Goodbye Van Der Staaij

door JU op 24/07/2012

in Europa, Grondrechten, Haagse vierkante kilometer, Rechtspraak, Uitgelicht

Post image for Goodbye Van Der Staaij

Hoe gaat minister Spies de geschiedenis in? Als degene die het boerkaverbod toch niet, of toch wel maar met tegenzin verdedigde? Of als degene die ervoor zorgde dat de halve SGP-lijst op 12 september uit vrouwen bestaat? Dat laatste willen PvdA en D66. Uit die hoek zijn al  Kamervragen gesteld. Aanleiding: de uitspraak van het EHRM in SGP t. Nederland. Het is nu aan Spies om iets van die uitspraak te vinden. Maar wat dan?

Dat het met de SGP in Straatsburg niets zou worden, viel al wel een beetje te verwachten. Die zaak is de afgelopen jaren verworden tot een wespennest waar rechters graag een blokje voor om lopen. Het EHRM had daarvoor een paar opties. Eéntje was om de uitvoerig gemotiveerde afweging van de Nederlandse rechter te respecteren. Vooral ons eigen kabinet is daar, gesteund door de SGP, dezer dagen nogal voor. De tweede optie was om überhaupt niet aan de zaak te beginnen. Wie in Straatsburg wil klagen moet slachtoffer van iets zijn. Het is moeilijk de SGP zo te zien. Daarvoor nam Van der Staaij iets te vrolijk op de achterbank van de premier en zijn kabinet plaats. Dat kabinet liet al eerder weten de SGP niks in de weg te leggen voor Straatsburg gesproken had.

Het EHRM had de klacht dus op die grond kunnen afhouden, net zoals het dat eerder deed bij de Zwitserse minarettenkwestie. Dat kan ze daar in Straatsburg niet slecht uitkomen. Er gaat geen dag voorbij dat men als lastpak wordt weggezet. Maar er is ook een principiëler reden voor dat afhouden. Als het Hof nationale parlementen graag serieus bij de bescherming van mensenrechten betrekt, dan is toch ook eerst de wetgever aan het woord zou je zeggen. Als men in de Tweede Kamer had gevonden dat de Hoge Raad het verkeerd zag, waarom dan nog naar een internationaal hof?

Het EHRM kiest voor geen van beide nooduitgangen. Het erkent dat het slachtofferschap van de SGP rammelt, maar vindt het niet nodig daar iets over te zeggen omdat ‘the application is in any event inadmissible on other grounds’. Die ‘andere grond’ is dat de klacht ‘manifestly ill-founded’ is. Het Hof gaat namelijk vol in de tegenaanval:

A political party may, under the Convention, pursue its political aims on two conditions: firstly, the means used to those ends must be legal and democratic; secondly, the changes proposed must themselves be compatible with fundamental democratic principles (…)

The advancement of the equality of the sexes is today a major goal in the member States of the Council of Europe. This means that very weighty reasons would have to be advanced before a difference of treatment on the ground of sex could be regarded as compatible with the Convention. (…) [It] prevents the State from lending its support to views of the man’s role as primordial and the woman’s as secondary

Afweging van grondrechten is niet eens nodig. Een partij die vrouwen veroordeelt tot het aanrecht is simpelweg niet ‘compatible‘ met de Conventie. Daarmee verwordt de SGP van klager plots gedaagde. Je vraagt je bijna af of ze gedurende de zitting in Straatsburg ook van tafel moesten wisselen. Deze gedaantewissel blijkt nog het best als het dictum nadert en het Hof toch wel een beetje schrikt van de eigen voortvarendheid:

The Court must refrain from stating any view as to what, if anything, the respondent Government should do to put a stop to the present situation. The Court cannot dictate action in a decision on admissibility; it is, in any case, an issue well outside the scope of the present application

Waarom zegt het Hof dit? Was er bijna een artikel 46-aanwijzing uitgerold, waarbij het Hof de vaststelling van een schending nog weleens gepaard doet gaan met aanbevelingen hoe deze op te lossen? Realiseerde men zich net op tijd dat dit geen klacht over het uitblijven van acties tegen de SGP is?

Belangrijker is de vraag waarom het Hof zo vol in de tegenaanval ging.

Het kan natuurlijk zijn dat het Hof ècht gelooft dat er niks nieuws onder de zon is. Met name de Turkse zaak over het partijverbod van de Refah Partisi springt dan in het oog. Het Hof leunt daar nogal zwaar op. Maar in díe zaak ging het om een partij die ‘real opportunities’  had om een tangible and more immediate danger to democracy te zijn. De SGP is dat niet. De Refah-zaak kan best gebruikt worden, maar om zo’n klacht nou manifestly ill-founded te vinden, dat gaat ver. Hetzelfde geldt waar het Hof met de zaken van Konstantin Markin en Ünal Tekeli schermt om te onderstrepen dat de Staat niet mag meewerken aan stigmatiserende beeldvorming. In die zaken ging het om overheden die zelf discrimineerden, niet om een positieve plicht om op te treden tegen particulieren.

Het lijkt er vooral op dat het EHRM een politiek signaal afgeeft. Het arrest van de Hoge Raad leek de SGP-vrouwenkwestie even op de politieke agenda te hebben gezet. Er was momentum. Een inhoudelijke behandeling in Straatsburg zou lang hebben geduurd en was aanleiding geweest tot meer discussie in de rechtszaal en minder in de politieke arena. Het werd de afgelopen jaren al duidelijk dat de kwestie flink aan het afkoelen was. Met deze opzienbarende zet is het EHRM massief achter de Hoge Raad gaan staan, en heeft het voor een snel einde van de juridische weg gezorgd. Intern beroep op de Grote Kamer is na een ontvankelijkheidsbeslissing onmogelijk. De kwestie is nu dus waar hij zijn moet: bij de politiek. Bij Spies dus. Maar op 12 september zullen er vermoedelijk nog steeds alleen mannenbroeders op de lijst staan. Over een week beslist de Kiesraad over de geldigheid van de ingediende lijsten. Weinig kans dat het kabinet voor die tijd de handen op elkaar krijgt voor een wijziging van de Kieswet.

Gesteld dat men dat wil.

{ 5 reacties… read them below or add one }

1 Martin Holterman 24/07/2012 om 16:53

Noteer mij maar als fan van de benadering van de Raad van State.

http://martinned.ideasoneurope.eu/2012/07/23/119/

2 CR 25/07/2012 om 09:41

Misschien was het Hof geïrriteerd over de opportunistische houding van de Nederlandse regering. Die roept altijd dat het EHRM geen extra beroepsinstantie is, maar greep het beroep op Straatsburg wel aan om de uitspraak van de HR voorlopig kil te negeren. Met deze snelle weg naar de uitgang is die sluiproute afgesneden en wordt het tijd voor een volgende uitvlucht.

3 Henk 25/07/2012 om 10:20

Wat viel er ‘kil te negeren’ aan de uitspraak van de Hoge Raad? Eerder vond de Commissie Groenman al dat er moest worden opgetreden, en de CEDAW ook. Allemaal juridisch (goed) beargumenteerde rechtsoordelen zonder formeel executoriaal dictum.

4 Rob Kooijman 25/07/2012 om 14:46

JU, waarin lees jij dat PvdA en D66 willen dat “de halve SGP-lijst op 12 september uit vrouwen bestaat”? Volgens gaat hen er slechts dat er vrouwen op de lijst kunnen staan, conform de uitspraak van de HR.

En, Donner zou toch met maatregelen zijn gekomen als er formele beletselen voor vrouwen zouden zijn geweest mbt de kandidaatstelling bij de SGP? De SGP had/heeft die beletselen kennelijk (hoe?) weggenomen.

En, de wetgever had gesproken (terughoudendheid vanaf 1990; zie de stukken bij de zaak), maar de HR overrulde de wetgever. Dus op de wetgever hoefde het Europees hof mbt het doel van maatregelen i.e. daadwerkelijke toekenning passief kiesrecht van vrouwen door de SGP, niet te wachten.

5 JU 26/07/2012 om 13:29

Beste Rob,

In antwoord op je eerste vraag. De halve lijst was een kwestie van ironische overdrijving. Het is inderdaad zo dat PvdA en D66 hebben aangedrongen op spoedige maatregelen, niet per se dat die maatregelen ook inhouden dat de halve SGP-lijst uit vrouwen bestaat. Daarin heb je gelijk.

Met je derde opmerking ben ik het niet eens.

Het gaat niet om een standpunt m.b.t. de uitvoering van het Vrouwenverdrag, maar om een standpunt over de nasleep van het arrest van de HR. Daarover heeft de wetgever nog geen standpunt ingenomen. Als we ervan uit moeten gaan dat hij, ook na het arrest, nog hetzelfde standpunt huldigt als in 1990, dan is de SGP zéker geen slachtoffer want dan gebeurt er dus kennelijk niets. Maar dat heeft de wetgever zo niet uitgesproken. Dus heeft de wetgever niet gesproken. Niet over de vraag wat er nú, na het oordeel van de HR, moet gebeuren.

Reactie achterlaten

{ 2 trackbacks }

Vorige post:

Volgende post: