Een legal transplant met afstotingsverschijnselen

door WvdW op 11/10/2012

in Haagse vierkante kilometer

Post image for Een legal transplant met afstotingsverschijnselen

Volgens Sietse Fritsma (PVV) toont de kabinetscrisis op Curaçao aan dat alle tijd, geld en moeite die Nederland aan Curaçao besteedt, verspilde moeite is. Een dergelijke reactie is kortzichtig: ook ons eigen Nederlandse Staatsrecht biedt nauwelijks enige waarborgen tegen situaties als op Curaçao.

When it rains, it pours. De stabiliteit van het Curaçaose kabinet was vanwege aanhoudende beschuldigingen van corruptie al verzwakt toen de regering van het Koninkrijk der Nederlanden op 13 juli jongstleden een zogeheten ‘aanwijzing’ gaf aan Curaçao. Curaçao moest de begroting van 2012 op orde krijgen en werd daartoe verplicht een aantal harde maatregelen te treffen. Daarbij werd inhoudelijke bemoeienis door Nederland niet geschuwd. Zo zou een lening voor de bouw van een nieuw ziekenhuis pas worden goedgekeurd als Curaçao een hervorming van de gezondheidszorg zou effectueren.

Ter vergelijking met Nederland: toen wij van de Europese Commissie te horen kregen dat de begroting voor 2013 toch echt binnen de 3%-norm moest blijven, was ook hier de vraag ‘waar Brussel zich eigenlijk mee bemoeide’ niet van de lucht. Zoals ook de Brusselse vingerwijzing in Nederland tot een kabinetscrisis leidde, zou het Nederlandse politici niet moeten verbazen dat in Curaçao iets soortgelijks gebeurde. Evenals in Nederland steunde de Curaçaose regeringscoalitie op een meerderheid van één zetel. Toen een tweetal leden van coaltiepartijen hun partij de rug toekeerden, viel het kabinet.

Wederom liep dit in Nederland niet wezenlijk anders. Toen PVV-Kamerlid Brinkman (het eerste schaap) vertrok, volgden er meer. Hierdoor had ook in Nederland een situatie kunnen ontstaan waarin het demissionaire kabinet ingrijpende hervormingen had moeten initiëren zonder dat zelfs additionele SGP-gedoogsteun een parlementaire meerderheid had kunnen verzekeren. Immers, afgelopen zomer mochten kabinetten-Rutte en -Schotte beide demissionair geweest zijn, de noodzaak om te bezuinigen stond niet op ‘pauze’.

Dat wij in Nederland niet een buitengewoon onaangename poltieke zomer hebben gekregen, is grotendeels te danken aan de vijf partijen die in mei het akkoord-met-de-vele-namen sloten. Hierin werd het demissionaire kabinet-Rutte mogelijk gemaakt de voorbereidingen voor de begroting van 2013 voort te zetten. Zou dit akkoord niet gesloten zijn, dan zou het bepaald niet ondenkbaar geweest zijn dat de Tweede Kamer het ene na het andere hoofdpijndossier voor de voeten van een wankelend minderheidskabinet geworpen had en had geprobeerd de ene na de andere minister tot aftreden te dwingen.
Wat dat betreft hoeven we niet verder terug dan 2006, toen Rita Verdonk als demissionair minister weigerde op te stappen nadat een Kamermeerderheid een motie van afkeuring tegen haar had aangenomen. Zij stelde zich op het standpunt dat een minister die haar ontslag reeds had aangeboden (dat doen demissionaire ministers immers), niet door de Kamer tot ontslag gedwongen kan worden. Curaçaos demissionair premier Schotte vond hetzelfde.

Staatsrechtelijk Nederland mag de handelwijze van Verdonk destijds hebben gelaakt, aan het einde van het liedje bleef ze wel zitten. Dat betekent dat ook onze eigen politici er er goed aan zouden doen onze recente parlementaire geschiedenis op het netvlies te houden, voor ze de situatie in Curaçao op de korrel nemen.

Daar komt bij dat Gerrit Schotte ergens een punt had. Weliswaar heeft een meerderheid van het Curaçaose parlement de wens uitgesproken hem per direct te vervangen, dit is niet gebeurd in een vergadering van het parlement. Omdat de voorzitter van het parlement weigerde de vergadering bijeen te roepen, is het ‘besluit’ van deze groep parlementariërs op zijn minst aanvechtbaar. Overigens is het niet dit besluit dat Schotte tot definitief aftreden dwong. Uiteindelijk moest een niet-democratisch gekozen orgaan – de Gouverneur – de knoop doorhakken. De Gouverneur is de plaatsvervanger van de Koningin op Curaçao. Zijn bevoegdheid om een nieuwe minister-president te benoemen en de oude te ontslaan (een besluit dat wel rechtsgeldig was) is niet wezenlijk anders dan dezelfde bevoegdheid die onze Koningin heeft. Zowel op Curaçao als in Nederland moet een dergelijk besluit worden ondertekend door de nieuwe premier. Als de Koningin zou besluiten Diederik Samsom als premier te benoemen en Samsom bekrachtigt dit besluit met zijn eigen handtekening, dan is Mark Rutte juridisch bezien gehouden het Torentje leeg te ruimen. Zo bezien is ook Nederland ‘at any given moment’ twee handtekeningen verwijderd van een staatsgreep.

Het Nederlandse staatsrecht zit nu eenmaal vol ‘open eindes’. Deels is dat de aard van het metier. Omdat wij uitgaan van een systeem waarin verschillende machten elkaar in evenwicht moeten houden, kan het voorkomen dat ze elkaar in een patstelling (zoals de Curaçaose) houden. Voor een ander deel heeft dat echter te maken met de historische ontwikkeling. De scherpe kantjes van het Nederlandse staatsrecht worden in bedwang gehouden door gewoonten, conventies en regels van ongeschreven staatsrecht. Een crisis als de Curaçaose zal hierdoor niet snel voorkomen. Dat opent wel de vraag of een zogeheten ‘legal transplant’ in dit geval wel zo gelukkig is geweest. Door het Nederlandse staatsrecht min of meer te copy-pasten in de Curaçaose wetgeving, zijn wellicht de geschreven regels overgenomen, maar niet noodzakelijkerwijs alle gebruiken en gewoontes, die deze regels context en sturing bieden.

{ 13 reacties… read them below or add one }

1 CR 11/10/2012 om 16:45

Correctie: de Gouverneur heeft Schotte nooit ontslagen. Schotte heeft zelf, met zijn voltallige kabinet, ontslag aangeboden omdat de Staten het vertrouwen in hem hadden opgezegd. De Gouverneur heeft aanvankelijk het ontslag in beraad genomen en het kabinet gevraagd de lopende zaken waar te nemen. Maar toen de Staten hem vroegen een nieuwe premier te benoemen kon de Gouverneur alsnog het ontslag van het kabinet-Schotte aanvaarden.
De Staten? Jazeker. Weliswaar zijn die op een wat rommelige manier bij elkaar gekomen, maar toen de voorzitter weigerde de Staten bij elkaar te roepen, heeft een meerderheid dat zelf gedaan. Omdat alle leden werden uitgenodigd, was dat rechtsgeldig en konden de Staten rechtsgeldige besluiten nemen, zoals het ontslaan van de voorzitter.
Veel zaken zijn vreemd gelopen, maar het positives Misstrauensvotum van de Staten was staatsrechtelijk helemaal in orde.

2 WvdW 11/10/2012 om 16:59

OK, dus als een de Tweede Kamerleden van PvdA en VVD gezellig gaan dineren bij een Van der Valk-hotel en daarbij ‘besluiten’ een bepaald wetsvoorstel af te keuren, dan is dat besluit rechtsgeldig genomen, zolang ze iedereen een uitnodiging sturen?

En moet die uitnodiging ook nog aan bepaalde eisen voldoen? Ik kreeg namelijk zelf het idee dat dat voornamelijk via de media gebeurd en/of op tamelijk korte termijn gebeurd was. De sfeer van intimidatie rondom het Plazahotel (volgens de kranten zijn daarbij zelfs rake klappen gevallen) waarover bericht werd, lijkt mij ook niet bij te dragen aan gezonde democratische besluitvorming.

Wat betreft het ontslaan: I stand corrected, de Gouverneur heeft Schotte inderdaad ontslag verleend (tegen zijn zin weliswaar, maar toch).

Overigens begrijp ik ook wel dat de gouverneur dit gemakkelijker kon doen met de impliciete of expliciete steun (het hangt er maar vanaf hoe je dat bekijkt) van een Statenmeerderheid, maar om nou te zeggen dat dit ‘staatsrechtelijk helemaal in orde’ is, is mij toch een Julianabrug te ver.

3 Martin Holterman 11/10/2012 om 17:36

Voor bijeenroeping heb je in Nederland in elk geval de Voorzitter niet nodig. (Dwz de voorzitter heeft geen veto.) Zie art. 46 RvO II. En hoewel het Reglement ervan uitgaat dat de vergadering in de gewone vergaderzaal plaats vindt, kan ik zo snel geen regel vinden die dat voorschrijft. (Of die überhaupt voorschrijft dat de in Den Haag vergaderen.) De enige regel is dat de leden “tijdig” moeten worden opgeroepen voor de vergadering. (En me dunkt dat die oproeping behalve het onderwerp van de vergadering ook moet inhouden de plaats van de vergadering.)

Lang verhaal kort, ik kan zo snel geen reden vinden waarom de Tweede Kamer niet bij Van der Valk zou kunnen vergaderen. Daar staat tegenover dat dat normaliter niet nodig zal zijn, omdat de Voorzitter door 30 leden “gedwongen” kan worden om de vergadering bijeen te roepen, en in dat geval kun je net zo goed in de gewone vergaderzaal gaan zitten.

4 Martin Holterman 11/10/2012 om 17:40

P.S. In het RvO I staat “tijdig” wel gedefinieerd: De agenda moet minstens 24 uur van tevoren aan de leden worden medegedeeld. (art. 71(3) RvO I.)

5 WvdW 11/10/2012 om 18:04

Ik heb nergens een tekst van het RvO van Curacao kunnen vinden. Ik weet dus niet of de regeling op dit precieze punt exact dezelfde is. Je zou overigens denken van niet, waarom inderdaad anders in het Plazahotel vergaderen als je de voorzitter niet nodig hebt…
Wat mij betreft mag de Tweede Kamer vergaderen waar zij wil; het lijkt me alleen wel dat dat met bepaalde waarborgen omkleed moet zijn. Dan gaat het om toegankelijkheid, openbaarheid, beveiliging/parlementaire ordehandhaving, maar ook om het kunnen vastellen waar en wanneer de parlementaire onschendbaarheid begint en ophoudt. Daarnaast is er nog rechtszekerheid. Moeten wij van burgers verwachten dat zij kunnen beoordelen of een besluit rechtsgeldig genomen is, om de enige reden dat er (kennelijk) uitnodigingen verstuurd zijn? Moeten ze dat dan zelf gaan controleren? Het grote voordeel van een reguliere statenvergadering is dat burgers er met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid vanuit mogen gaan dat aan dergelijke voorwaarden is voldaan.
Overigens vind ik deze kant van de zaak niet zo verschrikkelijk belangrijk. Dit was meer naar aanleiding van de opmerking dat Schotte ‘ergens wel’ een punt heeft. Voor mij blijft de vraag overeind of we Curacao wel moeten opzadelen met een structuur, die vooral vanwege de monarchale wortels zoveel open eindes heeft als de onze. Het gaat mij niet per se om de staatsrechtelijke juistheid van het eindresultaat (hoewel ik nog steeds vind dat daarop wel wat af te dingen valt), maar om het feit dat ‘ons’ staatsrecht het toelaat dat een land in financiële nood ook nog eens maandenlang in een politieke impasse achtergelaten wordt.

6 Martin Holterman 11/10/2012 om 22:08

Er zijn al extra waarborgen opgenomen in de Staatsregeling van Curaçao, bij voorbeeld het verbod op twee of meer verwanten (of echtgenoten) die tegelijkertijd in de Staten zitten.

Voor het overige is er de waarborg dat het Koninkrijk kan ingrijpen. In een land dat zo klein is als Curaçao kunnen immers altijd problemen ontstaan. (Vgl. Federalist No. 10.) Wat mij betreft zou de Koninkrijksregering zich best wel wat daadkrachtiger met deze chaos mogen bemoeien.

Wat betreft de 2e Kamer in Nederland zijn er genoeg formele regels om aan de meeste van je bezwaren tegemoet te komen. Parlementaire onschendbaarheid begint en eindigt met de hamerslag van de (plaatsvervangend) voorzitter, dat is ook bij Van der Valk nog wel na te gaan. De burger hoeft zich in e.e.a. niet te verdiepen om de rechtsgeldigheid van besluiten te kunnen inschatten; als de handtekening van de Koningin eronder staat is het goed. Etc.

7 Martin Holterman 11/10/2012 om 22:10

O, nu heb ik het Reglement van Orde gevonden. Merkwaardigerwijze bevat het mutatis mutandis dezelfde bepaling over het bijeenroepen van de plenaire vergadering als de Reglementen van Orde van de Staten-Generaal:

Artikel 64
1. De voorzitter belegt de vergaderingen zo dikwijls hij dit nodig oordeelt of dit door drie leden schriftelijk met opgave van redenen is verzocht.
2. Hij bepaalt, met inachtneming van hetgeen omtrent de openbare vergaderingen in de Staatsregeling en in dit Reglement van Orde is voorzien, dag en uur van de vergadering.
3. Indien de vergadering op de ingevolge het eerste lid voorgeschreven wijze is aangevraagd, wordt zij binnen 14 dagen gehouden.
4. De leden worden schriftelijk tot de vergadering opgeroepen. De oproepingsbriefjes worden, spoedeisende gevallen uitgezonderd, tenminste 4 x 24 uur voor het houden van de vergadering aan de leden verstuurd. Ze vermelden zoveel mogelijk de zaken waarover de vergadering belegd is. Tegelijk met deze oproeping worden dag, uur en agenda ter openbare kennis gebracht.
5. (…)

http://www.knipselkrantcuracao.com/2012/09/geldige-reglement-van-de-staten-van-curacao/

8 WvdW 11/10/2012 om 23:01

Dus de rechtsgeldigheid van een besluit van een parlement – bijvoorbeeld het benoemen van een nieuwe voorzitter of het aannemen van een motie of een amendement – moet blijken uit de handtekening van de Koning cq. Gouverneur? Dat vind ik toch wat merkwaardig…

Ik ben het er overigens helemaal mee eens dat de Koninkrijksregering daadkrachtiger had kunnen zijn.

Dank overigens voor de link!

9 Martin Holterman 12/10/2012 om 01:01

“Handtekening van de Koningin” was in dit geval de afkorting voor handtekening van de Koningin, van de vakminister en van de minister van justitie. Me dunkt dat die drie, door te tekenen en publicatie in het staatsblad te gelasten, instaan voor de rechtsgeldigheid van de wet in kwestie. Mochten ze die bevoegdheid misbruiken, moeten de ministers weg. Maar de burger mag erop vertrouwen dat een wet die ondertekend is en in het staatsblad is geplaatst correct door het parlement aangenomen is. (Of in elk geval dat de wet niet wegens vormgebreken nietig is.)

10 WvdW 12/10/2012 om 10:34

Dat begrijp ik wel, maar dat is het punt niet. Een parlement doet meer dan alleen het uiteindelijk aannemen van wetten. Parlementen nemen legio besluiten (sommige binnen het kader van de wetgevingsprocedure, andere daarbuiten) die niet allemaal afzonderlijk door de regering worden bekrachtigd. Ook van die besluiten zou ik vinden dat burgers (degenen die immers door dat parlement vertegenwoordigd worden) er op het eerste gezicht van zouden mogen uitgaan dat die besluiten in orde zijn, zonder – als het al om een wet gaat – te moeten wachten tot de regering daaronder aan het uiterste einde van de rit de laatste krabbels zet.

11 Martin Holterman 12/10/2012 om 19:46

@WvdW: Ah, OK, je had het oog op democratische accountability, in plaats van enkel het vertrouwen van belanghebbende burgers.

In dat geval zou ik trouwens betogen dat de belangrijkere vraag is wat individuele parlementsleden hebben uitgespookt. Ongeacht of dit handelen van de Staten van Curaçao rechtsgeldig is, moeten de burgers van Curaçao nu immers beslissen of ze willen stemmen op iemand die bij die buitengewone vergadering aanwezig is geweest of niet. En dat zal er in grote mate van afhangen of de burger in kwestie vindt dat de urgentie van het geval een afwijking van de gebruikelijke procedure rechtvaardigde. En dat is in de eerste plaats een politieke vraag, waar de rechtsgeldigheid van e.e.a. in de praktijk maar een beperkte rol speelt. (Dwz. mensen die aan de kant van Schotte staan zullen de rechtsgeldigheid van zijn vervanging ook wel betwijfelen, en het tegenovergestelde voor de aanhangers van de oude oppositie.)

12 WvdW 13/10/2012 om 22:11

Tsja, ik vind het precieze labeltje wat je erop kunt plakken niet zo verschrikkelijk belangrijk. Uiteraard is dit ook een politiek probleem, maar (en daar zullen we het wel niet over eens worden) voor mij is het wel meer dan dat.
Als ik ingezetene van Curacao zou zijn (wat ik niet meer ben) zou het voor mij een zeer groot probleem – op een veel fundamenteler niveau – zijn dat ik niet weet wie/wat/wanneer/hoe/waarom mijn parlement is/doet/uithangt/besluit. Dat soort fundamentele onzekerheid (laat ik dan maar om verwarring te voorkomen de kwalificatie “rechts-” achterwege laten), vind ik meer dan alleen een politiek probleem. M.i. Is dat namelijk de bijl aan de wortel van democratie. Du moment dat de voorzitter weigerde de Statenvergadering te beleggen (waartoe het RvO hem toch inderdaad lijkt te verplichten), had de Koninkrijksregering per kerende post moeten ingrijpen via een amvrb o.g.v. art. 51 jo. 43 Statuut. Maar over dat laatste zijn wij het – gelet op je eerdere opmerking in die richting – wellicht wel eens.

13 CR 15/10/2012 om 16:39

Intussen heeft Asjes, de ex-voorzitter die de Staten niet bij elkaar wilde roepen, de sleuteltjes van zijn dienstauto ingeleverd bij zijn opvolger. Daarmee staat nu definitief vast dat Curacao nog maar één Staten heeft.

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: