Hertellen een optie? Of toch herstemmen?

door GB op 09/03/2010

in Haagse vierkante kilometer

Het wordt burgemeester Aboutaleb niet gemakkelijk gemaakt, nu Opstelten en Peper zich ermee zijn gaan bemoeien en een hertelling adviseren. Zeker niet, als zij dat doen onder de vlag ‘het gaat om het vertrouwen dat de kiezer in het stemproces moet hebben’. Hun advies tot hertelling van de uitgebrachte stemmen dekt namelijk maar een deel van de bezwaren. De gerezen twijfels nadat een onwaarschijnlijk groot percentage Leefbaar-stemmen niet waren meegeteld bij een deelraad verkiezing kunnen inderdaad worden weggenomen met een hertelling. Dat worden trouwens ook mooie beelden. Camara’s erbij, waarnemers uit de Oekraïne en wellicht een aio Publiekrecht: een hoogmis van de democratie.

Maar er zijn twijfels die niet volledig met een hertelling kunnen worden weggenomen. De omvang van het stemmen zonder geldige volmacht kan nog wel worden vastgesteld, zoals dat ook kan van het aantal mensen van dat toch heeft kunnen stemmen met een van de 2500 verkeerd verstuurde stempassen. [NB: hoe verhoudt het handelen van ‘Gerhardt Mulder’, die zo trots meldt dat hij twee keer heeft kunnen stemmen, tot de strafbepalingen uit de Kieswet en 129 Sr? Misschien kan iemand even aangifte doen?] Maar de werkelijke invloed daarvan op de uitslag kan niet worden vastgesteld. Van het aantal gevallen dat kiezers met z’n tweeën in het stemhokje hebben gezeten, of van het aantal kiezers dat niet met een geldige legitmatie tot de stemming werd toegelaten kan echter noch de precieze omvang noch de gevolgen voor de uitslag worden vastgesteld. Terwijl de klachten vooral in die hoek lijken te zitten.

Als de lijn ‘alles is geoorloofd om de twijfels weg te nemen’ consequent zou worden volgehouden, dan kan misschien alleen een volledige herstemming helpen. Een snelle blik op de Kieswet levert de volgende procedure op:

De huidige, nog zittende raad van Rotterdam zal moeten oordelen over de geschillen die met betrekking tot de verkiezing rijzen. (V4 Kw) Daarbij kan ongeldigheid van de stemming in bepaalde stemdistricten blijken. Als nieuwe stemming in die stemdistricten geen invloed kan hebben op de zetelverdeling, worden de verkozen leden alsnog toegelaten. (V5 Kw) Als nieuwe stemming in de betreffende districten wel verschil kan maken, besluit de raad tot niet-toelating van die leden die het kan betreffen. (V6 lid 1 Kw) Dat laten zij het college van B en W weten, waarna deze binnen 30 dagen nieuwe verkiezingen uitschrijven in de betreffende districten. (V6 lid 2 Kw) De huidige raad blijft nog even zitten, als er meer dan de helft van het aantal zetels in de nieuwe stemming op het spel staan. (V15 Kw) Welke rechtsbescherming denkbaar is tegen een raad die weigert nieuwe verkiezingen uit te laten schrijven, wordt door Ruudt beschreven in zijn eerdere reactie op dit blog.

Theoretisch is het denkbaar dat van alle stemdistricten de stemming ongeldig wordt verklaard, en de hele verkiezingen dus over moeten. Als dat het geval is mag iedereen weer komen stemmen, ook degenen die bij de oorspronkelijke verkiezing thuis zijn gebleven. Wordt er slechts opnieuw gestemd in een aantal districten (zoals in het NRC staat) dan krijgen alleen diegenen die tijdens de oorspronkelijke verkiezing zijn gaan stemmen in die betreffende districten een tweede kans. (V7 Kw)

Persoonlijk vind ik het overigens niet meteen fataal als zich ergens twee personen in één stemhokje hebben bevonden. Iemand die echt kwaad wil en over zoveel machtsmiddelen beschikt dat hij een ander bij zich in het stemhokje kan commanderen en tot een bepaalde keuze kan dwingen, omdat hij er niet op vertrouwt dat zijn ‘adviezen’ worden opgevolgd, zo iemand zorgt gewoon dat hij over een machtiging beschikt. Niemand weet hoeveel machtigingen onder druk worden afgegeven, maar daar kunnen we ook mee leven. Dan moeten het toch ook kunnen hebben als een zoontje van twaalf zijn gebrekkig lezende vader helpt. In beginsel is het niet slecht om stembureauleden een zekere ruimte te laten. Dit wordt uiteraard anders wanneer vast komt te staan dat echt op grote schaal dingen mis zijn gegaan. Of dat in Rotterdam aan de hand is moet blijken.

[aangepast n.a.v. onderstaande reacties]

{ 6 reacties… read them below or add one }

1 Ruudt 09/03/2010 om 12:58

Ik ken de Rotterdamse situatie onvoldoende om te beoordelen of de onregelmatigheden zodanig zijn geweest, dat die daadwerkelijk van invloed kunnen zijn op de zetelverdeling. Als de Commissie Geloofsbrieven zijn werk serieus – en op onafhankelijke wijze – verricht, wordt dat hopelijk snel duidelijk. Overigens was de lijn in de oude jurisprudentie inzake herstemming terughoudend. En als daartoe al werd besloten, dan alleen in de stembureaus waar zich onregelmatigheden hadden voorgedaan. Een herstemming in de hele stad, zie ik dus niet snel gebeuren.
Wat me wel opvalt is dat de reacties in Nederland zich al snel kenmerken door uitspraken als “bij ons is alles toch goed geregeld” of “we moeten de boel ook niet opblazen”. Eigenlijk is die houding ook precies de reden dat de mogelijkheid van hoger beroep bij de Raad van State is afgeschaft. De Tweede Kamer vond het belangrijker dat de verkiezingsuitslag binnen enkele dagen definitief was, dan dat een effectieve beroepsprocedure bleef bestaan.
Ik moet toegeven, ik ben wat wantrouwig geworden. Ik woon namelijk in Landerd, waar het een kandidaat-raadslid vier jaar geleden lukte om zeker 160 x op zichzelf te stemmen. Dat tast je vertrouwen in het stemsysteem nogal aan. Daardoor realiseer je je dat fraude en menselijke fouten bij verkiezingen van alle tijden zijn, en dat een effectieve beroepsprocedure van essentieel belang kan zijn om dit soort misstanden aan het licht te kunnen brengen.
We moeten niet te snel oordelen dat het helemaal fout zit in Rotterdam, maar evenmin moeten we meteen oordelen dat alles wordt opgeblazen, zoals Aboutaleb deed. Beide reacties kunnen het vertrouwen in het stemproces ondermijnen.
Zorgvuldig onderzoek door de Cie Geloofsbrieven en gemeenteraad is nu geboden. Als men het dan nog niet eens wordt, dan moet de onafhankelijke rechter de knoop maar doorhakken.

2 GB 09/03/2010 om 13:06

Daar heb je gelijk in. Zal mijn stukje een beetje verder nuanceren.

Ten aanzien van het herstemmen in disctricten; sinds ‘stemmen in een willekeurig stemlokaal’ mogelijk is, zou een herstemming in één stemdistrict betekenen dat alleen de kiezers die tijdens de oorspronkelijke verkiezing in dat district gestemd hebben weer mogen meedoen. Herstemming in een hele gemeente maakt het weer voor iedereen mogelijk om mee te doen. Tenminste, daar lijkt het na een vlugge lezing van artikel V7 op.

3 RvdW 09/03/2010 om 15:08

Is het beschermen van het vertrouwen van de kiezer in Nederland volgens de Kieswet wel voldoende om tot een hertelling over te gaan?

Leefbaar Rotterdam zou, om in aanmerking te komen voor ook de derde en laatste restzetel, een totaal van 5230 stemmen moeten ‘vinden’. Het lijkt mij dan ook terecht dat het centraal stembureau vrijdag niet tot een hertelling besloot. Want: zouden de gemaakte fouten inderdaad tot een dergelijk stemmenverlies hebben geleid? Artikel P21 vereist dat een ernstig vermoeden bestaat dat dat inderdaad het geval was.

Om ‘de grootste’ te worden, zijn voor Leefbaar echter 652 gemiste stemmen al voldoende. En dat kan met een beetje goede wil nog wel worden gezien als een overbrugbaar gat. Hoewel het zijn van de grootste juridisch van geen enkel belang is, is dat in de praktijk (en de belevenis van kiezers) wel anders: de grootste heeft het ‘recht’ als eerste te proberen een college te vormen, zelfs wanneer een college waaraan het niet deelneemt veel meer voor de hand ligt. De kans op regeren wordt daarmee ontegenzeggelijk (een stuk) groter. Zou artikel P21 dan ook niet moeten worden aangepast om de praktische relevantie van het zijn van de grootste te reflecteren?

Dan de gemeenteraad: mag die wel het advies van Peper en Opstelten volgen? Ik meende dat, omdat artikel V4, anders dan artikel P21, niet uitdrukkelijk stelt dat alleen tot een hertelling mag worden overgegaan indien “een ernstig vermoeden bestaat dat zodanige fouten zijn gemaakt dat zij van invloed op de zetelverdeling kunnen zijn”, maar enkel dat de raad de geschillen beslist die m.b.t. de verkiezingen zelf rijzen, artikel V4 dus wel zo uitgelegd zou kunnen worden dat de raad wel tot een hertelling zou kunnen beslissen om alleen maar te bepalen wie de grootste is geworden. Voor een herstemming is overigens op grond van artikel V5 wel een mogelijke invloed op de zetelverdeling nodig.

De VNG (http://www.vng.nl/smartsite.dws?id=59088#moet) denkt daar anders over: de raad mag niet tot een hertelling beslissen indien geen zetelveranderingen kunnen plaatsvinden. Ik ben benieuwd of iemand hier uitkomst kan bieden?

4 GB 09/03/2010 om 15:50

Uitkomst kan ik niet bieden. Maar ik ben het wel met je eens. En het zou ook niet onlogisch zijn dat het vertegenwoordigend orgaan meer mag dan een centraal stembureau.

5 Ruudt 09/03/2010 om 19:40

De overwegingen omtrent het ‘ernstige vermoeden’ zijn toegevoegd in een tijd dat men vond dat er te snel hertellingen werden aangevraagd. De jurisprudentie was kort nadien terughoudend(er dan voorheen). De RvSt kende een verzoek tot hertelling niet snel toe. Het werd daardoor lastiger om een hertelling juridisch af te dwingen. De rechter hanteerde de ‘ernstig vermoeden-eis’ ook voor de gemeenteraad. (Alleen na een uitspraak van de gemeenteraad, bestond immers een beroepsmogelijkheid.)

Overigens ken ik geen uitspraken, waarin de stemmen daadwerkelijk zijn herteld, er vervolgens een andere uitslag uit kwam rollen, en de RvSt daar vervolgens een streep door zette omdat vooraf nog niet van ernstige vermoedens was gebleken. Dat zou hopelijk ook geen rechter in zijn hoofd halen. Centraal stembureau en raad kunnen dus gewoon besluiten tot hertelling, als zij daartoe aanleiding zien. Misschien maar goed ook, want ik vind de ernstig vermoeden-eis nogal vaag.
Juridisch gezien gaat het overigens niet alleen om de vraag wie de grootste wordt. Ik ken de Rotterdamse uitslagen niet, maar mogelijk is een kandidaat net wel (of net niet) op voorkeursstemmen gekozen. Onregelmatigheden kunnen ook dan van invloed zijn op de zetelverdeling.

6 eli 09/03/2010 om 20:17

Bovenstaande klinkt alsof niet heel goed is nagedacht over het geheel van bepalingen in de Kieswet, toen de voorkeursdrempel werd verlaagd en toen de stempas, waarmee je zonder extra handelingen buiten je ‘woondistrict’ kan kiezen, werd ingevoerd.

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: