Het geheim van Noordeinde: wie formuleert de informatieopdracht?

door MN op 08/09/2010

in Haagse vierkante kilometer

Post image for Het geheim van Noordeinde: wie formuleert de informatieopdracht?

Vice-president van de Raad van State Tjeenk Willink is in deze kabinetsformatie voor de tweede keer aangewezen om de koningin te informeren over de stappen die gezet moeten worden. Bij het verlaten van het paleis, dinsdagavond, gaf hij een korte toelichting op zijn opdracht aan journalisten. In een geluidsfragment, te beluisteren bij de NOS, vertelt Tjeenk Willink dat hij dinsdagmiddag bij de koningin voor de buis het debat met informateur Opstelten heeft gevolgd. Op de vraag of de komst van een rechts kabinet de inzet van zijn opdracht is, antwoordt hij dat hij datgene gaat doen wat de koningin hem gevraagd heeft. Hij voegt daar iets opmerkelijk aan toe:

“U weet, degene die de opdracht aanvaardt is zelf verantwoordelijk voor de formulering van de opdracht” 

Tjeenk Willink veronderstelt dus dat dit voor de journalist niets nieuws is (“u weet”). Ik wist dit niet. Ik ging er tot op heden heel naïef van uit dat zo’n opdracht hoogstpersoonlijk door de koningin (eventueel in samenspraak met de te benoemen informateur) werd geformuleerd. Het bijzinnetje suggereert dat het anders gaat – tenzij Tjeenk Willink met “verantwoordelijk voor de formulering van de opdracht” iets anders bedoelt.

Als Tjeenk Willink letterlijk bedoelt wat hij gezegd heeft, dan roept de onthulling vragen op over eerdere uitlatingen van informateur Rosenthal. In zijn opdracht (al weer enkele maanden geleden) werd Rosenthal aangespoord tot haast “mede gelet op de moeilijke situatie waarin ons land verkeert”. Rosenthal stelde in de toelichting op zijn opdracht

“dat het niet voor niets is dat de Koningin in haar opdracht heeft gerefereerd aan de toestand waarin ons land verkeert.” 

Hoe zit het nu? Kreeg nieuwkomer Rosenthal zijn handgeschreven opdracht op geschept papier aangereikt en mocht ervaringsdeskundige Tjeenk Willink met de koningin meeschrijven aan zijn taakomschrijving? Of heeft Rosenthal als crisis-deskundoloog zelf wat drama georganiseerd (“sorry voor de haast jongens, maar de koningin zit nog met 1935 in haar maag”) om de rechtse geesten gewillig te maken?

{ 8 reacties… read them below or add one }

1 PB 08/09/2010 om 15:35

De positie van dhr. Tjeenk Willink is opmerkelijk. Ik vind het ook opmerkelijk hoe hij zojuist over dhr. Rutte heeft verklaard dat zijn geloofwaardigheid op het spel staat. Hij is de eerste die daarmee komt. Volgens mij twijfelde niemand aan de geloofwaardigheid van Rutte na het falen van een rechtse formatie. Dhr. Rutte is tot nu toe juist de meest stabiele factor geweest in de hele formatie. Juist door de opmerking van dhr. Tjeenk Willink is de geloofwaardigheid van dhr Rutte aangetast.

Zal dhr. Tjeenk Willink een laatste poging doen het rechtse kabinet op te blazen door overal zoveel mogelijk problemen te signaleren die onmiddeiljk moeten worden opgelost? Ik ben dan benieuwd hoe uiteindelijk de gesprekken met Verhagen zullen lopen. Als Verhagen hem niet kan overtuigen van de zekere steun van de hele CDA-fractie, zal hij dan concluderen dat het rechtse kabinet niet met “een grote mate van zekerheid” kan worden geformeerd?

2 PWdH 08/09/2010 om 16:30

Rutte maakt zich in elk geval wel kwetsbaar met de stelling dat de rechtse samenwerking er met ‘een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid’ komt. Met een instabiel CDA en een grillige Wilders lijkt niets mij voorlopig zeker.

3 PB 08/09/2010 om 16:47

PWdH: Dat klopt. Rutte komt op mij echter enorm rustig en zelfverzekerd over. Zelfs bij deze opmerking, zegt hij rustig dat zijn positie niet problematisch is als het uiteindelijk toch niet werkt.

Over dhr. Tjeenk Willink:
Hij heeft ook in de persconferentie aangegeven dat de vrijmoedige woorden van dhr. Lubbers over de koningin niet van de koningin waren….. dit als toevoeging op wie nu werkelijk wat zegt…. het zouden woorden zijn van de adviseurs. Ook begreep ik dat dhr. Tjeenk Willink samen met de koningin heeft gekeken naar het debat…. Ik had daar echt graag bijgezeten.

Ondanks dit alles, bewonder ik dhr. Tjeenk Willink toch wel voor het gezag dat hij uitstraalt en dat hij zo duidelijk aangeeft dat de Kroon in de formatie het heft in handen heeft en niet de politieke partijen. Voor de stabiliteit van onze parlementaire democratische constitutionele monarchie is dat absoluut noodzakelijk.

4 MD 08/09/2010 om 17:10

Wat ik desondanks merkwaardig vind is de stelling van Tjeenk Willink dat de rol van het staatshoofd, zoals die doorgaans vorm krijgt in het (in)formatieproces, rechtstreeks voort zou vloeien uit ons stelsel van evenredige vertegenwoordiging. Hij heeft er absoluut gelijk in dat het staatshoofd een goede rol kan vervullen als boven de partijen staande derde, die ervoor zorgt dat alle partijen gehoord worden en dat het allemaal een beetje transparant blijft. Maar dit valt volgens mij allemaal in de categorie ‘fijn en wenselijk’. Er is immers al zo vaak (en terecht) betoogd dat deze gebruiken geen recht zijn. Er zijn wel degelijk allerlei andere procedures denkbaar, die op rechtmatige wijze leiden tot de vorming van een nieuw kabinet. Bovendien zie ik niet in waarom het verplicht zou zijn dat alle partijen gehoord worden. Roemer zei bijvoorbeeld zelf gisteren ook dat hij zijn knopen kan tellen.

5 ESt 08/09/2010 om 17:11

Eea is ook op te vatten als dat een informateur de verantwoordelijkheid neemt voor de opdracht. Dwz de Majesteit formuleert en indien TW het ermee eens is neemt hij als het ware de verantwoordelijkheid over van HM voor de formulering. Zo blijft formeel HM boven de partijen staan. Zie ook rol VP RvS.

6 RvdW 08/09/2010 om 18:00

Zelf vatte ik de opmerking van Tjeenk Willink over het causaal verband tussen ons stelsel van evenredige vertegenwoordiging en de rol van het staatshoofd tijdens de formatie toch net iets anders op. Volgens mij doelde hij niet enkel op het vereiste van transparantie en het horen van alle partijen, maar met name op de noodzaak van een boven de partijen staand persoon om de “strijd om de macht na de verkiezingsstrijd” tot een fatsoenlijk einde te begeleiden.

Fascinerend was de afgelopen drie weken het totstandkomen van een minderheidsregering in Australië, net zoals trouwens in mei de snelle kabinetsformatie in het Verenigd Koninkrijk. In beide landen volgde na de eerste ‘hung parliaments’ in vele decennia een run op het premierschap door de leiders van de twee (verreweg) grootste partijen en binnen 5 resp. 17 dagen was het pleit beslecht. Zonder informateur, zonder inmenging van het staatshoofd. Ik durf wel te zeggen dat een dergelijke gang van zaken in Nederland niet mogelijk is, precies door ons stelsel van evenredige vertegenwoordiging en het versplinterde politieke landschap. Eerlijk gezegd vond ik het wel verfrissend dat de legitimiteit van de rol van het staatshoofd tijdens de formatie nog eens werd uitgelegd.

Overigens, dat hier geen harde staatsrechtelijke regels in het geding zijn, lijkt me duidelijk. Maar kun je het de spreekbuis van de Koningin kwalijk nemen dat hij haar rol niet omschrijft als “alleen maar fijn en wenselijk”?

7 MD 09/09/2010 om 07:45

Uiteraard heb ik er geen enkel bezwaar tegen dat Tjeenk Willink de rol van het staatshoofd wat sterker neerzet dan die wellicht noodzakelijkerwijze is. En je hebt er gelijk dat hij haar vooral ook als (samengevat) procesbegeleider neerzet. En ook dat lijkt me een uitstekende typering. Waar het mij om te doen was, is dat Tjeenk Willink volgens mij betoogde dat een dergelijke rol voortvloeit uit het stelsel van evenredige vertegenwoordiging als zodanig. Dat lijkt me niet juist. Bijvoorbeeld niet omdat de Nederlandse gemeenten er met een nagenoeg vergelijkbaar stelsel prima uit komen na de verkiezingen zonder dat er een lokaal ‘staatshoofd’ de formatie begeleidt. Overigens kan ik ten overvloede hier nog melden dat er blij mee ben dat ons staatshoofd haar rol in de formatie zo uitstekend vervult.

8 CR 09/09/2010 om 09:54

De linkse partijen hebben er altijd voor gepleit dat de Tweede Kamer zelf de formatie vormgeeft, zonder betrokkenheid van de Koningin; de rechtse partijen hebben dat steeds afgehouden. Nu zijn de rollen omgekeerd.
Interessante vraag is wel of de onderhandelaars helemaal zonder de Koningin zouden kunnen. Er is denk ik een benedengrens: de informateur doet geregeld een beroep op ambtenaren van departementen om teksten te schrijven, informatie aan te leveren, onderzoeken te doen, berekeningen te maken, enz. Als de informateur alleen is benoemd door onderhandelaars die optreden namens een meerderheid van de Tweede Kamer, is dat een zwakke basis: er is immers geen ministeriële verantwoordelijkheid. Als de informateur benoemd is door de Koningin, is zijn benoemingswijze vergelijkbaar met die van een minister (al is er geen minister die verantwoordelijkheid neemt voor de benoeming). Dat geeft hem een veel duidelijker positie ten opzichte van departementsambtenaren.

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: