Het eerste Constitutionele Hof van het Koninkrijk is een feit

door MN op 17/11/2010

in Rechtspraak

Heel ver hier vandaan, maar toch ook wel dichtbij, is afgelopen maandag 15 november het eerste Constitutionele Hof in het Koninkrijk geïnstalleerd. Plaats van handelen: Philipsburg, de hoofdstad van het nieuwe land Sint Maarten. Lange tijd heeft het er naar uit gezien dat Sint Maarten wel een (unieke) vorm van constitutionele toetsing zou krijgen, maar dat daarvoor geen afzonderlijke instantie zou worden opgericht (zo bepaalde de ontwerp-Staatsregeling het nog in april 2010). In de memorie van toelichting bij die ontwerp-Staatsregeling schreef de regering :

De rechter is gewend landsverordeningen te toetsen aan verdragen en om lagere regelingen te toetsen aan de Staatsregeling. Gelet hierop ligt het voor de hand de gewone rechter de bevoegdheid te geven om landsverordeningen te toetsen aan de Staatsregeling en daarvoor niet een apart Constitutioneel Hof in het leven te roepen. Ook gelet op de betrekkelijke omvang van het land ligt een apart Constitutioneel Hof voor Sint Maarten niet voor de hand.

In de uiteindelijke versie van de Staatsregeling, vastgesteld op 21 juli 2010 en goedgekeurd door de koninkrijksregering op 27 september 2010, zijn echter de artikelen 128 en 129 over het Constitutioneel Hof toegevoegd. Daardoor is een unieke vorm van toetsing geïntroduceerd. Het stelsel dat Sint Maarten nu kent, lijkt een beetje op een mix van het Franse (abstracte toetsing door de Conseil Constitutionnel voor 2008) en Amerikaanse systeem (concrete toetsing door iedere rechter). Een belangrijke rol is weggelegd voor de Ombudsman, die als Hoeder van de Constitutie wordt aangeduid. De eerste Ombudsman neemt haar taak serieus: de nieuwe Staatsregeling krijgt een prominente plek op de website van haar advocatenkantoor.

Constitutionele toetsing op Sint Maarten ziet er voortaan als volgt uit:

  • Iedere rechter (dus ook “onze” Hoge Raad) mag in een concreet geschil vaststellen dat landswetgeving (formele wetten, amvb’s, ministeriële regelingen en verordeningen van zbo’s) in strijd met de Staatsregeling is. Het gevolg daarvan is dat de betreffende regeling geheel of gedeeltelijk buiten toepassing wordt verklaard. Toetsing blijft achterwege bij onvoldoende concreet belang of als het gaat om bepalingen uit de Staatsregeling die zich niet voor rechterlijke toetsing lenen (vgl. political question of acte de gouvernement). De toetsing heeft geen betrekking op beweerdelijke gebreken in de totstandkoming van wettelijke regelingen. Naar zijn bewoording betekent die laatste restrictie dat Meerenberg-achtige jurisprudentie dus niet van het Sint Maartense Hof verwacht hoeft te worden. Dat lijkt me een onnodige (en onbedoelde?) beperking van rechtsmacht.
  • Het Constitutionele Hof toetst in abstracto, na bekrachtiging maar voorafgaand aan inwerkingtreding wettelijke regelingen (formele wetten, amvb’s, ministeriële regelingen en verordeningen van zbo’s) op hun verenigbaarheid met de Staatsregeling, tenzij de betreffende bepaling van de Staatsregeling zich daar niet voor leent. Het Constitutioneel Hof is, anders dan de gewone rechter, bevoegd te oordelen over de rechtmatigheid van de totstandkomingsprocedure. Het Hof kan slechts in actie komen als het daartoe wordt uitgenodigd door de Ombudsman. De Ombudsman kan binnen zes weken na bekrachtiging van landwetgeving klagen over schendingen van de Staatsregeling, tenzij spoedeisend belang zich daartegen verzet. Bij organieke wet wordt het begrip “spoedeisend belang” uitgewerkt; die wet behoeft een gekwalificeerde parlementaire meerderheid. Een klacht van de Ombudsman leidt tot opschorting van de inwerkingtreding van de aangevallen regeling. Het Constitutioneel Hof kan de aangevallen regeling vernietigen als het meent dat er inderdaad sprake is van schending van de Staatsregeling.
  • Leden en plaatsvervangend leden van het driekoppige Constitutioneel Hof worden benoemd voor een periode van tien jaren. Ze zijn eenmalig herbenoembaar. Eén van de leden wordt benoemd op voordracht en uit het midden van de Raad van State van het Koninkrijk. Het tweede lid wordt benoemd op voordracht en uit het midden van het Gemeenschappelijk Hof van Justitie. Een derde lid wordt benoemd op advies van het Constitutioneel Hof zelf. De eerste leden van het Hof zijn de rechters Wit en De Boer (beiden ervaren Caribische rechters) en oud-voorzitter van de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State (thans lid) Van Dijk. De plaatsvervangers zijn Raad van State-lid Vermeulen, Gemeenschappelijk Hof van Justitie-rechter Drop en voormalig Antilliaans premier Camelia Römer. De leden van het Constitutioneel Hof kunnen door het Gemeenschappelijk Hof van Justitie worden ontslagen in bij landsverordening te bepalen gevallen. Organieke wetgeving ter uitvoering van bepalingen in de Staatsregeling over het Constitutioneel Hof behoeven gekwalificeerde parlementaire meerderheid.
  • Onduidelijk is hoe de abstracte toetsing door het Constitutionele Hof aan de Staatsregeling zich verhoudt tot de toetsing door de gouverneur op grond van art. 21 Reglement voor de Gouverneur van Sint Maarten. Als de Gouverneur (als rijksorgaan) heeft geoordeeld dat een landsverordening niet in strijd is met “belangen, waarvan de verzorging of waarborging aangelegenheid van het Koninkrijk is”, zal hij de ontwerp-landsverordening bekrachtigen. Tot die belangen behoort wellicht ook de verenigbaarheid met de Staatsregeling. Is het voorstelbaar dat nadien de landsorganen Constitutioneel Hof en de gewone rechter het koninkrijksorgaan Gouverneur op de vingers tikken? In de memorie van toelichting wordt er wel wat over gezegd (pag. 81-82), maar daar gaat het alleen over de uitzondering van koninkrijksrecht als te toetsen wetgeving.

Wetgeving die in het Sint Maartense Afkondigingsblad komt te staan, heeft heel wat hordes genomen. Bedacht moet worden dat Sint Maarten ook een Raad van Advies kent, en ontwerp-wetgeving bovendien kan worden onderworpen aan raadgevende referenda.

Ik weet het bijna zeker: Sint Maartense wetgeving wordt de allergoeiste van het Koninkrijk.

{ 1 reageer… read it below or add one }

1 harry melkman 28/10/2011 om 14:24

Herman,

Volgens mij is hier een kans de eventuele wet van het wetsontwerp 31571 langs deze weg te doen sneuvelen.

Harry

Reactie achterlaten

{ 1 trackback }

Vorige post:

Volgende post: