Eerste Kamer houdt kaarten op zak

door GB op 17/10/2013

in Europa, Haagse vierkante kilometer, Uitgelicht

Post image for Eerste Kamer houdt kaarten op zak

Het seizoen is geopend. We gaan weer stempuzzelen in de Senaat! Al geruime tijd checkt Publiekrecht & Politiek of bepaalde voorstellen die volgens de Eerste Kamer zijn aangenomen ook wel echt op een meerderheid van stemmen gefundeerd zijn. Aan de andere zijde van het Binnenhof wordt namelijk met de constitutioneel aanvechtbare regel gewerkt dat bij een stemming alle senatoren van een fractie geacht worden aanwezig te zijn. Ook als zij eigenlijk ziek thuis zitten of zich aan het andere einde van de wereld bevinden. Dan worden er dus meer stemmen uitgebracht dan er aanwezigen zijn. Dat is zeker in een tijd waarin een meerderheid in de Eerste Kamer geenszins vanzelfsprekend is en daar voor iedere stem gevochten moet worden toch tamelijk kwalijk. En op deze eerste dag van het nieuwe jachtseizoen schiet Publiekrecht & Politiek meteen een exotische prooi. De Eerste Kamer zou wegens subsidiariteitsbezwaren een zogenaamde gele kaart hebben getrokken tegen een voorstel van de Europese Commissie tot oprichting van een Europees OM. Bij nadere beschouwing blijkt zij dat echter helemaal niet gedaan te hebben.

Afgaande op het stenogram waren er drie senatoren afwezig: twee van de VVD en één van de SP. Dat waren twee fracties die subsidiariteitsbezwaren hadden en dus vóór het voorstel tot het trekken van een gele kaart waren. De voorstanders konden daarmee niet meer dan 36 stemmen mobiliseren, net zoveel als de voltallig aanwezige tegenstanders. Kortom, daarmee staken de stemmen en houdt de Eerste Kamer de kaarten op zak. In een volgende vergadering moet er dan volgens het Reglement van Orde een herstemming plaatsvinden. Dat had pas op 29 oktober gekund, want aanstaande dinsdag zijn de senatoren met herfstreces. Maar dan kan de zaak toch gewoon op 29 oktober gerepareerd worden? Helaas. Een subsidiariteitstoets moet worden uitgevoerd binnen een termijn van acht weken. En laat die termijn nu net op 28 oktober eindigen… Geen gele kaart dus, behalve dan weer een gele kaart voor de Eerste Kamer vanwege stemgeklungel.

Met het onlangs gesloten begrotingsakkoord beschikt het kabinet in theorie over 38 zetels in de Eerste Kamer, de kleinst mogelijke meerderheid. Mochten daarvan mensen afvallen wegens ziekte, bezigheden elders, persoonlijke omstandigheden, verblijf in het buitenland of recalcitrant (lees: onafhankelijk) gedrag, dan is de kans levensgroot dat door de regel van de fictieve aanwezigheid weer wetsvoorstellen worden aangenomen verklaard terwijl ze eigenlijk gelet op het aantal lijfelijk aanwezigen verworpen zijn. Dat is toch een stuk ernstiger dan een geelgekleurd briefje met klachten naar Brussel. Maar het is wel een scenario waar we rekening mee moeten gaan houden, zeker nu de regering niet kiest voor de optie om D66 en ChristenUnie door middel van nieuwe Eerste Kamerverkiezingen aan elk een extra zetel te helpen, en daarmee haar potentiële meerderheid naar 40 zetels uit te breiden. Onze ogen zijn daarom gericht op de stemverhoudingen bij de begrotingswetten, het Belastingplan en aanverwante financiële wetsontwerpen die dit jaar nog door de Eerste Kamer moeten. En het telraam staat ook weer klaar. Het zou nog wel eens een verrassend seizoen kunnen worden. Verslaat Rutte II in dit opzicht straks zijn voorganger?

{ 7 reacties… read them below or add one }

1 micver 17/10/2013 om 18:19

Hoe kijkt GB dan aan tegen het fractiegewijs stemmen in de Tweede Kamer? Is dit dan niet even verwerpelijk als de methode in de Eerste Kamer?

2 Yoeri Roosendaal 17/10/2013 om 20:39

Ik begrijp de vraag van micver niet. Fractiegewijs stemmen is toch precies wat GB hier voor de Eerste Kamer beschrijft? Als het in de Tweede Kamer net zo gaat, is dat natuurlijk net zo verwerpelijk. Maar daar is het doorgaans volstrekt helder of er een meerderheid is. De coalitie heeft er immers een ruime meerderheid, wat in de Eerste Kamer heel anders ligt. Daar telt elke stem! Wat extra controle op ons beweerde constitutionele geweten kan sowieso geen kwaad. Zeker nu niet.

3 micver 17/10/2013 om 21:50

Mijn vraag vloeit voort uit deze zin: “Aan de andere zijde van het Binnenhof wordt namelijk met de constitutioneel aanvechtbare regel gewerkt dat bij een stemming alle senatoren van een fractie geacht worden aanwezig te zijn.” Hierin lijkt een tegenstelling te worden opgeworpen met de “ene” en de “andere” zijde van het Binnenhof.
Ik ben het volledig met Roosendaal eens dat “controle op ons beweerde constitutionele geweten” geen kwaad kan, maar een wezenlijk verschil tussen de Eerste en de Tweede Kamer kan ik niet bespeuren als de “aanvechtbaarheid” van het fractiegewijs stemmen als instrument wordt besproken. Of wordt ermee bedoeld dat (ik heb de Handelingen er nog even op nagespeurd) de Kamervoorzitter van de Tweede Kamer duidelijk zegt dat “de aanwezige leden van de fracties (…) voor (…) en de aanwezige leden van de fracties (…) tegen (…) hebben gestemd.” Dan doet mijn vraag niet ter zake meer. Misschien moet ik de vraag dan herformuleren: waarin zit het verschil met de Tweede Kamer?

4 Yoeri Roosendaal 17/10/2013 om 22:25

In theorie is er natuurlijk geen verschil. Als de Tweede Kamer afwezige leden meetelt bij de stemming is dat natuurlijk net zo fout als wanneer dat in de Eerste Kamer gebeurt. Het praktische verschil is echter dat in de Tweede Kamer momenteel niet de situatie geldt dat elke stem telt, aangezien de coalitie een ruime meerderheid heeft. Met andere woorden, als je de stemmingen terugzoekt en je streept de afwezige leden, die ten onrechte zijn meegeteld, alsnog weg, dan is de kans zeer groot dat je nog steeds hetzelfde resultaat krijgt (aangenomen of verworpen, alleen met een iets andere stemverhouding). In de Eerste Kamer is dat anders. Daar gaat het nu al sinds 2010 net om die ene stem die de verkeerde kant uit kan vallen. Bovenstaande casus illustreert dat en er zijn meer voorbeelden gegeven.

Misschien mag je iets hogere eisen stellen aan de Eerste Kamer. Die claimt immers de hoeder van de constitutie te zijn. Maar laat er geen misverstand over bestaan, de constitutionele spelregels gelden evengoed voor de Tweede Kamer. Dus als je voorbeelden hebt waar die ene stem van een afwezig Tweede Kamerlid het verschil maakte tussen een aanneming of een verwerping, dan heb je een evengrote misstand te pakken.

5 CR 21/10/2013 om 13:35

In de Tweede Kamer worden afwezige leden niet meegeteld. Probleem is er dus niet.
Wel is er tussen fracties een traditie die erop neerkomt dat, als bij de voorstemmers bij voorbeeld drie leden afwezig zijn, er bij de tegenstanders drie leden niet meestemmen, maar dat is onderling en informeel. En bij belangrijke stemmingen speelt dit wegstrepen geen rol. Dan moet iedereen maar komen opdraven, al is iemand ziek of in het buitenland.
Vandaar dat de demissionaire minister Hirsch Ballin ooit een motie van afkeuring over zich heen kreeg die helemaal geen meerderheid had moeten krijgen – behalve dat een aantal CDA-leden er niet waren wegens deelname aan het suffige TV-spelprogramma Sterrenslag. Dat was het einde van zijn ministerschap bij Lubbers III.

6 Yoeri Roosendaal 21/10/2013 om 16:32

Het voorbeeld van Hirsch Ballin gaat echter over een hoofdelijke stemming. Tenminste, ik neem aan dat we het over de motie-Dijkstal hebben die in de nacht van 25 op 26 mei 1994 met 61 tegen 59 stemmen werd aangenomen. Bij een hoofdelijke stemming geldt zowel in Eerste als Tweede Kamer dat alleen de aanwezigen meetellen. Beide Kamers hebben informele afspraken over ‘pairen’.

Maar in deze post hebben we te maken met de situatie dat niet hoofdelijk wordt gestemd, maar bij zitten en opstaan. In de Tweede Kamer stemt men door handopsteken. De vraag is dan of de voorzitter, al die handen ziend, denkt “de VVD is voor, dat is dus 41 zetels, de PvdA is ook voor, weer 38 zetels erbij etc.”, ongeacht het aantal Kamerleden dat feitelijk aanwezig is. Zoals ik al schreef, denk ik dat de vraag sowieso niet echt speelt, aangezien de coalitie in de Tweede Kamer een ruime meerderheid heeft. Zelfs als 4 VVD’ers en 3 PvdA’ers wegblijven wordt een wetsvoorstel nog aangenomen, waarbij het niet uitmaakt of je deze afwezigen nu meerekent of niet.

7 Michel Arts 22/10/2013 om 23:25

Dat kan dus nog spannend worden als bijv. het CDA of de SP in de Eerste Kamer om een hoofdelijke stemming vraagt.

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: