democratisch gekozen Europees Parlement destijds nauwelijks bevoegdheden. Het kon hoogstens adviseren aan de Raad, die vaak met eenparigheid van stemmen besluiten nam. Om dit democratisch tekort te verhelpen werd het instemmingsrecht geïntroduceerd. In de loop der jaren verwierf het Europees Parlement echter steeds meer macht. Met het Verdrag van Lissabon is voor de meeste gevallen de zogenaamde ‘gewone wetgevingsprocedure’, vergelijkbaar met de oude co-decisieprocedure, voorgeschreven (artikel 289 en 294 VWEU). Is die procedure van toepassing, dan kan het Europees Parlement een voorstel met gewone meerderheid verwerpen.

De ontwikkeling van het Europees Parlement tot een nagenoeg volwaardig parlement was voor de Nederlandse regering aanleiding om in het oorspronkelijke voorstel tot goedkeuring van het Verdrag van Lissabon geen specifieke bevoegdheden voor het Nederlandse parlement meer op te nemen. Het instemmingsrecht was in eerdere goedkeuringswetten al flink beperkt, en nu kon het volgens de regering wel helemaal verdwijnen. Daar was de Tweede Kamer het niet mee eens. Een amendement-Ormel bewerkstelligde dat het instemmingsrecht behouden bleef voor een zeer beperkt aantal besluiten op JBZ-terrein ‘waarbij het Europees Parlement niet volledig of niet betrokken is als medewetgever’. Dat geldt bijvoorbeeld voor een ontwerpverordening op het gebied van huwelijksvermogensstelsels. In de praktijk veel belangrijker was het amendement- Wiegman-van Meppelen Scheppink/Ten Broeke, dat het behandelvoorbehoud introduceerde en daarmee “een procedure (…) voor een bijzonder informatieplicht van de regering ten aanzien van voorstellen van wetgevende aard die door een van beide Kamers der Staten-Generaal van bijzonder politiek belang worden geacht”.

Hoe werkt die procedure, vastgelegd in artikel 4 van de goedkeuringswet? Eerste en Tweede Kamer kunnen binnen twee maanden na ontvangst van een wetgevend EU-voorstel besluiten dat zij dit voorstel van zodanig politiek belang achten dat zij over de behandeling daarvan op bijzondere wijze wensen te worden geïnformeerd. De Kamer die het behandelvoorbehoud inzet, informeert de regering daarover, waarop de regering in Brussel een parlementair voorbehoud plaatst. Binnen vier weken nadat een Kamer de regering heeft geïnformeerd moet er een overleg plaatsvinden met de verantwoordelijke minister of staatssecretaris over het bijzondere politieke belang van het voorstel, met als belangrijkste doel te komen tot afspraken over de wijze van informatieverstrekking door de regering, over het verloop van de onderhandelingen en van de wetgevingsprocedure en over eventueel vervolgoverleg. De Tweede Kamer heeft het instrument inmiddels al vele malen ingezet. De Eerste Kamer heeft dit nog niet gedaan.

De afspraken over informatieverstrekking die Kamer en regering maken in het kader van een behandelvoorbehoud zijn vaak zeer concreet. Zo werd tijdens een algemeen overleg over nieuwe Europese voorstellen op het gebied van gegevensbescherming onder meer afgesproken dat de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie de Kamer ieder kwartaal een update zou sturen over bijvoorbeeld de wijzigingen die in de voorstellen worden aangebracht. Deze kwartaalupdates zijn zeer uitgebreid en bevatten een schat aan informatie. Het verbaast dan ook niet dat de Eerste Kamer er in dit geval voor gekozen heeft aan te haken bij de informatievoorziening die de Tweede Kamer is toegezegd. Dat is efficiënter dan zelf zo’n voorbehoud te plaatsen en eigen afspraken te maken. Het behandelvoorbehoud biedt dus een procedure waarin de Kamer duidelijk kan maken dat zij een bepaald voorstel buitengewoon belangrijk acht. Het verplicht voorgeschreven overleg biedt vervolgens de mogelijkheid concrete afspraken over informatievoorziening te maken. Van het plaatsen van een behandelvoorbehoud gaat een belangrijk politiek signaal uit en de te volgen procedure stroomlijnt het overleg tussen parlement en regering. Er is dus alle reden om positief te zijn over het behandelvoorbehoud.

De vraag is alleen of het behandelvoorbehoud van artikel 4 van de goedkeuringswet nu echt zaken mogelijk heeft gemaakt die daarvoor niet mogelijk waren. Op basis van de ministeriële verantwoordelijkheid, de vertrouwensregel en de ministeriële inlichtingenplicht van artikel 68 Grondwet kunnen immers ook prima afspraken worden gemaakt over de wijze waarop de regering de Kamers informeert over de onderhandelingen betreffende wetgevende EU-voorstellen. Ook zonder genoemd artikel 4 had de Tweede Kamer in haar Reglement van Orde een procedure voor het afgeven van politieke signalen inzake Europese voorstellen kunnen neerleggen en voor het maken van afspraken over de parlementaire informatievoorziening. Belangrijk is ook op te merken dat de Kamers geen voorstellen kunnen blokkeren met een behandelvoorbehoud. Het instrument dient om de informatieverstrekking te optimaliseren en is daarmee wezenlijk anders dan het in zeer beperkte mate gehandhaafde instemmingsrecht (zie hiervoor), waarmee zo’n blokkade wél mogelijk is. Al met al ligt de waarde van het behandelvoorbehoud vooral in het gegeven dat het een mal aanlevert waarbinnen parlement en regering over wezenlijke EU-voorstellen kunnen overleggen en de Kamers hun informatiebehoeften naar voren kunnen brengen. Nuttig is dat zeker, maar revolutionair is het allerminst.

{ 3 reacties… read them below or add one }

1 Martin Holterman 17/09/2013 om 23:41

Ik verbaas me bij dit onderwerp altijd over het feit dat controle door het Nederlandse Parlement blijkbaar als substituut voor controle door het Europees Parlement wordt gezien. Wat mij betreft – als (potentiële) Nederlandse kiezer – houden de Staten-Generaal strak de hand aan wat de Nederlandse regering in de Raad doet, ongeacht wat de kwaliteit van de controlefunctie van het EP is. In beide “kamers” van de EU-wetgever moet immers uiteindelijk de stem van de kiezer te horen zijn, en dat kan pas als het Nederlandse Parlement zijn werk goed doet.

2 LD 18/09/2013 om 08:19

Terechte opmerking. Als het Europees Parlement op bepaalde terreinen geen bevoegdheden heeft, is er alle reden dit te compenseren door het Nederlandse parlement bevoegdheden te geven. Omgekeerd betekent dit echter niet dat als het Europees Parlement die bevoegdheden wél heeft of krijgt, het Nederlandse parlement geen bevoegdheden (meer) nodig heeft. Zie over dit thema en over behandelvoorbehouden en mandaatsystemen ook het interessante en goed leesbare proefschrift van Brecht van Mourik uit 2012: http://www.uu.nl/faculty/leg/NL/Actueel/Pages/Parlementair-behandelingsvoorbehoud-verbetert-parlementaire-controle-op-Europese-besluitvorming.aspx

3 clock synchronization system 11/06/2015 om 00:31

see here for the best get more info anywhere

Reactie achterlaten

{ 1 trackback }

Vorige post:

Volgende post: