Het gezag van het OM over de opsporing

door IvorenToga op 05/02/2013

in Rechtspraak

Post image for Het gezag van het OM over de opsporing

Het Openbaar Ministerie oefent het gezag uit over de politie bij de opsporing van strafbare feiten. Niet voor niets wordt de Officier van Justitie in art. 141 Sv genoemd als eerste functionaris die met de opsporing is belast. Bovendien is in art. 140 Sv ook nog eens bepaald dat het College van procureurs-generaal waakt voor de richtige opsporing van strafbare feiten waarvan de rechtbanken en de gerechtshoven kennis nemen en het daartoe bevelen geeft aan de hoofden van de parketten. Richtig betekent juist en behoorlijk en het kan naar mijn mening dan ook geen twijfel lijden dat daaronder zowel de omvang van die opsporing als de kwaliteit ervan moeten worden begrepen.

Die omvang wordt helaas, nog steeds uitgedrukt in het zogenaamde ophelderingspercentage, dat wordt gedefinieerd als het gedeelte van de door de politie geregistreerde criminaliteit, waarbij tenminste één verdachte bij de politie bekend is geworden; een maatstaf die mijns inziens meer verhult dan hij verheldert. Elders heb ik mijn bezwaren ertegen uitvoerig uiteengezet en gepleit voor algehele afschaffing ervan. Ik kom daar in een volgende column graag op terug. Nu doe ik het er nog even mee maar stel wel eerst nog vast dat de politie slechts een fractie van de door burgers en bedrijven ondervonden criminaliteit registreert; grofweg zo’n 10%. Over die, met de slachtofferloze misdrijven erbij, ruim 1,1 miljoen delicten wordt dan vervolgens het ophelderingspercentage berekend.

In het begin van de jaren ’60 van de vorige eeuw was dat nog ongeveer 55%; sindsdien is het voortdurend gedaald tot een minimum van 14,6 in 2000. In die 40 jaar was de geregistreerde criminaliteit zowat vertienvoudigd en de ophelderingen hielden daarmee geen gelijke tred. En dat is dan weer zo’n bezwaar tegen dat percentage: als er 10 keer zoveel wordt geregistreerd, moet er ook 10 keer zoveel worden opgelost om het percentage op niveau te houden. Zo niet dan daalt het per definitie. Niettemin gaf die 14,6% in 2000 aanleiding tot politieke onrust en in een motie vroeg de Tweede Kamer om de oorzaken van die daling in kaart te brengen en beleid te ontwikkelen om die tendens om te buigen. Dat lukte, eerst langzaam met een procentje per jaar, maar in 2005 spectaculair; in één jaar ruim 4% erbij. In hoeverre de definitieverandering van gehoorde naar geregistreerde verdachten hierbij een rol speelde, kan ik niet beoordelen. Hoe dan ook, die plotselinge winst kon niet worden vastgehouden en sinds 2006 is er weer sprake van een langzame daling tot 24.3% in 2010. Nou, nou, zult U zeggen is dat nou reden tot zorg? Ja dat is het want sinds 2005 is de geregistreerde criminaliteit met ruim 150.000 misdrijven gedaald en in zo’n geval doet zich het omgekeerde voor als bij een toename ervan namelijk dat het ophelderingspercentage per definitie moet stijgen. Dat doet het dus niet en dat is wel degelijk zorgwekkend. Er lijkt hier dus voor het OM opnieuw werk aan de winkel want een daling van het ophelderingspercentage bij een dalende criminaliteit leidt tot minder greep op de criminaliteit en een daling van de veiligheid.

Toch zeggen aantallen natuurlijk niet alles, want stel nu eens dat de politie rücksichtslos voor zoveel mogelijk opgespoorde feiten zou gaan, dan dreigt het gevaar dat uitsluitend het laaghangend fruit, de eenvoudig te achterhalen daders zouden worden gepakt en dat wat moeilijker is blijft liggen. Of stel dat de juridische kwaliteit van de opgespoorde zaken zo slecht zou zijn dat het OM geen enkele ervan geschikt acht voor verdere behandeling in de strafrechtsketen. Dan zou al het werk van de politie voor niets zijn geweest en er, behalve door de opsporing als zodanig, geen enkele verder rechtshandhaving kunnen plaatsvinden.

Het streven naar zoveel mogelijk interventies wordt dus beperkt door aan die interventies te stellen kwaliteitseisen. Daarover valt heel wat te zeggen en ik kom er, zoals gezegd, graag een volgende keer op terug. Deze keer houd ik het nog eenvoudig door kwaliteit beperkt op te vatten en alleen naar de sepots te kijken.

Het aantal zaken dat het OM seponeert als percentage van zijn eigen afdoeningen is sinds 2005 gestaag toegenomen van 23.1 naar 29.9% in 2010. Die in totaal bijna 30% sepots vertegenwoordigen 12% van alle bij het OM ingeschreven zaken. Grof gezegd betekent dit dat het OM in het overgrote deel van die gevallen dus niet van de politie krijgt wat er was “besteld”, of dat die bestelling niet voldoende duidelijk is geweest. Dat speelt vooral bij de sepots “geen wettig bewijs” die weliswaar iets zijn gedaald, maar toch zo’n 80% van alle technische sepots blijven uitmaken. Van de beleidssepots is een toenemend aandeel “kaal” in 2010 ruim 35%. Samen vormen deze beide categorieën 53% van alle sepots.

Natuurlijk zijn er in deze globale cijfers de nodige nuances aan te brengen, maar dat van de totale instroom bij het OM toch ongeveer 10% nauwelijks een zinvol vervolg krijgt, zou toch reden tot aanzienlijke zorg moeten zijn. Geen enkel bedrijf kan zich op termijn permitteren om met 10% van de aangeleverde halffabricaten verder niets te doen. Dat getal is des te bedreigender nu ik lees dat als gevolg van de invoering van het nieuwe informatiesysteem GPS, zaken eerst worden beoordeeld voordat ze worden geregistreerd. Als ze niet geschikt zijn voor verder gebruik worden ze niet ingevoerd en kunnen dus ook niet meer worden geseponeerd. Het aantal geregistreerde sepots is aldus waarschijnlijk een onderschatting van het werkelijke aantal.

Misschien dat de komst van de Nationale Politie voor het OM een mooie aanleiding vormt om nog een na te denken over de helderheid van zijn “bestelpolitiek” en de uitvoering daarvan door de opdrachtnemers.

Dato Steenhuis
Tot enkele jaren geleden Procureur-Generaal en lid van het College van Procureurs-Generaal Openbaar Ministerie

Deze post is de onderdeel van een reeks bijdragen over de rechtspraak en de organisatie daarvan die tegelijk hier en op de blog IvorenToga.nl verschijnen. Reacties worden gesynchroniseerd.

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: