Een ongemakkelijke vraag

door IvorenToga op 09/10/2012

in Rechtspraak

Post image for Een ongemakkelijke vraag

De vraag wie er eigenlijk verantwoordelijk is voor het effect van opgelegde straffen wordt maar zelden gesteld. Toch is die vraag bepaald niet misplaatst in een tijd waarin bij het straffen zwaar wordt ingezet op recidivebeperking door resocialisatie van de dader. Daar wordt, met name bij jeugdigen, ook veel geld aan besteed.

Tot op de dag van vandaag is dit beleid allerminst een succesverhaal. Diverse overzichten van recidive onderzoeken laten zien, dat wat je ook doet, de recidivepercentages al snel ergens tussen de 60 en 70% uitkomen. Veel, beweerdelijk, lagere percentages, bv. bij de invoering van nieuwe, z.g. “evidence based” programma’s, zijn bijna nooit een lang leven beschoren. Daarbij moet dan nog bedacht worden dat de recidive meestal wordt gemeten in de vorm van een nieuw contact met justitie. Dat betekent dat een zaak bij het OM terecht moet komen. Van alle gepleegde misdrijven in Nederland dringt echter slechts 2% door tot het OM. De rest van die ca. 10 miljoen misdrijven haalt die voorlopige eindstreep niet. Naar alle waarschijnlijkheid vormt de recidive in termen van nieuwe justitiecontacten derhalve een aanzienlijke onderschatting van  de werkelijke terugval van veroordeelde delinquenten.

Zeer hoge recidivepercentages dus en weinig resocialisatie. Dat klemt te meer omdat er grote sommen overheidsgeld aan worden uitgegeven. Zo heeft de Algemene Rekenkamer onlangs vastgesteld dat een jaar jeugddetentie ongeveer 250.000 euro kost. Als op andere beleidsterreinen waarin veel belastinggeld omgaat, bv. in de gezondheidszorg of in het onderwijs, dergelijke “succespercentages”  zouden gelden, zou de wereld te klein zijn. Ook het argument dat iedere veroordeelde die niet recidiveert er één is, zou daar, naar analogie, weinig indruk maken.

Tegen deze achtergrond dringt de vraag zich op, wie er nu voor dit gebrek aan resultaat verantwoordelijk is. Dat niemand dat is, lijkt me geen optie. Maar wie is het wel? Is het de minister? Die kan natuurlijk in het parlement worden aangesproken op het gebrek aan succes van het gekozen beleid. Maar over de rechter, die de beslissingen neemt, heeft hij niets te zeggen, die is onafhankelijk. Dat betekent echter niet dat die rechter in een vacuüm opereert. Op de zitting treft hij het OM, dat een oordeel geeft over de strafbaarheid van de verdachte en een voorstel doet voor de op te leggen sanctie. Het OM heeft zich, blijkens opeenvolgende beleidsnota’s, sterk verbonden aan recidivebeperking als primaire strafdoel. In veel gevallen ligt er in het dossier ook een reclasseringsrapport, waarin de achtergronden van de verdachte worden belicht, de motieven voor zijn daad worden geschetst en niet zelden ook een suggestie is opgenomen over de wijze waarop de zaak het beste kan worden afgedaan. Gelet op de taak van de reclassering en de achtergrond van veel reclasseringmedewerkers, staat ook daarbij de resocialisatie centraal. De rechter is uiteraard niet verplicht die suggesties te volgen en evenmin is hij gebonden aan de eis van het OM. Hij is verantwoordelijk voor de al dan niet schuldigverklaring van de verdachte en de op te leggen straf.

Als die straf uitdrukkelijk in de context wordt geplaatst van recidivevoorkoming door resocialisatie, en de rechter zich daar als het ware ook aan verbindt, is hij dus ook verantwoordelijk als het vonnis de gewenste uitwerking mist. Hij kan dus worden aangesproken op die hoge recidivepercentages. Als hij dat niet wil, moet hij individueel, bv. in de motivering van het vonnis, of collectief, via de Raad voor de Rechtspraak afstand nemen van de dominantie van resocialisatie als strafdoel en een straf opleggen die beter de andere strafdoelen dient.

Dato Steenhuis
Tot enkele jaren geleden Procureur-Generaal en lid van het College van Procureurs-Generaal Openbaar Ministerie

Deze post is de onderdeel van een reeks bijdragen over de rechtspraak en de organisatie daarvan die tegelijk hier en op de blog IvorenToga.nl verschijnen. Reacties worden gesynchroniseerd.

{ 3 reacties… read them below or add one }

1 Martin Holterman 09/10/2012 om 17:42

Op welke basis concluderen we dat 60-70% recidive “hoog” is? Hoog in vergelijking met wat? De relevante vraag is toch zeker of dat percentage hoog is in vergelijking met wat haalbaar moet worden geacht? Zonder een suggestie in die richting lijkt me dit verhaal vrij zinloos.

2 a.zecha 20/10/2012 om 00:52

Na lezing van dit artikel zijn er diverse vaststellingen te maken.
Eén ervan is dat impliciet ervan uitgegaan wordt dat “straffen” worden opgelegd om “effecten” te bereiken.

In onze democratische rechtsstaat willen de afgevaardigden van politieke partijen in parlement en regering over het algemeen één of meerdere effecten met hun wetgeving bereiken.
Kennelijk blijkt de werkelijkheid zeer “ongemakkelijk” te zijn vermits deze zich zelden voegt aan de “effecten” die de wetgevers en bestuurders in hun hoofden (tussen de oren) hebben.
Vragen naar de “werkelijke effecten van een wet” worden inderdaad niet vaak gesteld vermits onze beide staatsmachten zich daardoor gemakkelijk “ongemakkelijk” voelen; hetgeen gestalte krijgt in de pseudo-onderbouwde of ontwijkende antwoorden die worden gegeven.

De innige verbondenheid van de wetgevende en bestuurlijke machten maakt dat m.i. deze twee staatsmachten in deze een vrij grote verantwoordelijkheid hebben en die niet op het bordje van de rechter moet worden geschoven.
a.zecha

3 M.J. Hoogendoorn 25/10/2012 om 09:35

Of 60/70% veel is, is maar de vraag. Het probleem is, dat we niet weten is hoe hoog de recidive is zonder strafrechtelijke interventie. Kosmetische operaties zijn wel mogelijk. Recidive wordt veelal gemeten als opnieuw in aanraking komen met justitie binnen 5 jaar. Je zou het ook kunnen uitdrukken in het schadevrije jaren. Dat klinkt al een stuk positiever.

Enige jaren geleden heb ik overigens wel ergens in een publicatie van het WODC gelezen dat de recidive bij jeugddetentie hoger is dan de recidive onder volwassen gevangenisgestraften, maar dat de recidive bij een PIJ maatregel vergelijkbaar is met die onder volwassen gevangenisgestraften. Het is dus mogelijk om een jeugdige delinquent te hervormen tot een normale recidivist.

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: