Financiering van kwaliteit is zo makkelijk nog niet

door IvorenToga op 07/12/2012

in Rechtspraak

Post image for Financiering van kwaliteit is zo makkelijk nog niet

Op 16 juli 2012 schreef het dagblad Trouw dat zorgverzekeraars niet letten op zorgkwaliteit. Zes jaar na invoering van de Zorgverzekeringswet kopen ze ziekenhuiszorg nog steeds niet in op kwaliteit. Het is vooral de prijs die telt. ‘Kwaliteit doet er nog steeds niet toe’, tekende Trouw op uit de mond van een ziekenhuisbestuurder. De jaarlijkse contractonderhandeling noemt deze bestuurder ‘een rituele dans’, omdat het daarbij slechts om één ding gaat: beperken van de groei van het ziekenhuisbudget. ‘Over prijzen van behandelingen wordt sowieso niet gesproken. Van een betere prijs voor betere behandelingen is dus geen sprake’.

De gekozen (bedrijfsmatige) benadering heeft als doel om de beschikbare middelen op de juiste – of beter gezegd: de juist geachte – plek te krijgen (vgl. E. Kolthoff, Ethics and New Public Management, p. 21). Men poogt kwaliteit te bevorderen door te zorgen dat de beschikbare middelen naar kwaliteit gaan. Dat loopt dus (nog) niet zoals het moet lopen.

Ook de strafrechtspraak kent een systeem waarin kwaliteit gefinancierd wordt. De geldstromen worden echter niet gestuurd door de onzichtbare hand van de (verzekerings)markt, maar zichtbaar en centraal door een en dezelfde autoriteit, de Raad voor de Rechtspraak. De Raad zet financieringsprikkels in om de kwaliteit te bevorderen. De gerechten doen er verstandig aan om die prikkels te volgen: meer geld voor meer kwaliteit. Zo beschouwd kan de gezondheidszorg nog wat van de rechtspraak leren. Financiering van kwaliteit is alleen zo makkelijk nog niet, zo zal blijken uit de volgende voorbeelden.

Afdoening door de meervoudige kamer levert een gerecht bijna tien maal zoveel geld op als afdoening door de enkelvoudige kamer. Die financiële verhouding heeft maar voor een klein deel van doen met het feit dat voor meervoudige afdoening drie rechters en voor enkelvoudige afdoening maar één rechter nodig is. De gedachte is namelijk vooral dat meervoudige afdoening tot kwalitatief betere uitspraken leidt. Eenvoudig gedacht is dat misschien ook wel zo. Drie personen weten doorgaans meer dan één is het meest gehoorde argument voor meervoudige strafrechtspraak. Bij dit alles galmen de door de buitenwacht als gerechtelijke dwalingen betitelde strafzaken nog vaak na. Dat verbaast omdat in die zaken juist recht gesproken werd door drie rechters. Ook met drie rechters vermijd je kennelijk geen onterechte veroordelingen. Enkelvoudige rechtspraak heeft bovendien in sommige zaken kwalitatieve voordelen. De informele sfeer kan een behandeling ten goede komen en de verdachte krijgt zijn uitspraak vaak direct te horen. De financieringsverhouding van 10:1 kan tot gevolg hebben dat vanuit financiële overwegingen een zaak meervoudig wordt afgedaan, terwijl die zaak uit kwalitatief oogpunt beter enkelvoudig zou kunnen worden afgedaan. Waar die prikkel een kwalitatief bevorderende werking beoogt te hebben, zorgt zij in die gevallen dus juist voor het tegendeel. Zeker wanneer men zich bedenkt dat de tijd en geld die besteed worden aan een meervoudige behandeling ook anders hadden kunnen worden besteed.

Dit voorbeeld kan moeiteloos worden uitgebreid met andere voorbeelden.

Zo worden de gerechten normen gesteld om een bepaald percentage van de zaken uitgebreider te motiveren volgens de zogenaamde Promismethode. Nut en noodzaak van de Promismethode heb ik in mijn vorige bijdrage al aan de orde gesteld. De verschillende opvattingen genereren voldoende twijfels of de belofte van kwaliteit wel wordt waargemaakt. Bovendien zullen de meeste voorstanders van de Promismethode het ook wel met mij eens zijn dat de Promismethode niet altijd veel toevoegt. Denk aan zaken waarin het bewijs ondanks de ontkennende verdachte weinig ruimte voor discussie laat. Toch wordt ook in die zaken vaak gepromist. De achtergrond daarvan zou kunnen zijn dat gerechten verplicht worden een bepaald percentage zaken volgens de Promismethode af te doen en het in die zaken erg makkelijk is om een uitspraak overeenkomstig de Promismethode in te richten. Zo wordt snel aan de gestelde norm voldaan, maar het resultaat is dat de zaken die dan volgens de Promismethode worden afgedaan juist de zaken zijn die dat het minste nodig hebben.

Een ander voorbeeld is de financiering van megazaken. Die worden niet meer ‘per stuk’, maar ‘per uur’ gefinancierd. Dat lijkt als kwalitatief voordeel te hebben dat zaken niet meer sneller dan gewenst worden afgedaan. Nadeel is de afwezige prikkel om de zaak sneller af te doen door bijvoorbeeld getuigen buiten de zitting te horen of bepaalde regieaangelegenheden over te laten aan een rechter- of raadsheer-commissaris. Integendeel. De huidige prikkel levert daardoor soms minder kwaliteit op, maar bovenal kan het leiden tot onnodige vertraging. En ook hier geldt dat het geld anders en beter kan worden besteed.

Kortom: de belangrijkste les voor de gezondheidszorg is dat het financieren van kwaliteit zo makkelijk nog niet is en dat centrale en zichtbare middelenverdeling ook problemen kent. Over het kwaliteitsbevorderende effect van bepaalde maatregelen kan door rechters en andere betrokkenen erg verschillend worden gedacht. Daarnaast houdt elke financiële prikkel die bedoeld is kwaliteitsverhogend te werken ook een prikkel in om dat juist niet te doen. Betekent dit nu dat iedere financieringsprikkel moet worden afgeschaft omdat elke prikkel ook een averechts effect kan hebben? Dat denk ik niet. Financieringsprikkels zijn belangrijke instrumenten. Maar we moeten ons vaker afvragen of de belofte van kwaliteit als gevolg van deze prikkels wel kan worden ingelost en of rechters niet beter zelf kunnen bepalen wat kwaliteit inhoudt.

Rick Robroek
Stafjurist Gerechtshof Arnhem, wetenschappelijk medewerker vakgroep Strafrecht RUG en rechter-plaatsvervanger Rechtbank Maastricht

Deze post is de onderdeel van een reeks bijdragen over de rechtspraak en de organisatie daarvan die tegelijk hier en op de blog IvorenToga.nl verschijnen. Reacties worden gesynchroniseerd.

{ 2 reacties… read them below or add one }

1 a.zecha 07/12/2012 om 20:15

“Kwaliteit” wordt evenals vele andere containerwoorden zeer veelvuldig en m.i. zeer (doelgericht en) onzorgvuldig gebruikt.
Mins inziens is het zeer bemerkenswaard dat wetenschappers e.a. onderzoekers, gelijk de politici, spindoctors, public relation officers, reclamemakers en populisten, het woord “kwaliteit” niet nader omschrijven. En daarenboven dit woord opeenvolgend in verschillende betekenissen gebruiken.
Twee andere voorbeelden over het gebruik van het woord “kwaliteit”:
Welke factoren, criteria, etc. bepalen de “kwaliteit” van de uitoefening van een verkopers-, van een een bestuurs-, van een rechterlijke functie, van een medische functie, ….etc.
De factoren, criteria, etc. die de kwaliteit van materialen bepalen is onder meer afhankelijk van waarvoor, waarbij en waarin de desbetreffende materiale worden aangewend.
a.zecha

2 CR 18/12/2012 om 09:57

De kern van het probleem is dat financiering van de rechtspraak wordt gezien als het uitdelen van prikkels. Als je zo denkt, is de verleiding groot om het gewenst geachte gedrag te belonen, en is de valkuil dat er onbedoelde en ongewenste prikkels ontstaan.
Ik besef dat er nauwelijks een financieringsstelsel te bedenken is dat geen enkel pervers effect heeft, maar is het niet eenvoudiger en beschaafder om maar helemaal op te houden met die prikkels? Rechters zijn toch geen schapen die je met stroomstoten de goeie kant uit moet sturen? Ze zijn hoog opgeleide professionals, die kwaliteit belangrijk vinden, en anders deugen ze niet voor hun vak en moeten ze ontslagen worden.
Als we het nou eens zo deden: de rechtspleging wordt op basis van kostprijs (of eventueel op basis van lump sum) gefinancierd, zonder de neiging om sommige onderdelen wat weelderiger te bekostigen dan andere. Kwaliteit wordt overgelaten aan de professionaliteit van rechters, griffiers en andere ambtelijke medewerkers. Kwaliteit is immers HUN vak en niet dat van boekhouders en managers.

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: