Formatie 2017: regeren met de helft plus nul?

door GB op 19/05/2017

in Haagse vierkante kilometer

Post image for Formatie 2017: regeren met de helft plus nul?

Kan een kabinet van VVD, CDA, D66 en de ChristenUnie vruchtbaar samenwerken met de Staten-Generaal, zoals de gevleugelde formatieformule wil? Niet echt, zegt iedereen met een rekenmachine en een vage herinnering aan de vorige periode. De 76 zetels waarmee een dergelijke combinatie van start zou gaan, kan vanaf dag 1 worden gegijzeld door elke miskende backbencher met politieke ambitie of een verleden in de liberale schaduweconomie. Dat kan nooit goed aflopen. Niet omdat een minderheidskabinet geen belangrijke wetgeving tot stand zou kunnen brengen. Zeker onder leiding van iemand als minister-president Rutte, komt bijna alles toch voor elkaar. Maar deelakkoorden sluiten over wetgeving, is iets anders dan tijdens spannende verantwoordingsdebatten de boel overeind houden. Dat kan Rutte, met zijn persoonlijke loyaliteiten, juist niet. Pleidooien voor minderheidskabinetten mogen graag wijzen op de vruchtbare samenwerking van het vorige kabinet met de Eerste Kamer. Dat is waar. Maar in de Senaat vond het eerste grote verantwoordingsdebat van staatssecretaris Teeven over de omgekomen asielzoeker Dolmatov niet plaats.

Vruchtbaar regeren op smalle basis vereist een meerderheid die enigszins zetelrover-proof is. Ik denk dat zoiets kan als de meerderheid de vertrouwensregel dualiseert. Door ter gelegenheid van de regeringsverklaring te besluiten dat deze Tweede Kamer, tot de volgende verkiezingen, het vertrouwen in bewindspersonen alleen nog met een twee-derde-meerderheid kan opzeggen. Idealiter wordt dat in een wet in formele zin vastgelegd. Als dat lukt, kan het Kabinet alleen nog zelf imploderen of het dusdanig verprutsen dat het meer dan 100 vijanden maakt in de Kamer. In alle andere gevallen zal Rutte met zijn evenwichtskunsten het vertrek van fractieleden moeten opvangen met wisselende meerderheden.

Zo’n gedualiseerde vertrouwensregel lijkt me trouwens ook aangewezen als het toch een minderheidskabinet gaat worden. Daarvoor moet een meerderheid bereid zijn in te stemmen met een kabinet dat het vervolgens zelf niet meer kan wegsturen op basis van de vertrouwensregel. Het structureel inhoudelijk samenwerken met één gedoogpartner, zoals in 2010, leverde geen werkelijk minderheidskabinet op. Dat was een bijzondere meerderheidscoalitie omdat één fractie geen verwante bewindspersonen had.

{ 3 reacties… read them below or add one }

1 Pieter van Tilburg 30/05/2017 om 10:31

@GB het hele idee van een minderheidskabinet wordt op een dergelijke manier toch voor een (zeer) groot deel geneutraliseerd? Ik kan me voorstellen dat het voor de partijen die eventueel wel willen gaan regeren een mooie zekerheid biedt en daarom aantrekkelijk is. Maar reduceer je zo juist niet de politieke en dynamische wisselwerking met het parlement dat een minderheidskabinet nu eenmaal toch nodig heeft en vanuit een theoretische benadering ook veronderstelt. Juist vanuit het feit dat een dergelijk kabinet maar een beperkte democratische legitimering heeft.
Ja het is natuurlijk zo dat wanneer dit via een wet in formele zin wordt geregeld dat het wordt voorzien van een formele juridische basis en steunt op deen besluit van de wetgever etc etc. Maar vind je dit vanuit een theoretische beschouwing over het functioneren van een regering en parlement echt wenselijk? Eigenlijk kan ik me dat haast niet voorstellen!
Regeren in een minderheidskabinet vereist toch juist balanceer werk en steun zoeken, anders ga je er af. Die prikkel wordt dan voor een groot weggenomen (in feite een soort verzekeringspremie tegen bedrijfsongevallen!)

2 Ruudt 30/05/2017 om 15:52

Het lijkt mij niet zo’n goed idee om – in een poging om onze huidige probleempjes bij het vormen van een regering op te lossen – maar even de vertrouwensregel zoals die al sinds 1866 geldt aan te passen.

Als een meerderheid in de Tweede Kamer een ongewenste regering (of minister) niet meer weg kan sturen, dan verandert er wel iets heel fundamenteels in ons staatsbestel.

Misschien wordt het toch tijd om die vertrouwensregel eindelijk in de Grondwet op te nemen, voordat de politiek dit idee (bij gewone wet) werkelijkheid laat worden…

Het lijkt me trouwens ook praktisch nauwelijks denkbaar dat een regering of minister nog kan functioneren, als de meerderheid van de kamer het vertrouwen kwijt is. Wat krijgt zo’n regering of minister nog klaar in de kamer, niks toch?

Even rust nu, alle vertrouwen in Tjeenk Willink, en over een paar maandjes zit er weer een keurig meerderheidskabinet, wat ik je brom.

3 GB 02/06/2017 om 08:50

@ Pieter van Tilburg; of ik helemaal overtuigd ben van mijn eigen idee, weet ik nog niet. Maar de ervaringen in Rutte I lieten zien dat een gedoogpartij die op elk gewenst moment de stekker eruit kan trekken, geen gedoogpartij maar een coalitiepartij zonder ministers is. De positieve ervaring met akkoorden en constructieve oppositie zijn daarentegen in de Eerste Kamer opgedaan, in de luwte van de verantwoordingsrelatie en de vertrouwensregel.

Het grote parlementaire voordeel van minderheidskabinetten is inderdaad dat ze afhankelijker zijn van de Kamer omdat ze daar telkens met de pet rond moeten. Maar dat slaat op de wetgevende taak van het kabinet. Als het om de controlerende taak gaat, zijn er meerderheden nodig ‘to take the bullet’ als een minister in Nieuwsuur te veel gezegd heeft, als een bonnetje kwijt is, of als er ergens in het apparaat iets mis gaat. Daarvoor meerderheden zoeken is bijna ondoenlijk. Een partij is daartoe alleen maar bereid in ruil voor het voordeel van het hebben van invloed in de Treveszaal. Zo’n partij wordt dan een soort vaste gedoogpartner/coalitiepartner zonder ministers.

Overigens denk ik ook dat als je met een minderheid moties van wantrouwen kunt tegenhouden, er nog altijd veel dynamiek overblijft. Het kabinet kan dan weliswaar niet worden weggestuurd, maar het kan ook niet teveel vijanden maken.

In die zin sluit ik niet uit dat wat Ruudt vermoedt inderdaad werkelijkheid zou worden. Dat het in de praktijk snel op hetzelfde neer gaat komen. Een motie van wantrouwen steunen, of aankondigen dat je niet meer beschikbaar bent om een begroting te steunen als die of die minister niet vertrekt. Maar ja. Dan wordt de conclusie volgens mij dat minderheidskabinetten gewoon praktisch niet mogelijk zijn in ons stelsel.

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: