Herziening Dublin II (EU) onder invloed EHRM?

door RdG op 21/10/2010

in Buitenland, Grondrechten, Haagse vierkante kilometer, Rechtspraak

Op dit moment dient een interessante Grand Chamber-zaak bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) in Straatsburg. Het gaat om M.S.S. v. Belgium and Greece. Interessant, omdat de slechte Griekse asielprocedure- en opvang ertoe zouden kunnen leiden dat ook andere EU-lidstaten die asielzoekers terugsturen naar Griekenland daarvoor verantwoordelijk zullen worden gehouden door het EHRM.

Dit zou gevolgen kunnen hebben voor het Europese immigratiebeleid en daarmee tevens het Nederlandse beleid (dat onder het nieuwe kabinet juist strenger moet worden). Misschien oordeelt het Hof wel dat men er (blijkbaar) niet vanuit kan gaan dat Griekenland als verdragspartij in het algemeen haar verplichtingen zal nakomen, met verstrekkende gevolgen voor het interstatelijk vertrouwen.

De zaak: M.S.S. v. Belgium and Greece (app. no. 30696/09)
De klager verliet Kabul in 2008 en kwam, via omzwervingen door Iran en Turkije, de EU binnen via Griekenland. Vervolgens reisde hij via Frankrijk naar België, om daar op 10 februari 2009 asiel aan te vragen. Op grond van de Dublin II-verordening vroegen de Belgische autoriteiten Griekenland de asielprocedure over te nemen. Volgens deze EU-regelgeving is het land van (illegale) binnenkomst verantwoordelijk voor de afhandeling van de asielaanvraag.

De klager maakte meteen bezwaar: hij vreesde slechte detentie-omstandigheden en uiteindelijk uitzetting naar Afghanistan, zonder redelijke beoordeling van zijn aanvraag. Uitzetting zou een enorm risico vormen, aangezien de klager (naar eigen zeggen) aan een moordaanslag door de Taliban was ontsnapt, omdat hij als tolk/vertaler voor de geallieerde troepen in Kabul had gewerkt.

Toch stuurde België M.S.S. op 15 juni 2009 terug naar Griekenland, waarbij men overwoog dat er geen reden was om aan te nemen dat de Griekse autoriteiten hun verplichtingen onder communautair recht zouden verzaken. Aangekomen op de luchthaven van Athene werd M.S.S. direct in een detentiecentrum gezet, dat volgens hem overbevolkt was en waar de omstandigheden schadelijk en ongezond zouden zijn geweest.

Op 18 juni 2009 werd hij vrijgelaten en kwam hij letterlijk op straat terecht. Tot op heden is er geen inhoudelijk contact geweest tussen de Griekse autoriteiten en M.S.S. over zijn asielaanvraag.

Hij beroept zich nu op artikelen 2 (recht op leven), 3 (verbod van onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing) en 13 (recht op een effectief rechtsmiddel) van het EVRM. M.S.S. stelt dat België hem heeft blootgesteld aan een onmenselijke behandeling door hem naar Griekenland te sturen. Die behandeling heeft volgens hem ook plaatsgevonden tijdens zijn verblijf in het overbevolkte detentie-centrum en daarna, toen behandeling überhaupt afwezig was en hij op straat leefde. Bovendien stelt hij dat hij geen effectief Belgisch rechtsmiddel heeft gehad tegen zijn uitzetting en dat er geen realistische garantie te geven was dat zijn asielaanvraag in Griekenland op een goede manier zou verlopen.

Interventie Nederlandse overheid bij ‘public hearing’ EHRM
Op 1 september jl. vond er een public hearing plaats in deze zaak. De Nederlandse agent bij het EHRM, Roeland Böcker, intervenieerde namens Nederland (zie webcast, vanaf 1:35:05) . Aan de orde is volgens hem de vraag in hoeverre een lidstaat verantwoordelijk kan worden gehouden voor het uitzetten van een asielzoeker naar een andere lidstaat, die zowel partij is bij het EVRM als een lidstaat van de EU. De Nederlandse overheid keert zich sterk tegen deze verantwoordelijkheid, en geeft daarvoor twee argumenten:

  • Het is staande praktijk dat het Hof aanneemt dat de bescherming van mensenrechten binnen de EU tenminste vergelijkbaar is met die onder het EVRM (let op: vergelijkbaar, niet identiek!). Die praktijk volgt uit Bosphorus v. Ireland (app. no. 45036/98) en wordt herbevestigd in o.a. Coöperatieve Producentenorganisatie van de Nederlandse Kokkelvisserij U.A. tegen Nederland (app. no. 13645/05). Als dit principe wordt verlaten, is dat funest voor de juridische samenwerking tussen de EU-lidstaten, die er immers vanuit gaat dat hetzelfde mensenrechtenprobleem binnen de verschillende EU-lidstaten op een vergelijkbare manier wordt opgelost. Het zou kunnen leiden tot een meer traditionele samenwerking tussen de lidstaten: steeds op basis van een individuele zaak.

  • Natuurlijk accepteert Nederland de rechtskracht van artikelen 2 en 3 EVRM, ook als het gaat om risico’s in een ander land. Het Hof heeft in haar jurisprudentie duidelijk gemaakt wanneer een beroep op die artikelen toegekend kan worden. In de niet-ontvankelijkheidsbeslissing K.R.S. v. UK (app. no. 32733/08) overwoog het Hof dat de detentieomstandigheden in Griekenland wellicht reden gaven tot zorgen, maar dat die omstandigheden aan de orde kunnen worden gesteld bij een Griekse rechter, en pas daarna bij het Hof. Als dit principe wordt verlaten, zou het een enorme uitbreiding van klachten tot gevolg hebben.

Rapport Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen VN (UNHCR)
Afgelopen juni heeft deze VN-commissaris een kritisch rapport uitgebracht over de toepassing van art. 3 (sub 1) dat bepaalt dat lidstaten altijd een asielverzoek kunnen behandelen, ook al hoeven ze dit o.g.v. Dublin II niet. Hiertoe kan bijvoorbeeld besloten worden vanuit humanitair oogpunt.

Maar wanneer deze bepaling toe te passen? Het rapport brengt de uitspraken van verschillende hoogste rechters in kaart. De Europese schoen blijkt steeds op een andere manier te wringen. Sommige rechters richtten zich op de vraag of de procedurele waarborgen toereikend zouden zijn (Frankrijk, Roemenië), terwijl andere rechters zich afvroegen of de overdracht zou resulteren in een schending van art. 3 (zie boven) of 8 (recht op gezinsleven) EVRM (Oostenrijk, Hongarije).

Franse en Spaanse rechters benadrukten bovendien de noodzaak om elke zaak individueel te beoordelen, waarbij de Spaanse rechter een uitzondering creëerde voor kwetsbare asielzoekers, waaronder gezinnen met kleine kinderen.

De Belgische rechter vond dat men ervan uit kon gaan dat Griekenland haar diverse verplichtingen zou nakomen (EU én EVRM), eigenlijk precies het argument dat de Nederlandse regering ook gaf. Het resultaat is dat de asielzoeker het tegendeel moet trachten te bewijzen. De Nederlandse rechter sluit zich hier min of meer bij aan: er moeten concrete aanwijzingen zijn dat Griekenland haar verplichtingen structureel niet nakomt en klachten daarover moeten in Griekenland worden behandeld.

Tot op heden is er nog geen duidelijke lijn vanuit Luxemburg of Straatsburg. De zaak M.S.S. v. Belgium and Greece biedt het EHRM nu een aanleiding een “pilot judgement” te formuleren.

Toekomstige “tegenslag” voor Kabinet-Rutte?
Oud-minister Hirsch Ballin heeft de Tweede Kamer begin oktober laten weten dat er voorlopig geen asielzoekers meer naar Griekenland zullen worden gestuurd. Al begin afgelopen zomer liet de (oud-)minister weten geen personen uit Zuid- of Centraal-Somalië meer uit te zetten, na een interim measure van het EHRM (“Rule 39”). Het terugzenden stokte overigens al geruime tijd.

Het nieuwe kabinet heeft zich voorgenomen een strenger immigratiebeleid te voeren. Voor wat betreft het terugsturen van “Dublin II”-asielzoekers zou dit wel eens lastig kunnen zijn. De situatie in Griekenland en andere zuidelijke EU-lidstaten is explosief. Bijna alle (illegale) asielzoekers komen de EU binnen via die landen. Men heeft simpelweg de voorzieningen niet om al die mensen fatsoenlijk op te vangen en de asielprocedure behoorlijk af te handelen (zie de besproken zaak), laat staan dat men ook nog in staat is de teruggestuurde mensen uit de noordelijke lidstaten te bolwerken. De huidige economische situatie maakt het bovendien onwaarschijnlijk dat die omstandigheden snel zullen veranderen. Sterker nog, de zuidelijke staten vinden het hebben van een slecht (en afschrikwekkend) imago misschien niet eens zo problematisch.

De uitspraak van het EHRM kan een aanleiding vormen de Dublin II-verordening binnen EU-verband te bespreken. Dit zal met name het geval zijn als het Hof oordeelt dat België verantwoordelijk kan worden gehouden voor de uitzetting, kortweg omdat bekend is dat de Griekse asielprocedure zeer slecht is.

Het is niet ondenkbaar dat men bij een herziening van Dublin II zal proberen de lasten van de zuidelijke landen te verlichten, ofwel door meer financiële en justitiële samenwerking, ofwel doordat de noordelijke landen beloven zelf meer asielprocedures af te handelen. In het laatste geval zal dit, hoewel niet alle aanvragen zullen worden toegewezen, toch leiden tot een toename van (Nederlandse) verblijfsvergunningen en wellicht een noodzakelijke uitbreiding van (Nederlandse) opvangfaciliteiten.

Voor het kabinet zal het lastig zijn zich te verzetten tegen de EHRM-jurisprudentie. Het kabinet zal zich ook niet populair maken bij de Mediterrane EU-landen als men fel ingaat tegen de zuidelijke noodkreet. De huidige situatie is onhoudbaar en zorgt er zelfs voor dat men er niet meer automatisch vanuit kan gaan dat verdragspartijen (bij zowel EU als Raad van Europa/EVRM) voor hun verplichtingen op hun rapport in het algemeen minimaal een 5,5 krijgen.

{ 3 reacties… read them below or add one }

1 RdG 25/10/2010 om 12:22

Inmiddels gaat het EU-agentschap Frontex Griekse grenspatrouilles assisteren.

Zie bericht: “Griekenland kan asielzoekers niet meer aan”
http://www.nu.nl/buitenland/2363415/griekenland-kan-asielzoekers-niet-meer.html#

2 RdG 25/10/2010 om 16:52

“Binnen de EU wordt op het hoogste juridische niveau getwijfeld aan de houdbaarheid van de Dublin-regeling. De Britse hoogste rechter heeft aan het Europees Hof van Justitie in Luxemburg gevraagd hoe het ‘interstatelijk vertrouwensbeginsel’ moet worden uitgelegd. Tot het antwoord er is, behandelt de Britse immigratiedienst de aanvragen zelf.”

Zie voor meer informatie: “Asielbeleid in crisis door Griekenland”

http://www.nrc.nl/buitenland/article2635604.ece/Asielbeleid_EU_in_crisis_door_Griekenland

3 Joke Mizée 25/10/2010 om 22:19

Het blijven volhouden dat men er toch vanuit kon gaan dat Griekenland o.k. was terwijl idd. bekend is dat de situatie voor asielzoekers daar slecht is, komt aardig overeen met de wijze waarop Justitie blind blijft varen op ambtsberichten over zgn. veilige landen, terwijl de bronnen waarop ze gebaseerd zijn dat tegenspreken (zie o.m. het boek “Er is thans geen grond…” van Frans-Willem Verbaas van het NCJM). Als M.S.S. in Nederland of België asiel zou hebben kunnen aanvragen was hem om die reden min of meer hetzelfde overkomen als nu in Griekenland.
Over Frontex stuurt Amnesty al enkele jaren vergeefs brieven aan o.a. onze staatssecretaris, waarin staat dat Frontex potentiële asielzoekers ervan weerhoudt een aanvraag te kunnen indienen.

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: