Een Prachtige Theorie van Bijna Alles

door SV op 15/06/2009

in Recensies

“Weet u hoeveel klamboes wij met uw vijf euro kunnen kopen voor kinderen in Malawi?” Onlangs brainstormde ik met vrienden hoe het beste de in winkelstraten immer aanwezige goede-doelenmeisjes en -jongens van het lijf te houden. De winnaar? “Nee, sorry, ik stem VVD.” Het onderzoek naar psychologie en moraal van Jonathan Haidt lijkt te bevestigen dat de beginvraag in dit stukje geen bijdrage uit rechtse hoek zal opleveren.

Na multidisciplinair onderzoek onderscheidt Haidt vijf persoonlijkheidskenmerken: (i) zorgzaamheid, (ii) wederkerigheid / rechtvaardigheid, (iii) intragroep loyaliteit, (iv) respect voor autoriteit en (v) puurheid / discipline. Haidt heeft vervolgens de antwoorden van 33.000 Liberals en Conservatives in verschillende landen afgezet tegen hun voorkeuren voor loyale boven eigenwijze honden, waargebeurde boven interessante verhalen etc. en wat blijkt: links en rechts vinden beide (i) zorgzaamheid en (ii) rechtvaardigheid belangrijk. De gemiddelde VVD-stemmer betrekt in zijn oordeel of iets moreel verantwoord is echter ook (iii) intragroep loyaliteit, (iv) het volgen van autoriteit en (v) geestelijke puurheid.

Haidt vindt dat conservatives graag orde, rust en regelmaat zien – door onbekenden aangesproken worden om geld te geven aan donkere broeders in een ver land spreekt hen dan ook niet aan. Liberals daarentegen zien over het algemeen graag nieuwe ideeën, nieuwe mensen en verandering.

So far, so predictable. Interessant wordt het waar Haidt gas geeft. Hij zet speltheorie uiteen -mensen gaan een som geld steeds eerlijker verdelen als de ander mogelijkheden heeft een oneerlijke verdeling (freeriding) af te straffen. Dan steekt hij door naar antropologie – samenlevingen ontstaan slechts waar mensen kunnen samenwerken; voor een effectieve samenwerking moeten freeriders worden gestraft -, maakt een omweg via religie (zijn God en hel als onzichtbare straf voor de freerider geëvolueerd?) en knoopt ten slotte alles aan elkaar: Conservatives zijn de specie van de samenleving. Bot gezegd: conservatieven stellen het belang van de groep voorop, wat betekent dat freeriders en uitbijters moeten worden gecorrigeerd. Democrats, daarentegen, staan open voor verandering, reizen en eigenheid, en houden daarmee een samenleving in beweging. Beide groepen zijn nodig voor een gezonde samenleving, waar mensen samenwerken, maar die niet stilstaat en voorbij gestreefd wordt door samenlevingen die zich wel aanpassen.

De boodschap dat conservatieven en liberalen geen tegenstrevers zijn maar elkaar nodig hebben vervult me met groot genoegen. Een paar minuten later vroeg ik me af of het Nederlandse politieke leven in deze theorie past, maar ik kwam er niet uit: welke rol vervult TON voor de samenleving?

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: