‘Gedogen’?

door Redactie op 16/08/2010

in Haagse vierkante kilometer

‘Gedogen’ kan veel betekenissen hebben, en krijgt bij deze formatie misschien weer een bij. Bij gedogen wordt een compromis met minpunten gesloten. Partijen gaan akkoord, maar willen tegelijkertijd aangeven dat ze niet akkoord gaan. Ze sluiten het compromis alleen omdat de omstandigheden maken dat andere, betere opties voorlopig niet haalbaar zijn. In die zin is er in Nederland bijna altijd sprake van gedogen van kabinetten. Geen politieke partij kan haar beleid helemaal in een kabinet helemaal realiseren. Iedereen moet compromissen sluiten en accepteren dat een deel van het programma niet wordt uitgevoerd. Het zou echter alleen maar verwarrend zijn om bij compromissen over gedogen te gaan praten. Je gaat immers achter het compromis staan en verdedigt het. Van gedogen van een compromis is alleen sprake als je het compromis oneigenlijk vindt en daarom er bij voorbeeld slechts tijdelijk mee akkoord gaat. Bij gedogen staat er ook niets aan in de weg om de hele tijd te blijven zeggen dat je het eigenlijk met het compromis niet mee eens bent. Een gedoogregeerakkoord is een regeerakkoord waarover ook de ministers steeds een eigen mening mogen hebben. Geen eenheid meer van het regeringsbeleid.

In het huidige informatieproces wordt over twee akkoorden gesproken: een regeerakkoord en een gedoogakkoord. Begrijp ik het goed, dan wordt het grootste deel van het toekomstige kabinetsbeleid in een gedoogakkoord neergelegd. De naam van het akkoord impliceert dat het voor alle partijen een compromis is waar ze niet helemaal achterstaan. Ze nemen van het begin af aan een zekere afstand.  De eenheid van het regeringsbeleid wordt echter bewaard omdat VVD en CDA wel met een mond kunnen spreken en alleen zij in het kabinet gaan zitten. Dus geen gedoogregeerakkoord. De eenheid van het regeringsbeleid wordt beschermd.

Toch wordt er ook wel gesproken over gedogen door de VVD en CDA. Partijen hebben al een verklaring opgesteld en ondertekend waarin staat dat zij de islam verschillend kwalificeren (gevoegd bij het eindverslag van Lubbers). Daarin gedogen zij elkaars standpunten: zij verwerpen de standpunten van de ander, maar er komt geen regeringsbeleid over en er komt geen motie op dit punt. Dat laatste punt is overigens niet met zoveel woorden vastgelegd. Er staat dat zij elkaars vrijheid van meningsuiting respecteren. Hoever gaat dat? 

Zo zijn er voor de betrokken partijen voldoende mogelijkheden gecreëerd om eigen interpretaties over de betekenis van het akkoord te communiceren. De PVV kan de vrijheid onderstrepen, CDA en VVD kunnen naar de gebondenheid  verwijzen.  

‘Gedogen’ wordt in het geheel van de informatie ook gebruikt voor het verschijnsel dat er mogelijk  een kabinet komt met gedoogsteun van de PVV. ‘Gedogen’ slaat dan op het feit dat  er geen PVV-ministers in het kabinet zitten, maar het kabinet niet door die partij wordt weggestemd.

Het verwarrende is tot op heden dat het ‘gedoogakkoord’ slaat op een compromis over het beleid, terwijl die uitdrukking werd meestal gebruikt voor steun die werd verleend door een fractie die geen invloed had op de totstandkoming van het beleid. Werkende weg kan zij dan toch op onderdeel invloed verwerven. Dat is net iets anders dan wat nu vermoedelijk wordt geconstrueerd. De PVV werkt mee aan het regeringsbeleid, maar legt niet bij monde van ministers verantwoording aan het parlement hoeft af, terwijl zij dus wel mede verantwoordelijk is voor het beleid. Het lijkt de bedoeling te zijn dat alleen PVV-parlementariërs het beleid verdedigen. Dat is een andere situatie dan die waarin een parlementaire fractie niet heeft meegewerkt aan het regeerakkoord en toch het kabinet steunt, zoals bij de SGP het geval zou kunnen zijn. Dan kun je gedogen: zeggen dat je steunt, terwijl je het er niet mee eens bent. In dat geval is het ook logisch dat je geen verantwoording hoeft af te leggen.

Er lijken dus 4 met elkaar samenhangende betekenissen  van gedogen een rol te spelen bij de formatie:

  • Gedogen als een compromis waar je niet achterstaat (mening over de Islam),
  • Gedogen als een compromis waar je wel achterstaat (gedoogakkoord, dat je verdedigt),
  • Gedogen als parlementaire variant met toegezegde ondersteuning (je belooft de ministers niet weg te stemmen, al hoewel er geen eigen ministers zijn, PVV),
  • Gedogen als parlementaire variant met te verwachten stemgedrag (je doet uitlatingen over vermoedelijk niet wegstemmen, SGP).

Die termen worden vermoedelijk voorlopig wel door elkaar gebruikt, maar het zou leuk zijn om met één term het zo tot stand te brengen kabinet te kunnen aanduiden. ‘Extra-parlementair’ doet de tweede betekenis van ‘gedogen’ te kort, ‘parlementair’ strookt niet met de derde. Quasi-parlementair dan? Populair parlementair? Wie biedt een betere?

Inge van der Vlies, hoogleraar staats- en bestuursrecht, kunst en recht

{ 3 reacties… read them below or add one }

1 Bastian Michel 16/08/2010 om 19:13

Ja, hoe duidt men met een lekker Latijns voorvoegsel iets aan dat in het schemergebied tussen binnen en buiten ligt? ‘Margo-‘? Nee, nooit gehoord. Dus maar gewoon ‘semi-‘?

Dat gedogen-type-1 is toch wel intrigerend. Is het niet eerder het bewust er van afzien om überhaupt een compromis te sluiten? Men zou per politiek akkoord kunnen afspreken dat Wilders niet meer zegt dat de Islam een ideologie is, en precies dat doet men niet. CDA en VVD zijn het er over eens dat de Islam een religie is, maar ze hebben geen afspraken met wie dan ook gemaakt om beleid dat op dit inzicht stoelt door de kamer te krijgen. Dat klinkt al behoorlijk extra-parlementair. Is daarom niet de hamvraag of het kabinet voor zodanig beleid op zoek zal gaan naar een andere meerderheid? Of is de samenwerking met de PVV daar duidelijk te hecht voor? Of is het zelfs denkbaar dat het kabinet op dit terrein helemaal geen beleid gaat voeren waar een kamermeerderheid voor nodig is? Ik heb nog steeds niet begrepen hoe ze dat voor zich zien. Iemand anders? Misschien moeten we dat even afwachten? Is het dus niet beter pas later een woord voor dit type kabinet te kiezen?

De strategie-Lubbers lijkt me niet zo’n goed idee. Dat onze minister van staat er fijntjes op wees dat ‘vruchtbare samenwerking’ soms dit en soms dat kan betekenen, vond ik nog wel aardig: betekenisverschuiving, waarom niet?! Maar ‘bijzonder meerderheidskabinet’ of ‘bijzonder minderheidskabinet’, of toch maar ‘wel zéér bijzonder …’ — daar kan je ’t uren over hebben, maar dan heb je ’t letterlijk nergens over. Dat is trouwens wel een verduiveld goede strategie als je verwarring wilt zaaien:

“Nur muss man sich nicht allzu ängstlich quälen;
Denn eben wo Begriffe fehlen,
Da stellt ein Wort zur rechten Zeit sich ein.
Mit Worten lässt sich trefflich streiten,
Mit Worten ein System bereiten,
An Worte lässt sich trefflich glauben,
Von einem Wort lässt sich kein Jota rauben.”
(Mephisto in Goethes Faust I, vers 1994-2000).

Op ongeveer die manier heeft het woord ‘gedogen’ zijn intrede gedaan. Goed dat met bovenstaande bijdrage een heleboel verwarring daaromtrent is weggenomen. Het ‘agree to disagree’ is wat mij betreft ook zo’n uitdrukking die net te rechter tijd opdook om het gebrek aan een duidelijk begrip te versluieren. Hoe doet men dat? Mag Verhagen er nou iets over zeggen dat Wilders naar New York afreist of juist niet?

Als we er ten aanzien van ‘(extra-)parlementair’ samen niet uitkomen, moeten we dan niet misschien een taalfilosoof in de arm nemen? Ik heb al hoge verwachtingen aan Rob Wijnberg, die in september als nieuwe hoofdredacteur bij nrc.next begint. Dus, Rob: zitten wij hier met een gebrek aan woorden of hebben wij nog helemaal geen begrip dat een naam verdient?

2 Elisa van Hees 02/09/2010 om 17:43

Het gedogen wat nu bij de PVV (en mischiwen SGP) gebeurd maar daargelaten…wordt in Nederland al sinds jaar en dag gedoogd
Softdrugs-strafbeleid-haatzaaien-beledigen-zwart werken -onderverhuren-
Alles wat men niet meteen kan aanpakken heeft in Nederland langer of korter,een gedoogperiode,en als het als normaal zijnde wordt overgenomen door sommige delen van de bevolking verbaasd men zich erover.

3 Said Mokadim 30/09/2010 om 23:20

Lees het artikel goed

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: