Het kraakverbod deel III

door PJK op 08/11/2010

in Grondrechten, strafrecht

Het Hof in Den Haag heeft vanmiddag in Hoger beroep (op onder meer de zaak waar ik vorige keer over schreef) mondeling uitspraak gedaan over de rechtmatigheid van enkele voorgenomen ontruimingen (waaronder het pand aan de Passeerdersgracht 23 te Amsterdam van kunstcollectief Schijnheilig dat morgen ontruimd zou worden). De voorgenomen ontruimingen zijn verboden. Naar ik begrepen heb is deze uitspraak gedaan in een spoedappel binnen het hoger beroep. De uitspraak is mondeling omdat het pand van Schijnheilig morgen ontruimd zou worden, de definitieve uitspraak komt over twee weken.

De schriftelijke argumentatie komt volgende week pas, maar op grond van het bericht op rechtspraak.nl is er al het een en ander op te merken:

De ontruiming is verboden omdat de Wet Kraken en Leegstand geen voorziening kent voor krakers om een oordeel van de rechter te vragen voordat zij hun woning verliezen (quote: “is van oordeel dat de krakers door de ontruiming hun woning dreigen te verliezen”). Dit is in strijd met artikel 8 van het EVRM, waarin het huisrecht is vastgelegd. Het hof overweegt:

Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens heeft herhaaldelijk beslist dat iemand zijn woning niet mag verliezen voordat de rechter daarover vooraf een uitspraak heeft kunnen doen. Aangezien hierover in de nieuwe wet niets is geregeld en ook justitie in dat opzicht geen duidelijk en kenbaar beleid voert, is het hof van oordeel dat ontruiming onder deze omstandigheden in strijd zou komen met het EVRM.

In mijn vorige post verdedigde ik het standpunt dat tussenkomst van de rechter nodig was op grond van de bepaling in Strafvordering, deze redenering werd door de voorzieningenrechter verworpen. Of deze redenering ook bij het Hof is aangevoerd is niet bekend.

Wat zijn de gevolgen van deze uitspraak?

– De voorgenomen ontruiming van enkele panden waarvan de bewoners als eiser optraden in deze zaak is voorlopig van de baan

– Strafrechtelijk ontruiming van andere panden dan degene die bij deze zaak betrokken waren is (juridisch gezien) waarschijnlijk ook van de baan. Het Hof stelt dat ontruiming zonder rechterlijke tussenkomst in strijd is met het EVRM. Dit geldt dus ook voor krakers die niet betrokken waren bij de rechtszaak.

Een ander gevolg is wellicht een afkalving van de steun voor het voorstel Halsema…

Edit: dank aan JU voor de opmerking over het wat merkwaardige gebruik van de incorperatieleer, stukje aangepast!

 

{ 11 reacties… read them below or add one }

1 AvDK 08/11/2010 om 21:13

Ben erg benieuwd naar de precieze motivering van het Hof. Ik vraag me ook af welke gevolgen de arresten Sanoma en Kay and others nog meer zullen hebben.

Wat te denken bijvoorbeeld van het wetsvoorstel versterking bestrijding computercriminaliteit, waarin de OvJ een website uit de lucht kan halen zonder toestemming van de rechter-commissaris? Dat lijkt mij in licht van het Sanoma-arrest in strijd met het EVRM.

Of wat te denken van de bevoegdheid van de burgemeester in art. 174a Gemw om woningen te sluiten? Weliswaar staat daar bestuursrechtelijke rechtsbescherming tegen open, maar er is geen voorafgaande toetsing door de rechter nodig. En wat is het gevolg voor de andere sluitingsbevoegdheden van het bestuur, zoals de voorgestelde sluitingsbevoegdheid in de Wet Bibob? Strekt de regel uit het Sanoma-arrest zich ook uit tot een inbreuk op art. 1 EP, zodat ook hierbij voorafgaande toetsing door de rechter noodzakelijk is?

Ik denk dat over deze vragen nog veel geprocedeerd en gediscussieerd zal worden. Het Sanoma-arrest zal nog wel eens grote gevolgen kunnen hebben voor de verhouding tussen rechter en bestuur.

2 JU 09/11/2010 om 10:17

Heldere post PJK, maar in de laatste alinea was ik je even kwijt. Bedoelde je dat dit arrest van het Haagse hof op basis van de incorporatieleer deel uitmaakt van het verdrag? Dan ga je volgens mij wel wat kort door de bocht. Die incorporatieleer geldt volgens mij vooral met betrekking tot de uitspraken van het Straatsburgse Hof. Díe maken onderdeel uit van het EVRM. Dat geldt als zodanig niet zonder meer voor een arrest van Hof Den Haag. Als het dus gaat om de uitleg van artikel 8 EVRM zijn andere rechters strikt genomen niet aan het oordeel van het Haagse hof gebonden, al zijn zij wel gebonden aan dezelfde Straatsburgse rechtspraak die ook het Haagse hof citeert (maar misschien begreep ik je verkeerd en was dat ook wat je bedoelde?)

Het viel mij trouwens op dat de Staat (het Ministerie van Veiligheid en Justitie) is gedaagd. In dat geval is Hof Den Haag het bevoegde hof voor alle strafrechtelijke ontruimingen – jij zult daar beter in zitten dan ik – en dat betekent dat alle zaken die de nieuwe wet betreffen bij dit hof terecht komen. Aangezien de overwegingen van het hof de wettelijke regeling zelf lijken te betreffen en niet de specifieke feitenconstellatie, ligt het op zijn minst voor de hand dat het hof hetzelfde oordeel klaar zal hebben liggen voor andere zaken.
In zoverre is het oordeel dus sowieso van betekenis voor andere krakers.

3 JAdB 09/11/2010 om 12:17

Er vliegt hier inmiddels een politiehelikopter over Amsterdam. Naar ik heb vernomen omdat de ontruiming van sommige panden waarop het arrest betrekking heeft toch doorgang heeft gevonden, maar dan op civielrechtelijke gronden.

4 PJK 09/11/2010 om 13:58

Beste JU,

ik heb, vanwege de tijdsdruk, inderdaad even wat dingen door elkaar gehaald. Mijn opmerking over de incorperatieleer moet betrekking hebben op het feit dat de arresten van het EHRM zijn gewezen tegen andere lidstaten maar dus wel ‘geldend’ zijn in Nederland.

Ik heb het stukje enigzins aangepast.

@JAdB: of de panden die vanmorgen ontruimt zijn betrokken waren bij de zaak weet ik niet, maar er zijn inderdaad een aantal panden ontruimt op civielrechtelijke gronden. Alle strafrechtelijk ontruimingen zijn opgeschort.

5 M. Herzberg 09/11/2010 om 14:09

Even om de onduidelijkheden duidelijk te krijgen. Terwijl (zoals in een vorige post aangegeven) de voorzieningrechter in amsterdam stelt, dat bewoners voor hun ‘strafvoorderlijke’ ontruiming naar de civiele rechter moeten kunnen stappen, verbiedt dit arrest kennelijk enkele ontruiming zonder rechterlijke toetsing. Dus ook diegene waar krakers de rechter nooit om een verbog hebben ge vraagd. Impliciet betekend dat, dat of de eigenaar, of de Staat naar een of andere rechter moet stappen, om een titel te verkrijgen. Dit is dan helemaal in lijn met de het hogeraad-arrest betreffende art 426 sexies van voor de invoering van de wet leegstand en kraken.

Uiteraard hopen de waterdragers van de ‘ongebreidelde staatsmacht’ en verdediging van het brutale priveeigendom tegen de mensenrechten op een andere interpretatie, maar ik denk dat ze straks van een koude kermis thuiskomen.

Het blijft koffiedik kijken, maar ik denk dat het haagse (en zostraks ook het amsterdamse) hof gaat vaststellen, dat de overheid en/of de eigenaar op eigen initiatief belang bij een ontryuiming moeten blijven aantonen, en dat krakers een kans moeten hebben om dit effectief te weerspreken.

De belangrijkste aanwijzing daarvoor is dat het amsterdamse hof een voorlopige voorziening heeft toegeqwezen, die ontryuiming van panden verbiedt, die een desbetreffende hoger beroep hebben ingesteld. Dit allemaal ondanks het eerder genoemde vonnis van de voorzieningrechter van 22 oktober jl, waarin de optie van een kortgeding tegen de staat bij dreigende ontryuiming expliciet wordt genoemd.

6 JP2010 11/11/2010 om 20:06

De motivering van het hof is bekend. Het blijkt met een sisser af te lopen. Als het OM een beleidsregel publiceert waarin krakers tijd wordt gegeven om tussen de mededeling van de ontruiming en de feitelijke ontruiming een kort geding in te stellen, is de strijdigheid met het EVRM geheeld. (Een beetje vergelijkbaar met de Alcatel-termijn bij afwijzende gunningsbeslissingen bij Europese aanbestedingen)

7 Yoeri Roosendaal 11/11/2010 om 23:17

Dank voor deze mededeling JP! Heb je misschien ook een link? Ik heb dit namelijk nog niet op rechtspraak.nl kunnen vinden.

In zekere zin was wat je schreef al uit het persbericht af te leiden. Daar stond namelijk:

“Aangezien hierover in de nieuwe wet niets is geregeld en ook justitie in dat opzicht geen duidelijk en kenbaar beleid voert (…)”

Dat krakers de ontruiming vooraf kunnen aanvechten bij de rechter is evident en blijkt alleen al uit het feit DAT ze in dit geval de ontruimingen bij de burgerlijke rechter hebben aangevochten. Het Hof eist dus geen rechterlijke machtiging vooraf voor alle strafrechtelijke ontruimingen (aan te vragen door de overheid). Dat zou wellicht ook teveel gevraagd zijn, althans niet uit het EVRM zijn af te leiden (voor zover mij bekend, ben geen expert op dit terrein).

8 M. Herzberg 12/11/2010 om 00:40

Het bijzondere aan dit arrest, is dat het, net als het kortgedingvonnis uit Amsterdam, helaas weer onduidelijkheden schept, waar het eigenlijk geacht werd om lijnen te gaan trekken.

Zelfs als men de redenering volgt en een kortgeding als effectief rechtsmiddel beschouwd, zelfs als justitie een duidelijk kenbaar beleid zou vaststellen, welke waarborg zou zo een beleid redelijkerwijs kunnen geven, wat zijn dan de toetsingscriteria eigenlijk? Hoe moet een belangenafweging dan eruitzien in zo een zaak? Wat zou het belang van de staat zijn en hoe verhoudt zich die tot het belang van de eigenaar van een grkraakt pand? En wat is een redelijke termijn om een ontruiming aan te kondigen? Mag justitie iemand voorschrijven welk rechtsmiddel (een kortgeding of juist een bodemprocedure) toelaatbaar is?

Affijn, ik hoop dat het aanstaande arrest van het hof in Amsterdam straks meer duidelijkheid schept.

Overigens denk ik nog steeds dat het arrest zoals het nu staat bij het europees hof geen stand zal houden, juist omdat een rechteklijke toetsing die ruimte geen belangenafweging laat, eigenlijk een wassen neus is.

9 sander_1583 15/11/2010 om 12:04

Er is in Nederland dus sprake van verliezen van ‘zijn’woning ook al ligt daar geen eigendomsrecht of overeenkomst aan te grondslag?

Hiermee moest ik toch aan onderstaande simpel parallel denken

Dan mogen zwervers ook niet uit een gemeentelijk elektrahuisje, fietsenstalling winkelportiek worden gehaald ook al is dat in strijd met de openbare orde (APV). Ze verliezen daarmee hun woning (aangezien hier een vergunning voor is aangevraagd)

Rechts kabinet doe er wat aan!

10 M. Herzberg 15/11/2010 om 16:21

@ sander_1583

Nederland heeft, zonder twijfel ook met de steun van de liberalen het EVRM ondertekend. Dit verdrag beschermt inderdaad fundamentele mensenrechten tegen willekeur van de staat, inclusief als zoiets vastgelegd wordt in de nationale wetgeving. Dat de staat in zaken kraakverbod optreed als beschermer van vastgoedspeculanten tegen woningzoekenden doet er gelukkig geen afbreuk aan. Mensenrechten hangen immers niet van iemands vermogen af.

Overigens hebben we daarvoor geen EVRM nodig. De Grondwet alleen zou al voldoende zijn. Helaas is er een ‘toetsingverbod’ voor de rechterlijke macht (art 59 GW), die gelukkig niet voor het EVRM geldt.

Ik kan me best voorstellen dat het rechtse kabinet idd alles gaat ondernemen om het mensenrecht op bescherming van de woning ondergeschikt te maken aan het (overigens alleen in een voetnoot van het EVRM voorkomende) eigendomsrecht. Immers is de vrijheid van meningsuiting voor sommigen daar die van Geert Wilders maar van niemand anders, toch?

11 Yoeri Roosendaal 15/11/2010 om 21:54

@ sander_1583

De burgemeester kan ter onmiddellijke handhaving van de openbare orde wel degelijk optreden tegen zowel de door jou genoemde zwervers als tegen krakers. Zie r.o. 3.8 van de uitspraak van de Hoge Raad inzake (het ontbreken van) een wettelijke grondslag voor strafrechtelijke ontruimingen (HR 9 oktober 2010, LJN BJ1254). Job Cohen heeft toen hij nog burgemeester van Amsterdam was een enkele keer van deze bevoegdheid gebruik gemaakt.

@ M. Herzberg

Je redenering lijkt me wel wat erg kort door de bocht. Los van het feit dat het toetsingsverbod niet in artikel 59 Grondwet is neergelegd (dat gaat over regeling van het kiesrecht…) komt het eigendomsrecht zeer zeker niet alleen ‘in een voetnoot’ van het EVRM voor. Het is vastgelegd in artikel 1 van het Eerste Protocol bij dit Verdrag. Daarmee heeft het geen lagere status dan de rechten die in het Verdrag zelf zijn neergelegd. In de rechtspraak van het EHRM speelt het eigendomsrecht een belangrijke rol. Al meer dan 1000 keer deed het Hof in Straatsburg er een uitspraak over. Meerdere malen heeft het Hof uitgemaakt dat het niet inzetten van de sterke arm om een huiseigenaar zijn eigendom terug te geven (bijvoorbeeld in het geval van een huurder die weigert te vertrekken) een schending van artikel 1 Eerste Protocol oplevert. Zie bijvoorbeeld Immobiliare Saffi vs. Italië. De lidstaten van de Raad van Europa hebben een positieve verplichting eigendom te beschermen. Ook die van vastgoedspeculanten. Dat mag je vervelend vinden, maar ja, mensenrechten hangen niet van iemands vermogen af.

Het voorgaande betekent overigens niet dat krakers rechteloos zijn. Dat zij een beroep kunnen doen op het huisrecht is in zowel de parlementaire geschiedenis als de rechtspraak volmondig erkend (al ken ik geen uitspraak van het EHRM waarin dat zo principieel wordt gesteld). Daar moet dus zorgvuldig mee worden omgegaan. Maar waarom de mogelijkheid om een dreigende ontruiming middels een kort geding aan te vechten onvoldoende zou zijn in het licht van (naar ik aanneem de artikelen 6 en 13 van) het EVRM, ontgaat mij. Laten we er niet omheen draaien: het huisrecht van de kraker bestaat, maar is zwak. Zowel naar oud recht als naar nieuw recht pleegt hij immers een onrechtmatige daad jegens de huiseigenaar (zie de conclusie van de AG in de zojuist genoemde HR-zaak). Een recht op een woning kan hij aan EVRM, noch aan de Grondwet of enig ander document ontlenen. Dat zijn huisrecht al snel het onderspit zal delven jegens de rechten en belangen van de eigenaar maakt nog niet dat de procedure in strijd met het EVRM komt. Dat Verdrag kent geen recht om te winnen toe.

Het voorgaande neemt niet weg dat je grote vraagtekens kunt plaatsen bij de Wet kraken en leegstand. Algehele strafbaarstelling van kraken lijkt me zinloos, maar helaas juridisch onaantastbaar. De oude situatie van artikel 429 sexies Sr, met strafbaarstelling pas na een jaar, was een stuk bevredigender. Binnen het jaar was de huiseigenaar sterk beschermd, daarna moest hij zelf naar de rechter stappen. Die situatie is alleen met politieke middelen terug te brengen. De juridische strijd tegen strafrechtelijke ontruimingen lijkt mij een beetje een achterhoedegevecht.

Reactie achterlaten

{ 1 trackback }

Vorige post:

Volgende post: