Formatie 2012: geruild, gegund en uitgedund

door GB op 03/11/2012

in Haagse vierkante kilometer

Post image for Formatie 2012: geruild, gegund en uitgedund

In Utrecht werd Samsom door PvdA’ers gevraagd naar de Europese visie van de nieuwe coalitie. Dat hadden de socialisten niet kunnen lezen in het regeerakkoord. ‘Klopt,’ antwoordde Samsom, ‘we hebben ook geen gezamenlijke Europese visie’.

Dit antwoord past bij de algemene toon waarop Rutte en Samsom hun compromissen verdedigen. Men heeft ‘positief uitgeruild’, ‘elkaar wat gegund’, ‘geen fusiebesprekingen gevoerd’, elkaars ‘hobby’ aan een meerderheid geholpen en meer van dergelijke taal. In het debat over het verslag van de informateurs werd dat voorgezet in sterkere bewoordingen. Rutte stelde dat de gezamenlijke visie beperkt was tot een ‘visie op de politiek’ met deze richtinggevende inhoud: ‘verantwoordelijkheid nemen’. Daar omheen spinnen mannetjesmakers voorbeelden in reconstructies: Rutte was bereid de JSF te laten vallen, Samsom zou hem juist wel hebben willen kopen. Er is, zo moet ons duidelijk worden, bepaald met een andere snoeppot gewerkt dan tijdens de loopgravenoorlog tussen Maxime Verhagen en Jacques Tichelaar, of de gecombineerde daadkracht van Donner en Mariette Hamer.

Het verbaast eigenlijk niet dat deze benadering de acceptatie van het regeerakkoord in de eigen achterban niet ten goede komt. Het blijft toch raar als je voor vier jaar een tuinman aanstelt, en die tuinman geeft onmiddellijk de helft van je tuin in gebruik bij je buren. Als je hem dan vraagt waarom dat nodig was, antwoordt-ie dat je elkaar wat moet gunnen. ‘Anders gebeurt er nooit wat in deze buurt.’ Of – meer vanuit de PvdA geformuleerd – alsof je een tuinman aanstelt die om te beginnen een einde maakt aan je gewoonte om de zelf geteelde groente aan de voedselbank te geven. Als je hem dan vraagt waarom hij dat doet, antwoordt-ie dat je de buurman nu eenmaal zijn hobby moet gunnen om jouw moestuin te asfalteren.

Deze voorbeelden gaan natuurlijk niet echt op. Maar het gaat erom dat kiezers een stem aan een volksvertegenwoordiger geven, die deze stem gebruikt om de plannen van een ander aan een meerderheid te helpen, zonder een spoortje van een poging om daar een inhoudelijke verdediging bij te geven. De toelichting blijft steken in het veel cynischere register dat de ander gegund moet worden waar jij juist niet op gestemd hebt. De eigen achterban moet het doen met een betoog dat het Rutte ‘ook heel veel pijn doet’ dat er genivelleerd wordt of dat Samsom ‘ook heel veel pijn heeft’ bij het verder slopen van ontwikkelingssamenwerking. Dat klinkt niet overtuigend uit de mond van degene die de pijn zelf heeft veroorzaakt. Van hem wil je weten waarom, en vooral waarom deze pijn.

En er ligt volgens mij nog een ander gevaar op de loer bij dit soort daadkracht. Samsoms antwoord over het gebrek aan gezamenlijke Europese visie doet denken aan de kern van de pas overleden gedoogconstructie: het agreement to disagree. Het kostte Ab Klink een paar weken om te beseffen dat het verhaal van een kabinet even cruciaal is als de daden van een kabinet. Toen zag hij in dat een kabinet onmogelijk kan volhouden dat een boerkaverbod de veiligheid dient als de PVV’ers in de Tweede Kamer vol op het anti-islam-orgel gaan. Elk ander verhaal van het kabinet zou daardoor volledig wegvallen.

De algemene vraag is in hoeverre je een kabinet kunt bouwen op een set afspraken over de lopende kwesties en de constatering dat je geen gezamenlijke visie hebt. Er zullen – zeker over Europa – dingen gaan spelen waar nu nog niemand aan denkt. Hoe gaan ze dat dan aanpakken? Eén keer per maand Wouter Bos laten aanschuiven in de Trêveszaal met zijn zelfgeknutselde kwartetspel? Kies maar: nieuw hulppakket voor Griekenland of uitbreiding met Turkije? Sociale richtlijnen of hervorming landbouwbeleid?

En zelfs als het kabinet wel een manier weet te vinden om zonder gezamenlijke visie op Europa toch homogeen een Europees beleid te voeren: wat gaan de Kamerfracties doen, als ze niet meer voor het blok van een door fractiegenoten gesloten akkoord worden gezet, maar met een plan van het kabinet geconfronteerd worden dat niet volgt uit het coalitieakkoord? Zou Samsom over twee jaar echt nog kunnen betogen dat Timmermans tegen een reddingsoperatie heeft gestemd in Europa omdat hij ‘de VVD ook wat wilde gunnen’?

Uiteraard waren de verschillen die met het gedoogakkoord uit 2010 werden overbrugd veel groter, zodat de kans veel kleiner is dat VVD’ers uit een ander orgelboekje gaan zitten spelen dan de PvdA’ers. Maar aan enige afstemming over de toonsoort kan toch niet ontkomen worden, lijkt me.

{ 7 reacties… read them below or add one }

1 Henk 03/11/2012 om 16:52

GB is terug! En hoe.

2 Super De Boer 04/11/2012 om 08:27

Sinds wanneer liggen de Europese visies van VVD en PvdA dermate ver uit elkaar dat we onoverkomelijke problemen moeten verwachten op dit punt?

3 GB 04/11/2012 om 08:48

In ieder geval sinds het kennelijk niet meer lukt om iets gemeenschappelijks in het regeerakkoord neer te leggen. Dixit Samsom zelf.

4 JH 04/11/2012 om 14:39

Naar mn smaak is de nieuwe manier van coalitieverdedigen toch nieuwer dan je suggereert, GB. Het Boerkaverbod is daarvoor een sprekend voorbeeld. Daarbij werd geschermd met twee verschillende sets van argumenten om de gemaakte afspraak te verdedigen, anti-islam retoriek of veiligheidsdenken. In die situatie wordt ieder geloofwaardigheid van de argumentatie bij voorbaat ondermijnd. In de nieuwe coalitie is dat model verlaten. De PvdA verdedigd de nivellering maar inhoudelijk (althans, met de kreet dat het een feestje is), de VVD hoeft zich daarvoor niet te verdedigen, anders dan voor het feit dat ze een compromis hebben gesloten. Doordat ze zich niet kunnen verschuilen achter een gezamenlijk overeengekomen motivering levert dat ook direct problemen op als het compromis verkeerd uitvalt. Direct lijkt er sprake van een inschattingsfout in de onderhandelingen.

Voor nieuwe afspraken lopende de coalitie lijkt me dat allemaal niet zo’n ramp. Die gezamenlijke visies waren toch ook in veel gevallen niet meer dan een mooie kreet, waaronder een ondhandelingsresultaat werd opgesomd. Moeten er nieuwe maatregelen worden genomen, dan werd er gewoon opnieuw onderhandeld. Ik zie niet in hoe dit nu anders zou zijn.

5 a.zecha 04/11/2012 om 17:45

Na de eeuwwisseling maakten wij kennis met ondubbelzinnige en naakte neoliberale transatlantische kapitalistische marktopvattingen. Deze formule resulteerde in Zuid-Europese (Amerikaanse) snelheden van kabinetswisselingen, die bovendien in de hand is gewerkt door “facelifting” van de betreffende politieke partijen . I.e. een soort van verjongingskuur om bij jonge kiesgerechtigden in de smaak te vallen.
Talloze politieke besluiten worden in het zog van media genomen. Persoonlijk winstbejag wordt hier buiten beschouwing gelaten.
De vervanging van de politieke “anti-vergrijzing” retoriek (van de nu overrijp geworden progressieve jongeren van weleer) zal m.i vervangen worden door de retoriek van jongere “uitvinders van het wiel”.
Aan het streven naar nog méér (de rupsjes-nooit-genoeg) zal m.i. weinig veranderen.
En bovendien parallel lopen aan het dito streven van kapitalistische vrije marktdeelnemers die feitelijk tot nog toe bovenal door hardwerkende modale burgers worden gefinancierd en gesteund.
a.zecha

6 CR 05/11/2012 om 11:20

In het begin van Paars I ging de verdediging van het kabinetsbeleid min of meer op dezelfde manier: Paarse politici die ronduit zeiden het met onderdelen van het kabinetsbeleid niet eens te zijn, maar het te accepteren als uitkomst van onderhandelingen. Dat was toen even verfrissend. Maar als snel kwam men er niet mee weg en gingen politici het kabinetsbeleid gewoon weer verdedigen, soms tegen beter weten in. Dat ging ook weer een tijd lang goed (Paars I won de verkiezingen), mede omdat er ruimschoots genoeg geld was, tot men zich teveel verloor in een technocratische regeerstijl, waarin de idealen onherkenbaar waren (zoals bij het afschudden van de ideologische veren door Kok).
De interessante vraag is hoe dat nu zal gaan, met het voorbeeld van de eerdere Paarse samenwerking in het achterhoofd. Geld is wat er nu juist niet is.

7 Super De Boer 05/11/2012 om 23:07

Ze zijn vastbesloten te gaan regeren en het af te maken, is mijn indruk. Als het inderdaad waar is dat Samsom op enig moment de JSF wilde aanschaffen en Rutte deze juist wilde afbestellen, dan moet de liefde wel sterk genoeg zijn. Heb ook de indruk dat men elkaar persoonlijk bijzonder goed trekt. De inkomenseffecten van de zorgpremie zullen op de één of andere manier gematigd worden, de VVD blijft herhalen dat een koopkrachtdaling van maximaal 4% voor de hogere inkomens acceptabel is. Binnen die kaders zal men wel een oplossing vinden. Althans, dat voorspel ik, maar we weten inmiddels allemaal wat er gebeurt als ik iets voorspel 8) De situatie is inderdaad fundamenteel anders dan tijdens Kok I en II, maar ik krijg het idee dat ze zich daar uitermate van bewust zijn. Het zeteltekort in de Eerste Kamer lijkt me gevaarlijker. Als zijn er weinig onderwerpen waarop je niet ofwel CDA, ofwel PVV, ofwel SP, ofwel de combi D66/GL mee krijgt, zeg ik op voorhand.

Reactie achterlaten

{ 1 trackback }

Vorige post:

Volgende post: