Eigen schuld, VerDriedubbelde bult? (update)

door PWdH op 30/10/2009

in Rechtspraak

Nu de satellietwagens Wognum weer hebben verlaten, is de ondergang van DSB vooral voer voor juristen. Toch staat er ook nog een algemenere vraag open. DSB ging ten onder doordat klanten hun vertrouwen in de bank verloren, na aanhoudende negatieve berichtgeving over de dubieuze producten die de bank groot hadden gemaakt: te hoge leningen en overbodige koopsompolissen.

Verontwaardiging alom, met Lakeman voorop. Achteraf bleek overigens dat andere banken er dezelfde praktijken op nahielden. Onderbelicht bleef de vraag naar de eigen schuld van de gedupeerden. Naar verluidt werden koopsompolissen op onderzichtige wijze in de hypotheken gefietst, maar wellicht had enig onderzoek door de afnemers tot het inzicht geleid dat de betreffende koopsom vooral in het belang van DSB was. Bij de overkreditering ligt het minder genuanceerd: vroegen de afnemers niet zelf om een te hoge lening ter financiering van hun te dure huis ‘en ook nog een leuk truitje’?

In een andere affaire die wordt opgevoerd ter illustratie van het verderfelijke karakter van de financiële sector, de aandelenlease, heeft de Hoge Raad onlangs uitspraak gedaan over de ‘eigen schuld’ van de afnemers van bijvoorbeeld de WinstVerDriedubbelaar (art. 6:101 BW). Beide partijen zaten ‘fout’: de bank had moeten waarschuwen voor het risico dat een eventueel verlies ook VerDriedubbeld zou worden (het restschuldrisico), terwijl de afnemer te lichtvaardig de aandelenleaseovereenkomst had getekend, namelijk zonder die goed te bestuderen. Als uitgangspunt formuleert de Hoge Raad dat de bank meer schuld heeft en daarom meer dan de helft van de schade moet dragen: 60%.

In zijn afscheidscollege (NJB nr. 35, 16 oktober) zoekt professor Nieuwenhuis naar een rechtvaardiging voor deze verdeling. Vanuit een rechtseconomisch perspectief kan beargumenteerd worden dat banken beter in staat zijn schade te dragen. Een andere rechtvaardiging bestaat erin dat de afnemers consument zijn en dus beschermd moeten worden. Dat gaat echter te ver bij een volwassene met vol verstand (derhalve: een autonomoom burger), aldus Nieuwenhuis.

Steekhoudend is volgens Nieuwenhuis het derde, sociologische/utilitaristisch argument: ‘hoe zwaarder de sanctie op lichtvaardigheid, des te groter de argwaan die nodig is bij het aangaan van overeenkomsten’ (p. 2263). Te veel argwaan brengt het contractueel verkeer tot stilstand en daarmee Nederland als ‘High Trust‘-samenleving (Fukuyama). De sanctie die de eenvoudige aandelenleaser treft moet dus niet te groot zijn. Andersom geldt dat het vertrouwen in het bankwezen een groot goed is: wanneer een bank dat vertrouwen schaadt met ‘intrinsiek onveilige’ producten, dan is het gerechtvaardigd dat de bank het grootste deel van de schade die daardoor ontstaat voor zijn rekening neemt.

Zijn te hoge hypotheken en overbodige koopsompolissen ook ‘intrinsiek onveilige’ producten? En weegt dus de schuld van DSB zwaarder dan die van de truitjesdragende bewoner van een te duur huis? Begrijp ik het goed, dan werden de koopsompolissen en in het bijzonder de provisie daarop in de hypotheek gestopt. Bovenop een toch al te hoge hypotheek kan dat een (aanzienlijke) restschuld opleveren bij dalende, of zelfs bij gelijkblijvende huizenprijzen. In dat geval kan op grond van Nieuwenhuis’ overtuigende, derde argument betoogd worden dat de eigen schuld van de gedupeerden minder zwaar moet wegen dan de fout van DSB.

UPDATE: het afscheidscollege kan hier worden gedownload.

{ 1 reageer… read it below or add one }

1 SV 31/10/2009 om 10:22

Nieuwenhuis'"Te veel argwaan brengt het contractueel verkeer tot stilstand en daarmee Nederland als 'High Trust'-samenleving" lijkt mij te kort door de bocht en overtrokken. Aannemelijk is immers dat het "contractueel verkeer" geen homogene massa is, maar bestaat uit diverse overeenkomsten van wisselende complexiteit. Aannemelijk is ook dat bij meer argwaan van consumenten juist de complexe producten meer aandacht van de consument krijgen, of – zoals Nieuwenhuis stelt – helemaal niet meer worden verkocht. Het eerste is inherent goed, het tweede niet inherent kwaad.

Het lijkt mij een beleidsoverweging of de overheid ervoor zorgt dat de argwaan (lees: aandacht) op consumenten (door 6:101) of op producenten (door zorgplicht) wordt gelegd. Aan dergeljk beleid zou m.i. onderzoek ten grondslag moeten liggen, o.a. naar de mate waarin consumenten "lui" worden door vergaande bescherming en de kosten van de zorgplicht voor banken. Nieuwenhuis' redenering is geen begin van een utilistisch goed onderbouwd beleid.

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: