Filmreview: Citizen X

door GB op 17/05/2009

in Recensies

De film Citizen X (1995) gaat over de jacht op de Red Ripper, Andrei Chikatilo. Na een beroerde jeugd maakt hij, seksueel gefrustreerd, in 1978 zijn eerste slachtoffer. Twaalf jaar en meer dan vijftig jeugdige slachtoffers later wordt hij uiteindelijk gearresteerd. Na een uitputtende juridische procedure volgt veroordeling en executie in 1994.

De film heeft het perspectief van Viktor Burakov, een beginnend patholoog-anatoom. Hij wordt met de zaak geconfronteerd en bijt zich er acht jaar lang in vast, tot het obsessieve aan toe. Hij moet daarbij opboksen tegen het bureacratische Sovjet systeem dat inmiddels scheuren begint te vertonen. Dat maakt de film ook hier interessant. In de kern staat een korte dialoog tussen Burakov en zijn direct leidinggevende kolonel Mikhail Fetisov. Deze is Burakov zeker welgezind, maar kan niet meer doen dan binnen het systeem opereren. Op een gegeven moment vraagt Burakov om extra mensen, om contact met de FBI en om een media campagne. Het wordt hem geweigerd, en als Fetisov hem daar later over aanspreekt schiet Burakov uit zijn slof. ‘Right now, there are sixteen dead children and I want a little special treatment!’ Met milde humor antwoordt Fetisov: ‘The strength of a bureaucracy is measured in its ability to resist giving anyone special treatment.’ De film illustreert dat met een aantal voorbeelden waarbij de gepassioneerde crimefighter stukloopt op het extreem doorgevoerde bureaucratische systeem. Vragen om extra mensen zit er bijvoorbeeld niet in, omdat daarmee zou zijn toegegeven dat men de zaak niet onder controle heeft. In plaats daarvan moet Burakov met enige regelmaat verschijnen voor een brede commissie met onderuitgezakte partijbonzen om zijn vorderingen te bespreken.

De drempels voor Burakov gaan echter verder dan alleen de eigenschappen van een bureaucratie. Ook de specifieke Sovjet signatuur ervan werkt niet mee. Zo weigert men bijvoorbeeld om via een mediacampagne getuigen op te roepen. Daarmee zou immers zijn toegegeven dat ook in de Sovjet-Unie seriemoordenaars actief zijn. En dat wordt officieel ontkend. Contact opnemen met de FBI voor hulp is natuurlijk helemaal uitgesloten. Dat zou de suggestie kunnen wekken dat de Russen iets van de Amerikanen kunnen leren, in plaats van andersom.

Verder wordt ook duidelijk hoe gevoelig het Sovjetsysteem was voor vooroordelen. Als het resultaat van Burakov’s onderzoek tegenvalt, pakken zijn collega’s maar een zigeuner op die na een dag Russische ondervragingstechnieken wel wil bekennen. Case closed en goed voor de onderzoeksresultaten. De moorden stoppen er echter niet mee, zodat superieuren naar een ander beproefd middel teruggrijpen: homoseksuelen van hun bed lichten om intimiderend te ondervragen. Als dat het onderzoek niet helpt, ‘dan is het in ieder geval goed voor de maatschappij.’ Andersom moet Chikatilo, die al eerder in handen van de politie was, worden vrijgelaten vanwege zijn onberispelijke staat van dienst in de Communistische Partij. Achter de façade van de bureaucratie gaat juist heel veel ‘special treatment’ schuil.

Uiteindelijk keren de zaken ten goede omdat de Sovjet-Unie uiteenvalt en Fetisov promotie maakt. The right man in the right place blijkt de oplossing om Chikatilo van de straat te halen. Maar hoewel de film in zijn sfeer soms The silence of the lambs benadert, is hij gezien het bureaucratisch falen bij Fourniret toch te realistisch om alleen maar een thriller te zijn.

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: