Geen menselijk handelen bij de toedeling van zaken

door IvorenToga op 23/11/2012

in Rechtspraak

Post image for Geen menselijk handelen bij de toedeling van zaken

Onlangs verscheen in de media een staatsiefoto van de pas benoemde presidenten van rechtbanken en hoven, samen met de voorzitter van de Raad voor de rechtspraak en de minister van Veiligheid & Justitie. Die foto symboliseert twee fundamentele wijzigingen per 1 januari 2013: de reductie van het aantal gerechten en het loslaten van de band tussen bestuur en primair proces. Het zou vanwege dit laatste goed zijn, als de nieuwe bestuurders de wijze van toedeling van zaken hoog op de agenda zouden zetten en serieus uitvoering zouden geven aan een van de gedragslijnen van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR). Kern van hun inzet moet dan zijn dat menselijk handelen ophoudt een rol te spelen bij de vraag welke zaken de rechters op hun bordje krijgen.

Je leert soms veel van landen waarvan je dat niet verwacht. In oktober 2010 was ik in Roemenië, bij het gerecht van eerste aanleg in Constanza aan – de Zwarte – Zee. Deze rechtbank, waar zo’n veertig rechters in leeftijd variërend van ongeveer 25 tot 35 jaar werkten en een 31-jarige president aan het hoofd stond (zo jong zag ik ze niet op de foto ….), gebruikte de computer voor de toedeling van zaken.

In de civiele kamer bepaalden een paar ervaren griffiers op basis van vastgestelde normen (omvang, belang, ingewikkeldheid etc.) het gewicht van elke binnengekomen zaak. De computer berekende op basis hiervan welke rechter de zaak mocht behandelen. Persoonlijke voorkeur kon dus geen rol kon spelen. Ook in de strafkamer, waar de meeste zaken, ook behoorlijk zware, door één rechter werden behandeld, bleef elke menselijke bemoeienis met de verdeling van zaken achterwege.

Natuurlijk heeft Roemenië een historie van ernstige corruptie en onderscheidt het zich daarin van ons land. Maar men gaat daar tenminste bij de toedeling van zaken zo objectief mogelijk te werk. Vergelijkbare middelen worden in landen als Duitsland, Tsjechië, Oekraïne en Italië gebruikt.

Bij ons is de invloed van besturen en gerechtsvoorzitters (presidenten “oude stijl”) nog groot. Al zal het bij uitzondering gebeuren, er zijn voorbeelden genoeg van – aandacht trekkende – zaken waarbij het bestuur de samenstelling van de combinatie bepaalt. Welke factoren bij de keuze een rol spelen, is vaak niet duidelijk en wordt in nog veel minder gevallen uitgelegd.

Wat kan een rol spelen?

  • Heeft de rechter gebleken kennis van het relevante vakgebied (of juist niet, want het kan ook zijn dat iemand zich, bijvoorbeeld in publicaties, te veel heeft geprofileerd)?
  • Heeft hij een (zakelijke) band met een van partijen (gehad)?
  • Heeft hij geen lidmaatschappen van organisaties die mogelijk een probleem zouden kunnen vormen?
  • Kan hij goed met moeilijke partijen en/of advocaten omgaan?
  • Komt hij lekker over in de media?
  • Heeft hij een schoon “Google-blad”?
  • Is hij (geen) homo?
  • Ligt hij goed bij de president?
  • Moet hij na een teleurstelling in een andere situatie weer eens een leuke activiteit krijgen?

Dit kan allemaal en dat is de reden waarom het niet moet kunnen.

Enkele factoren hebben bovendien met de rechterlijke (on)partijdigheid of de schijn daarvan te maken. Dat is typisch iets waarover een rechter zelf moet beslissen (afgezien van wraking). Als hij vindt dat hij een zaak niet kan doen, zal hij zich doorgaans terugtrekken. Ik durf zelfs wel de stelling aan dat het met de rechterlijke onafhankelijkheid strijdt, als besturen zich met dit soort zaken bemoeien, ook als dat anticiperend gebeurt. Maar het is, ook al is het principieel anders, moeilijk een verschil te onderkennen met de situatie waarin het management een zaak bij een rechter weghaalt, omdat hij misschien niet zo goed in de media zal overkomen. En ook dat kan gebeuren, zelfs als de zaak gewoon op een zitting staat die aan de rechter is toebedeeld.

Kortom, ondoorzichtige invloed van gerechtsbesturen moet worden voorkomen. Dit geldt helemaal nu de bestuursleden veel verder van de werkvloer komen te staan en geen rechtstreekse band met de sectoren meer zullen hebben. Zij worden ook niet meer geselecteerd op hun geschiktheid als rechter, maar op hun managementkwaliteiten (en bijv. de wijze waarop zij projecten hebben verricht en zich in zgn. management development-trajecten hebben gemanifesteerd).

Is dan elk menselijk handelen verboden? Nee. Maar het moet zich beperken tot het inrichten van een vervolgens zelfwerkend toedelingssysteem. Zo moet het rooster erin voorzien dat daarop zittingen met (combi’s van) rechters staan die elke soort zaak aankunnen. Of het – al dan niet nog in te richten – computerprogramma zorgt ervoor dat objectieve factoren een belangrijke rol bij de keuze spelen, zoals de – in mate van ervaring, de aanwezigheid van bepaalde specialistische kennis e.d. – evenwichtige samenstelling van de combinatie. Zelfs het inrichten van een – nu doorgaans ontbrekende – database met informatie over de specialismen, contacten e.d. van individuele rechters zal geen soelaas bieden. En, het zij herhaald, de vraag of een rechter een zaak kan doen, is er één voor de rechter zelf en niet voor managers.

Willem F. Korthals Altes
Senior rechter rechtbank Amsterdam

Deze post is de onderdeel van een reeks bijdragen over de rechtspraak en de organisatie daarvan die tegelijk hier en op de blog IvorenToga.nl verschijnen. Reacties worden gesynchroniseerd.

{ 1 reageer… read it below or add one }

1 g.g.vermeulen 07/12/2012 om 10:16

Is de beschouwing van collega Korthals Altes wellicht (te)veel ingegeven door kennelijk amsterdamse ervaringen? Ik herken daar hier in het oosten niets van. Zaken worden toegescheiden op deskundigheid van de rechter. Wij zijn allemaal te vertrouwen professionals en het wordt misschien tijd dat wij ons daar ook meer op voorstaan. Toenemende controle en regulering zou de gedachte kunnen versterken dat wij zelf kennelijk niet professioneel genoeg zijn. Die gedachte ware te betreuren.

Mr G.G.Vermeulen
senior rechter Almelo

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: