‘Gerechtsbesturen kort houden’

door GB op 14/09/2010

in Rechtspraak

Paul Scholten verdedigde in zijn Algemeen Deel uit 1931 de stelling dat een rechterlijke uitspraak uiteindelijk ook een ‘sprong’ is: een besluit van de rechter welke argumenten het meest overtuigend zijn en welke oplossing het meest rechtvaardig. Scholten probeert zich daarna meteen te verweren tegen het verwijt van willekeur. ‘Ik beroep mij op ieder die aan rechtspraak deelgenomen heeft,’ schrijft Scholten in het Algemeen Deel verder, om aan te tonen dat rechters in de praktijk heus niet ‘zo maar wat doen’. Daarvoor is de verantwoordelijkheid te groot. En daarvoor legt het geweten van de rechter ook te veel gewicht in de schaal.

In het laatste NJB gaat deze fakkel van Scholten over in nieuwe handen: die van Peter Ingelse. Hij is de nieuwe Huub Willems, de voorzitter van de Ondernemingskamer. Eerder meldde hij zich al met een gestrekt been in het publieke debat door ‘op persoonlijke titel’ Balkenende kiezersbedrog te verwijten. Nu zijn gerechtsbesturen en de Raad voor de rechtspraak het voornaamste doel.

Ingelse begint met een pleidooi voor erkenning en positieve waardering van de persoonlijke bijdrage van de rechter. Met Scholten meent hij dat de rechter onvervangbaar persoonlijk betrokken is bij het concretiseren van het objectieve recht.  Als waarborg tegen willekeur bindt Ingelse de rechter vervolgens aan zijn ‘juridische geweten’. Wat dat ‘juridische’ precies is, wordt in het artikel niet duidelijk. Het moet gelden als waarborg tegen een rechter die persoonlijke belangen of hobby’s inweeft in zijn rechtspraak.

De relativering van de rechtszekerheid, die in zekere zin voortvloeit uit de erkenning dat de rechter een persoonlijk bijdrage levert aan de rechtspraak, is volgens Ingelse iets wat we eenvoudig onder ogen moeten zien. In ieder geval mag de rechtszekerheid niet gebruikt worden om de ‘individuele professionaliteit af te knijpen’. Daarmee richt het vizier zich met name op bestuurders:

Het zou het begrip voor en het gezag van de rechtspraak bevorderen indien bestuurders, in het bijzonder de Raad voor de rechtspraak, de durf hebben het streven naar rechtseenheid tot gepaste proporties terug te brengen en de waarheid aan de man te brengen dat rechtspraak mensenwerk is en moet zijn en dat de gelijkheid hem niet steeds zit in de uitkomst, maar in de onafhankelijke, onpartijdige zorgvuldige en eerlijke behandeling. De rechterlijke macht ontleent haar gezag niet aan het optreden als eenheid, als bastion, maar juist aan de individuele rechter.

Ik vraag me af of het gezag van de rechterlijke macht inderdaad stijgt als de fictie van de rechtseenheid openlijk doorgeprikt wordt. Misschien steunt het gezag juist wel op die fictie. Maar het lijkt Ingelse vooral te gaan om het beteugelen van het gebruik van de fictie voor interne doeleinden. Gerechtsbesturen zijn uiteindelijk slechts bedoeld ter bevordering van de eenheid, en de Raad voor de rechtspraak is slecht bedoeld als ondersteuning bij de bevordering. De wetgever heeft ze ‘kort willen houden’, en dat moeten zo blijven.

Ingelse wil vooral voorkomen dat gerechtsbestuurders in het krijt gaan treden voor de beslissingen die door leden van hun gerecht zijn genomen. De buitenwereld klopt bij gerechtsbesturen en bij de Raad aan in veronderstelling dat zij ‘de baas’ zijn. Dat is te begrijpen. Maar als die bestuurders vervolgens inderdaad ook echt inhoudelijke verantwoording gaan afleggen, dan bevestigen ze die gedachte. Terwijl uiteindelijk alleen de rechter die de beslissing genomen heeft verantwoording kan afleggen over zijn persoonlijk keuzen. En wel in zijn uitspraak. Daar moet alles instaan en dan moeten bestuuders er vervolgens buiten blijven.

Al met al lijkt het betoog overeenkomsten te vertonen met de roep om erkenning van professionaliteit die ook bij leraren en verpleegsters valt te beluisteren. Maar voor een rechter is het van nog groter waarde. Rechterlijke onafhankelijkheid is naar mijn overtuiging veel meer dan openbare registers van nevenbetrekkingen. Het is ook een professionele eigenzinnigheid. De Ondernemingskamer is in goede handen!

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: