GeenPeil, liquid democracy en the speech to the electors of Bristol

door GB op 05/12/2016

in Haagse vierkante kilometer

Post image for GeenPeil, liquid democracy en the speech to the electors of Bristol

De boze blanke man bestaat, en hij wil namens GeenPeil de Kamer in. In één lange rant tegen alles waar het woordje ‘politiek’ in voorkomt, lanceerde Jan Dijkgraaf afgelopen maandag de roze internetdemocratie. Inhoudelijk is het verhaal allemaal minder nieuw dan de heren zelf beweerden. De plannen lijken sterk op de liquid democracy waar de Piratenpartij al langer mee leurt en Rita Verdonk had ooit vergelijkbare ideeën. Nieuw is wel dat die dit keer niet komen van politici ‘die ook iets met internet willen’, maar van een weblog dat eerder minister Vogelaar min of meer omver duwde en later het eerste raadgevende referendum onder de referendumwet initieerde. Dat maakt hun onderneming ook voor het staatsrecht interessant. Willen ze een democratie binnen de Grondwet of willen ze andere Grondwet?

In constitutionele termen wil GeenPeil de invoering van het zogenaamde mandat impéritif. Het mandaat van volksvertegenwoordigers is daarin niet te vergelijken met een voogd of zaakwaarnemer die naar eigen inzicht besluit wat hij denkt dat in het belang van de vertegenwoordigde is, maar het lijkt op het mandaat van een ambtenaar die doet wat hem gevraagd wordt of van een diplomatieke zaaksgelastigde die de boodschap van een ander overbrengt. De invoering van een mandat impéritif wordt in het staatsrecht doorgaans voor onwenselijk en vooral voor onmogelijk gehouden. Onmogelijk omdat ‘het volk’ met te veel en ‘regeren’ te omvangrijk en tijdrovend is. Als er al een plein kan worden gevonden waar we met z’n 17 miljoenen op passen dan nog hebben we te weinig tijd om iedereen over alle zaken aan het woord het laten. Onwenselijk is het verder omdat, zoals Edmund Burke het canoniek verwoordde: ‘Your representative owes you, not his industry only, but his judgment; and he betrays, instead of serving you, if he sacrifices it to your opinion.’

Daar denkt Jan Dijkgraaf, in zijn speech tot de kiezers van Amersfoort, dus duidelijk anders over. Door de digitale revolutie is ‘directe representatie’ niet langer onmogelijk en het is vooral onwenselijk om op de oude democratische voet door te gaan. GeenPeil wijst de parlementaire democratie uit 1848 fundamenteel af door te beloven niet aan debatten deel te nemen. Evenmin willen ze meedoen volgens de spelregels van de partijendemocratie uit 1917. Ze beloven met niemand in een coalitie te gaan zitten. GeenPeil wil verder met de identiteitsdemocratie waar Van Mierlo het in 1966 over had: regeren volgens de verzamelde individuele wil. En niets anders.

De plannen van GeenPeil staan daarmee haaks op de oorspronkelijke gedachte achter het verbod van last (en vroeger: ruggespraak) zoals dat nog altijd in artikel 67 derde lid van de Grondwet staat. Het negatieve lastverbod werd door Thorbecke uitgelegd als de positieve plicht voor individuele Kamerleden om alleen conform het eigen geweten te beslissen. Dat was volgens Thorbecke ook de betekenis en de functie van de ambtseed die parlementariërs afleggen bij de aanvaarding van hun ambt. Het probleem met deze klassieke uitleg is dat fractiediscipline dan ook niet meer mag zijn dan een wekelijks rondje ‘wat verder ter tafel komt’. En elk Kamerlid dat aan de vooravond van het referendum beloofde de uitslag over te nemen, kleurde dan ook buiten de lijntjes. De vraag of de plannen van GeenPeil in de huidige Grondwet passen, is dus een matter of degree. Dat wil niet zeggen dat ze dus rechtmatig zijn. Te betogen valt dat de roze voornemens de interpretatie van de oude regels dermate ver oprekken, dat ze niet meer onder de huidige Grondwet passen.

Over één ding is het constitutionele recht wel glashelder. Als Jan Dijkgraaf eenmaal in de Kamer zit en toch besluit zijn geweten te volgen, dan beschermt de Grondrecht hem en niet de kiezers aan wie hij zijn belofte heeft gedaan. Of juist wel, zou Burke zeggen.

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: