Homeschooling en het bashen van gelovigen

door JAdB op 31/10/2013

in Grondrechten, Rechtspraak

Post image for Homeschooling en het bashen van gelovigen

Thuisonderwijs wordt steeds populairder. Staatssecretaris Dekker wil het succes ervan in de kiem smoren door de vrijstelling van de leerplicht wegens “richtingbezwaren” af te schaffen. Zodoende wordt voorkomen dat kinderen de thuis worden onderwezen een brede sociaal-emotionele ontwikkeling missen. Op school krijgen ze die wel, volgens Dekker. Is dit juridisch toelaatbaar? Is het een goed idee? Beide vragen worden besproken.

Het standaardarrest is hier Konrad tegen Duitsland. Ten tijde van dit arrest had Duitsland een vrijwel compleet verbod op thuisonderwijs. Uitzonderingen waren wel mogelijk (bijvoorbeeld voor rondtrekkende ouders, fysieke of geestelijke onmogelijkheid voor het kind om naar school toe te gaan), maar die waren bedoeld om te voorkomen dat een kind schade werd berokkend (undue hardship). Dergelijke vrijstellingsmogelijkheden hebben we ook in Nederland. Wat Duitsland niet had, en Nederland (nog) wel, was een vrijstellingsgrond op basis van richting. Indien de ouders overwegende richtingsbezwaren hebben tegen alle scholen die binnen een redelijke afstand van de woonplaats van de ouders liggen, moet een dergelijke vrijstelling worden verleend, en kunnen ouders dus aan thuisonderwijs gaan doen. Overigens toetst de rechter het gewicht van de richtingsbezwaren niet; hij kijkt alleen of de bezwaren niet over iets anders gaan dan richting (bijvoorbeeld de pedagogische methode). Als gezegd: deze vrijstellingen worden steeds vaker verleend. In schooljaar 2000/01 waren er 94 verleend. In 2011/2012 waren dit er 429.

Tegen het ontbreken van een dergelijke optie kwam Konrad op. Konrad wilde zijn kinderen zelf kunnen onderwijzen. Als hij zijn kinderen naar een school zou moeten sturen, zoals de Duitse leerplicht voorschreef, zouden zij een opleiding krijgen die niet in overeenstemming was met zijn geloof. Op school zouden zij namelijke seksuele voorlichting krijgen en ook blootgesteld worden aan verhalen over heksen en kabouters. Bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens betoogde hij daarom dat de leerplicht streed met art. 2 Eerste Protocol EVRM. Daarin staat dat niemand het recht op onderwijs kan worden ontzegd en dat de lidstaten bij het reguleren van het onderwijs de religieuze overtuigingen van ouders zullen respecteren.

Het EHRM wees deze klacht van de hand. Het recht op onderwijs “by its very nature, calls for regulation by the state”. Hierbij komt aan de lidstaten een margin of appreciation toe. Het EHRM concludeert dat er een hem niet onjuist voorkomende grond bestaat voor het niet bieden van de mogelijkheid van thuisonderwijs. Namelijk het socialiseren van kinderen en het integreren van minderheden in de maatschappij:

In the present case, the Court notes that the German authorities and courts have carefully reasoned their decisions and mainly stressed the fact that not only the acquisition of knowledge but also integration into and first experiences of society are important goals in primary-school education. The German courts found that those objectives could not be met to the same extent by home education, even if it allowed children to acquire the same standard of knowledge as provided by primary-school education. The Court considers that this presumption is not erroneous and falls within the Contracting States’ margin of appreciation in setting up and interpreting rules for their education systems. The Federal Constitutional Court stressed the general interest of society in avoiding the emergence of parallel societies based on separate philosophical convictions and the importance of integrating minorities into society. The Court regards this as being in accordance with its own case-law on the importance of pluralism for democracy (…)

Bovendien kunnen kinderen buiten schooltijd nog altijd hun religeuze opvoeding krijgen. Terzijde: het staatsonderwijs mag natuurlijk niet indoctrinerend zijn, zie Kjeld, Busk Madsen and Pedersen v. Denmark.

Mocht overigens vast komen te staan dat dergelijke socialisatie en integratie door middel van een leerplicht niet wordt bevorderd, dan zou het EHRM best eens kunnen terugkomen op deze uitspraak. Op dit pedagogische/onderwijskundige punt kom ik zo terug. Hoe dan ook, op basis van de Konrad-uitspraak staat wel vast dat het afschaffen van de vrijstelling op basis van richtingsbezwaren niet in strijd is met het EVRM.

Mogelijk valt trouwens te betogen dat het afschaffen van deze vrijstellingsmogelijkheid in strijd komt met art. 23 Grondwet. Sperling heeft betoogd dat het verbieden van thuisonderwijs in strijd komt met deze bepaling. Wegens het ontbreken van de mogelijkheid van constitutionele toetsing schieten pleitbezorgers van het thuisonderwijs hier weinig mee op als de politiek voet bij stuk houdt. Overigens is het op standpunt van Sperling wel kritiek mogelijk – zo stelde Noorlander dat zij te veel focuste op een rechtshistorische interpretatie van art. 23 Grondwet (zie zijn boekbespreking in RM Themis 2011, p. 291 e.v.).

Is het voorstel van Dekker dan wenselijk? Zoontjens geeft een aantal redenen waarom de staatssecretaris zich op glad ijs begeeft. De (voor mij) meest interessante bespreek ik hieronder.

Zijn eerste reden is dat er inmiddels studies zijn gedaan die zouden aantonen dat er geen verband is tussen (het ontbreken van) de sociale ontwikkeling van kinderen en thuisonderwijs. Ik ben wel benieuwd naar deze onderzoeken. Als gezegd zouden ze immers het Konrad-arrest op losse schroeven kunnen zetten. Nu ben ik wel op een hele hoop onderzoeken gestuit die inderdaad aangeven wat Zoontjens zegt: kinderen die thuisonderwijs hebben genoten zijn net zo sociaal en maatschappelijk vaardig als kinderen die op school hebben gezeten. Het probleem is dat deze onderzoeken vaak zijn verricht in opdracht van clubs die thuisonderwijs promoten en dat er wetenschappelijk gezien het een en ander op valt af te dingen, althans, dat is de stelling van Reich, associate professor op Stanford University. Ook de International Centre for Home Education Research geeft dit aan. Ik verwijs naar Amerikaanse bronnen, omdat thuisonderwijs in de VS enorm populair is (zo’n 1 miljoen kinderen) en er daar dus ook meer aandacht voor is.

Zoontjens geeft verder aan dat de aangekondigde maatregel een voorbeeld is van het “bashen” van gelovigen. Dit is een meer politiek argument waar ik desalniettemin wel gevoelig voor ben. Laten we wel zijn: eigenlijk is er op dit moment geen probleem, noch zijn er grote problemen voorzienbaar in de toekomst, met thuisonderwijs. Om dan de enige optie die gelovigen met betrekking tot het onderwijs van hun kinderen hebben om hun leven conform hun godsdienst in te richten, weg te nemen, gaat heel ver. De vrijheid van godsdienst is juist bedoeld om deze groep te beschermen (vgl. vrijheid van meningsuiting waar je ook niks aan hebt). De maatregel komt mij dan ook disproportioneel voor. Terecht wijst Zoontjens op de mogelijkheid (wellicht moet men, gelet op het recht op onderwijs zelfs spreken van een verplichting?) om toezicht te houden op thuisonderwijs. Dat toezicht ontbreekt nu nog. Het standpunt van Dekker dat dit te duur zou zijn, is niet onderbouwd. Hij lijkt er niet serieus over nagedacht te hebben. Dat blijkt ook wel uit zijn standpunt dat de overheid verantwoordelijk zou worden voor thuisonderwijs als hij toezicht zou instellen. Dat is volslagen nonsens. Wel is de overheid verantwoordelijk voor het garanderen van het recht op deugdelijk onderwijs. Het houden van toezicht hoort daar juist bij, zou ik zeggen.

Dit is deel II in de serie over de herinterpretatie van art. 23 Grondwet. Het eerste deel is hier te vinden.

{ 28 reacties… read them below or add one }

1 LD 31/10/2013 om 16:23

Mag je nu echt concluderen dat thuisonderwijs steeds populairder wordt? In zekere zin wel. Een stijging van 94 vrijstellingen naar 429 over een periode van 11 jaar is in absolute en in relatieve zin inderdaad veel, namelijk een stijging van 335 leerlingen en een stijging van 450%.

Dat lijkt heel veel, maar we moeten natuurlijk ook kijken hoeveel leerplichtige kinderen er überhaupt in Nederland zijn. Dan kom ik uit op 2.358.000 kinderen in de leeftijd van 5 tot en met 16 jaar (de kwalificatieplicht tot en met 18 jaar reken ik dan niet mee). Dan blijkt in 0,018% van de gevallen vrijstelling van de leerplicht gegeven te worden. Het helemaal afschaffen van de mogelijkheid vrijstelling te geven komt dan toch wel een beetje over als een overkill.

2 M.J. Hoogendoorn 01/11/2013 om 09:14

@LD

Geen probleem? In art. 23 Grondwet lees ik dat onderwijs “een voorwerp van aanhoudende zorg der regering” is. Hij is wettelijk verplicht zich zorgen te maken namens de regering.

3 LD 01/11/2013 om 10:36

Ik heb de woorden “geen probleem” niet in de mond genomen. Wel heb ik gezegd dat het wel heel ver gaat om bij zulke kleine aantallen direct de mogelijkheid van vrijstelling helemaal af te schaffen. Zoals in het artikel ook betoogd wordt, zou je eerst minder vergaande middelen moeten beproeven. Zoals het instellen van goed toezicht.

4 Marianne Lelieveld 05/11/2013 om 12:02

@M.J. Hoogendoorn

Welke reden heeft de overheid om zich zorgen te maken over thuisonderwijs?

5 Marianne Lelieveld 05/11/2013 om 12:04

@LD

Waarom zijn verregaande middelen zoals toezicht bij thuisonderwijs nodig?

6 Paula Kuitenbrouwer 05/11/2013 om 14:44

@ Marianne,
Toezicht op thuisonderwijs is waarschijnlijk niet nodig noch wenselijk. Er bestaat immers nog geen Nederlands onderzoek dat aantoont dat thuisonderwijs-leerlingen onder hun niveau presteren. Toezicht instellen op basis van vage vermoedens is een teken van wantrouwen, niet van goed bestuur. Het zou zo maar kunnen zijn dat Nederlandse thuisonderwijsleerlingen boven hun niveau presteren. Moet daarop toezicht gehouden worden?

Buitenlands onderzoek wijst uit dat de meeste thuisonderwijsleerlingen tijdelijk thuisonderwijs krijgen. Soms een jaar, soms enkele jaren, of tot het voortgezette onderwijs of universiteit. Thuisonderwijsleerlingen blijven geen thuisonderwijsleerlingen; ze groeien net zoals schoolleerlingen op en door in onze samenleving.

Thuisonderwijsouders opereren zelf-motiverend en zelf-regulerend. Indien een thuisonderwijs-leerling het niet goed maakt, dan zullen de ouders, eerder dan wie dan ook, zoeken naar beter onderwijs. Ouders die zelf voor het onderwijs zorgen, zijn ook verantwoordelijk voor het in-of doorstromen naar beroepsonderwijs of hoger onderwijs. Thuisonderwijzers nemen deze verantwoordelijkheid zeer serieus. Dat kun je ook zien aan de financiën van deze gezinnen: ze bekostigen het gehele onderwijs zelf, offeren vaak een salaris en pensioen op van 1 ouder om deze tot hoofddocent te maken. 

Thuisonderwijs afschaffen omdat er geen toezicht is, is m.i. onverantwoordelijk handelen. Want thuisonderwijs is effectief. De overheid zou dolblij moeten zijn met ouders die bereid zijn zulke (financiële) offers te brengen voor onderwijs-maatwerk voor hun leerlingen.

Ik ken een familie waarvan één kind dagelijks naar een school voor leerlingen met leerstoornissen gaat. Deze school kost een berg met geld. De ouders bekostigen deze school niet. Het kind gaat op kosten van de gemeente elke dag 1.5 uur per privé taxi naar school. De ouders hebben toestemming gekregen het kind thuisonderwijs te geven, echter, de ouders wensen deze verantwoordelijkheid niet op zich te nemen. De ouders hebben de vrijheid gekregen te kiezen t-e-g-e-n thuisonderwijs, ondanks dat aan deze keuzevrijheid kosten voor de samenleving verbonden zijn. Zet dit af tegen het verhaal van de gecommitteerde thuisonderwijsouders; zij worden in hun vrijheid tot het zelf geven en zelf bekostigen van onderwijs bedreigd. De vraag stellen naar rechtsgelijkheid op het gebied van onderwijsvrijheid lijkt me hier niet overbodig.

Laat die 492 thuisonderwijsleerlingen in rust en vrede onderwijs genieten. Een minister moet beleid maken daar waar nodig en daar waar wenselijk. Thuisonderwijs verbieden is ten zeerste onwenselijk en toezicht instellen wellicht geheel overbodig.

7 Henk 05/11/2013 om 14:46

@ Marianne

Waarom er toezicht nodig is op thuisonderwijs? Omdat lang niet iedereen les kan geven, en dat ook niet beter wordt met goede bedoelingen enz. Zelfde reden als waarom er toezicht bestaat op het reguliere onderwijs.

8 Paula Kuitenbrouwer 05/11/2013 om 15:11

@ Henk,
Die kinderen/leerlingen zie je in de praktijk hooguit een jaar onderwijs verliezen voordat de ouders besluiten dat thuisonderwijs geen goed idee is en hen (terug)plaatsen op school. We kunnen heel dramatisch over dat jaar doen, maar er zijn ook vele leerlingen die op school een jaar verliezen. Zoals ik al zei, thuisonderwijs is in hoge mate zelfregulerend.

Ik heb in veel landen thuisonderwijsgezinnen leren kennen; educatief zwakke gezinnen blijven educatief zwak, zowel bij schoolgang als bij thuisonderwijs. Educatief sterke gezinnen, zijn educatief sterk; zowel bij schoolgang (omdat de ouders voor huiswerk echt gaan zitten) en bij thuisonderwijs. Dat heeft te maken met de cultuur binnen een gezin, daar verandert toezicht niet veel aan.

Het idee dat je door middel van toezicht een hoog aantal leerlingen kunt redden, lijkt me een illusie. Sta ouders de mogelijkheid toe thuisonderwijs te proberen. Lukt het niet, dan gaan die leerlingen weer naar school. Dat besluit wordt -in de praktijk- zowel door de ouder als de leerling zelf genomen. Daar is geen toezicht voor nodig, eerder een flexibele wetgeving die het mogelijk maakt jaarlijks te kunnen kiezen tussen thuisonderwijs en schoolonderwijs (zoals in Belgie).

Wantrouwen is geen goede raadgever. Vertrouwen hebben in ouders en leerlingen lijkt me effectiever.

Is het niet verstandiger überhaupt te onderzoeken of toezicht nodig is? In Belgie blijkt uit onderzoek dat thuisonderwijs een tijdelijk fenomeen is. Maak het Nederlandse thuisonderwijzers ook mogelijk om flexibele keuzes te maken tussen school of thuis. Dat lijkt me veel handiger voor Nederlandse thuisonderwijzers en voorkomt de noodzakelijkheid van toezicht.

9 Henk 05/11/2013 om 16:32

En waarom zou jij dan, op jouw beurt, toezicht wantrouwen? Als dat helpt om educatief zwakke gezinnen die dat van zichzelf niet vinden hun kinderen wel naar school te laten gaan, dan is dat toch voldoende grondslag? Of gaat het dan om het belang van te weinig kinderen?

10 Paula Kuitenbrouwer 05/11/2013 om 16:55

Geen kind is teweinig belangrijk.

Ik wantrouw toezicht geheel niet. Integendeel, ik heb er volledig aan meegewerkt in de jaren dat mijn gezin in het buitenland woonachtig was. Ik vraag uitsluitend of het wel nodig is. Het is immers nog niet bewezen dat het nodig is. Het is ook niet bewezen of het educatieve zwakke gezinnen uberhaupt zal helpen. Men veronderstelt dat, maar is dat wel zo? Is voor educatief zwakke gezinnen support niet belangrijker dan toezicht?

Maak thuisonderwijs optioneel. Ouders in Belgie kunnen per jaar kiezen of ze thuisonderwijs geven of niet. Loopt thuisonderwijs niet goed (of zijn er andere redenen, b.v. een scheiding of ziekte van een ouder) dan kunnen de kinderen naar school. Omgekeerd, maakt een leerling het niet goed op school, dan kan men kijken of thuisonderwijs beter werkt.

In Nederland kun je geen thuisonderwijs meer geven nadat een kind op een school is ingeschreven. Een leerling kan dus ook niet een jaartje een school proberen. Immers, zodra een leerling ingeschreven staat op een school, is er geen weg meer terug naar thuisonderwijs. Hierdoor zullen thuisonderwijzers wel 3x nadenken of ze hun kinderen op school inschrijven. Thuisonderwijs-leerlingen kunnen school niet proberen zonder er aan vast te zitten. Dat is spijtig en onnodig.

Een enorme toename van thuisonderwijs valt echt niet te verwachten. Zoals ik al schreef; het aantal ouders dat dag in dag uit wil onderwijzen en voor alle kosten wil opdraaien, is en zal altijd klein blijven. Zelfs ouders die mogen thuisonderwijzen hebben daar geen zin in. Zelfs ouders die zeer matig denken over de school van hun kinderen, denken niet aan thuisonderwijs. Nederland is een door en door schools land.

We praten derhalve over een hele kleine groep die gecommiteerd en ambitieus is zelf het onderwijs aan kinderen te verzorgen. Het lijkt me beter dat er gezorgd gaat worden voor die leerlingen die wel naar school willen maar niet kunnen, dan voor diegene die niet willen en thuis (kunnen) leren.

Hartelijk dank voor de discussie en met zeer vriendelijke groet.
Paula

11 Henk 05/11/2013 om 17:29

Maar wat valt er dan te bewijzen? Als er één educatief zwak gezin bestaat dat zelf vindt dat ze heel erg goed bezig zijn, en alle vormen van support afwijst, en een toezichthouder zou in dat geval ingrijpen om die kinderen in ieder geval naar school te laten gaan, dan is dat toch voldoende? Zelfs als dat gezin er helemaal niet is, dan is het nog goed om te weten dat als dat gezin er wel zou zijn, de toezichthouder zou ingrijpen. Het is veel meer de normatieve wenselijkheid van een waarborg dan een meer beleidsmatige afweging van ‘nodig’ zoals je die bij een brug of stukje asfalt maakt.

Mijn argwaaan naar thuisonderwijs zou juist afnemen als ze zelf voorop zouden lopen in het optuigen van een vorm van toezicht.

12 Paula Kuitenbrouwer 05/11/2013 om 20:30

@ Henk,
Wordt hier de bewijslast niet omgekeerd? Thuisonderwijs wantrouwen tot het vertrouwen door toezicht hersteld is? Het zou omgekeerd moeten zijn: er moet vertrouwen heersen totdat wantrouwen door onderzoek gerechtvaardigd blijkt te zijn.

Dit was mijn laatste bijdrage.
Nu weer anderen aan het woord.
Met vriendelijkste groet,
Paula

13 Martin Holterman 06/11/2013 om 06:17

Een “disparate impact” inbreuk op de vrijheid van religie vind ik wel mogelijk, maar die moet dan eerst nog wel even bewezen worden. Daar kom je wat mij betreft niet aan toe tenzij de impact echt wel behoorlijk disproportioneel op bepaalde religieuze groepen valt.

Voor het overige vermag ik niet in te zien waarom we thuisscholers het voordeel van de twijfel zouden moeten geven. Als jij je kind thuis wilt scholen, rust op jou de bewijslast om aan te tonen dat dat kan zonder nadeel voor het kind.

14 Marianne Lelieveld 06/11/2013 om 07:04

@Henk

Waarom denk je dat ouders die geen les kunnen geven aan thuisonderwijs beginnen? Denk je dat de organisatie van thuisonderwijs overeenkomt met die van school?

15 Marianne Lelieveld 06/11/2013 om 07:50

@Henk

Het zwaar door wetten en maatregelen omklede Nederlandse staatsonderwijs met al zijn toezicht kan niet voorkomen dat er vele duizenden ‘thuiszitters’ en vroegtijdige schoolverlaters zijn, dat 10% van de 15-jarigen functioneel analfabeet is en dat ook nog eens vele duizenden jongeren psychische problemen hebben die veroorzaakt zijn door het pesten op en via scholen.

Sinds 1969 is er geen toezicht op thuisonderwijs. Desondanks, volgens de rapporten van het SCO-Kohnstamm Instituut in 2008 en 2010, gaat het goed met Nederlandse thuisonderwijs kinders en tieners. Misschien wel: juist omdat het thuisonderwijs niet gereguleerd is?

16 Henk 06/11/2013 om 08:45

Ik kan mij vele goede en minder goede motieven indenken. Kijk om je heen! Er zijn zoveel dingen waarvan je je niet kunt voorstellen dat ouders ze hun kinderen aandoen.

En je verwart regulering met toezicht. Uit je eigen argumenten blijkt dat het wel degelijk mogelijk is om de kwaliteit van het thuisonderwijs te meten. Daar kan dan ook toezicht op zijn. Gewoon iemand die jaarlijks komt kijken of er nog wat geleerd is. Zolang thuisonderwijzers dat een bedreiging vinden vertrouw ik het niet.

17 LD 06/11/2013 om 10:26

Ik verbaas me zeer over de negatieve gevoelens ten aanzien van toezicht op thuisonderwijs die kennelijk bij de voorstanders van deze vorm van onderwijs leven. Ons hele onderwijssysteem is onderworpen aan toezicht. Sterker nog, het houden van toezicht is een grondwettelijke taak van de overheid (artikel 23, tweede lid, Grondwet). Betekent dit dat wij iedere school en iedere universiteit per definitie wantrouwen tenzij het tegendeel wordt aangetoond? Ik zou die stelling niet voor mijn rekening willen nemen.

Toezicht wil niet alleen zeggen dat gekeken wordt wat er slecht gaat, maar ook en vooral naar wat er beter zou kunnen. Een ‘extern oog’ ziet vaak dingen die een direct betrokkene niet ziet of niet wil zien. Mijn middelbare school presteerde elk jaar uitstekend. Het gerucht ging zelfs dat een lid van een visitatiecommissie zich ooit hardop had afgevraagd wat hij hier eigenlijk kwam doen. Toch zou het merkwaardig zijn om te stellen dat de school dan maar moet worden vrijgesteld van toezicht. Je openstellen voor toezicht is in de eerste plaats je openstellen voor suggesties van buitenaf. Zo heb ik dat ook ervaren op de universiteit waarvoor ik acht jaar werkzaam ben geweest. Nooit als een uiting van wantrouwen.

Mijn ervaring met thuisonderwijs is overigens dat het bepaald niet in één vaste vorm voorkomt. Meestal gaat het om ouders die hun eigen kinderen lesgeven, maar vaak wordt samengewerkt met andere, gelijkgestemde ouders. Het kan dan gebeuren dat een ouder soms een klasje van acht kinderen (uit vier gezinnen) onderwijst, of zelfs dat een externe kracht daarvoor wordt ingeschakeld. Dat is natuurlijk prima, maar het verschilt eigenlijk niet wezenlijk van de wegkwijnende protestants-christelijke basisschool in mijn voormalige woonplaats die ook maar acht leerlingen per klas had. En daar was wel toezicht op. Over rechtsgelijkheid gesproken!

Het a priori afwijzen van welke vorm van toezicht op het thuisonderwijs dan ook lijkt me de acceptatie van deze vorm van onderwijs niet ten goede komen. Het lijkt me veel zinniger om na te denken over de vorm waarin dat toezicht kan worden gegoten, want dat dat niet precies hetzelfde kan zijn als bij een school lijkt me voor de hand te liggen. Als het begrip ‘toezicht’ dan zoveel negatieve gevoelens oproept, kunnen we het wellicht vervangen door ‘zicht’. Want daar gaat het uiteindelijk toch om: dat de overheid enig zicht heeft op wat er gebeurt, primair in het belang van de kinderen.

18 Paula Kuitenbrouwer 06/11/2013 om 11:04

@Henk,
Ik voel me geenszins bedreigd. Ik denk ook niet dat thuisonderwijzers zich bedreigd voelen. Ik heb in landen gewoond waar thuisonderwijs geïnspecteerd wordt en dat is prima.

Echter, is het mogelijk ruimte te laten voor de gedachte dat thuisonderwijzers de afgelopen 10-15 in rust en vrede onderwijs hebben gegeven en dat alle leerlingen prima terecht zijn gekomen? Waarvandaan het wantrouwen? Komen er na 10-15 jaar klachten bovendrijven van ex-thuisonderwijsleerlingen die hun ouders voor de rechter slepen en zeggen dat ze underachievers zijn vanwege het thuisonderwijs? Waar wordt het wantrouwen door ingegeven? Wellicht door zaken die spelen buiten het thuisonderwijs-domein? Ik denk dat. Ik ken ouders die boos zijn op school-docenten omdat de docenten de kinderen weigeren op te voeden.

Er gaat iets mis in de redenering. Thuisonderwijs dreigt te worden afgeschaft omdat toezicht te duur is. Maar thuisonderwijzers zelf hebben geen behoefte aan toezicht. Ze zullen er ook niet tegen zijn, echter de afgelopen 10-15 jaar bestond de roep om toezicht simpelweg niet. Thuisonderwijzers besparen een hoop geld, vergeet dat niet.
Wat is dan nu het probleem? Ineens komt de term wantrouwen bovendrijven. En vanochtend in de Telegraaf de ergernis aan dat thuisonderwijzers de mazen in het net zoeken door zich te beroepen op obscure religies. Thuisonderwijzers hebben de wet niet geschreven. Men kan hen niet verwijten er gebruik van te maken omwille van het welzijn van hun kinderen.

De aanval op thuisonderwijs heeft aldus niets te maken met ouders die het beste voor hun kinderen willen, maar met een wijdverspreid wantrouwen jegens het ouderschap en een afkeer van religie.

Hoe braaf moeten thuisonderwijzers nu dan zijn? Moeten zij toezicht wensen puur en alleen om tegemoet te komen aan het wantrouwen van de ander? Mogen zij zich uitsluitend nog maar beroepen op 1 of 2 wereldreligies om geen ergernis te veroorzaken? Gaat dit allemaal niet veel te ver?

Doe a.u.b. snel een onderzoek naar hoe ex-thuisonderwijsleerlingen het maken en geef ons de ruimte om ons op richting en inrichtings-bewaren te beroepen. De redenen waarmee we in het nauw gedreven worden, zijn bizar en hebben niets meer met thuisonderwijs te maken.

19 Henk 06/11/2013 om 13:58

Met afkeer van religie heeft het bij mij niets te maken. Het werkt afkeer van religie juist in de hand, omdat de thuisonderwijzers die ik ken pedagogische motieven hebben en dan met kabouterreligies aankomen. Maar dat terzijde. Als de mogelijkheid bestaat, dan gebruiken ouders die. Dat begrijp ik ook.

Ik heb overigens bewijs dat thuisonderwijs geen gegarandeerd succes is: Koningin Juliana heeft altijd stevig geklaagd over het feit dat ze niet normaal naar school mocht. Beatrix ook, maar dat heeft dan weer niet met thuisonderwijs te maken.

Maar je hebt gelijk: dat het in de afgelopen 15 jaar in geen enkel geval toch beter was geweest als het betrokken kind normaal naar school was gegaan, dat kan ik me inderdaad niet voorstellen. Ik zal vertellen waardoor dat komt: vaak wordt thuisonderwijs nogal fel verdedigd tegenover het schoolsysteem als een vorm van georganiseerde kindermishandeling. Wie echt het beste met zijn kind voorheeft, zo luidt de impliciete morele redenering, geeft het thuisonderwijs. Waar thuisonderwijs feitelijk een kwestie van privé-onderwijs is, is dat misschien nog wel waar ook. Maar daar moet je geld, tijd en capaciteiten voor hebben. Onderwijs is niet per se beter omdat het thuis plaatsvindt.

Nu heb ik een prima schooltijd gehad, maar ik realiseer me ook dat het voor sommige kinderen een hel moet zijn geweest. En ik kan me helemaal voorstellen dat je daar je eigen kind tegen elke prijs voor wilt beschermen. Ik zeg niet dat iedereen die thuisonderwijs geeft vroeger gepest, is maar het komt voor. En dat is nu net geen betrouwbare indicator dat je ook echt goed thuisonderwijs kunt geven.

Het kost mij grote moeite om voor mogelijk te houden dat in de afgelopen 15 jaar geen enkele ouder zo ontzettend niet wilde dat zijn kind ook gepest zou worden dat hij moeite had om toe te geven dat het thuisonderwijs voor zijn kind niet optimaal was, en dat je binnen het schoolsysteem ook niet gepest kunt worden. Een dergelijke rol zie ik voor mij als het om toezicht gaat.

Inderdaad: omkering van de bewijslast. Maar dat gebeurt in het recht, als iemand een waarschijnlijkheid kan onderbouwen.

En daar komt natuurlijk bij, als we toch eerlijk zijn, dat de huidige discussie ook te maken heeft met de Amsterdam, Asscher en het Islamitisch College. En daar dreigden wel degelijk dingen mis te gaan – zonder dat dat onmiddellijk iets met geloof te maken heeft. Het zelf optuigen of accepteren van een vorm van toezicht zou ik dan een geloofwaardig antwoord vanuit de thuisonderwijsgemeenschap vinden.

20 Paula Kuitenbrouwer 06/11/2013 om 16:55

Henk, waarom zou de thuisonderwijsgemeenschap die 10-15 jaar prima zelfstandig, zelfregulerend en zelfmotiverend heeft gefunctioneerd moeten reageren op problemen met een Amsterdams Islamitisch College?

We weten allemaal dat er sprake is van incidenten- en symbool-politiek, van populisme, en van ongefundeerd wantrouwen. Moeten wij daarop reageren?

Je zult zien: thuisonderwijzers gaan akkoord met toezicht. Waarom? Omdat ze niet anders kunnen. Echter, de juiste weg is eerst onderzoek, dan beleid. Maar we zijn gewend aan het raken aan incidenten-beleid, symbool-politiek en gaan we akkoord met kleutertoesten, toezichtskaders, en allerleid vormen van geldverspilling om een paar jaar na invoering te ontdekken dat we verkeerd en verstikkend bezig zijn.

Maar pas op: wetten en regels zijn zo ingevoerd en aangescherpt. Het is een stuk moeilijker om het moment te bepalen waarop ze overbodig zijn (geworden) en afgeschaft moeten worden. Ondertussen moet ook de leefbaarheid en proportionaliteit in de gaten worden gehouden.

Laat die pakweg 250 gezinnen met rust. Ze vormen geen probleem.
Nogmaals, thuisonderwijsleerlingen stromen, zoals scholieren, in en door.

Ik verwelkom onderzoek naar de noodzakelijkheid, kosten en effectiviteit van toezicht. Ik voorspel ook overreguliering en nodeloze administratie en kosten.

Ik laat het hier weer bij voor vandaag.
Dank voor discussie en met vriendelijke groet,
Paula

21 Marianne Lelieveld 06/11/2013 om 18:59

@ LD en @Henk,

Sinds de ICA-affaire(*) worden gezinnen met kinderen en tieners die niet naar school gaan door ambtenaren de duimschroeven hard aangedraaid. Het gaat hier om thuisonderwijs gezinnen en ook om kinderen/jongeren waar schoolgang geen oplossing biedt maar (tijdelijk) thuisonderwijs wel. (De tweede groep kinderen/tieners worden door sommigen ‘thuiszitters’ genoemd.)

In oktober 2012 zijn er aangepaste instructies vanuit het Openbaar Ministerie naar alle parketten en (via Ingrado) naar alle leerplichtambtenaren gegaan. Het gevolg hiervan is dat vele gezinnen met kinderen/tieners in ons netwerk onterecht vervolgd worden met strafzaken, boetes en zeer belastende onderzoeken door jeugdzorginstanties die te vaak tot onder toezichtstellingen of erger leiden. Heeft dit nog iets met onderwijs of ondersteuning van deze gezinnen te maken? Of is dit eerder te ver doorgeschoten, beschadigende en zeer verregaande inmenging in het gezinsleven?

We hebben dus nu met politici en een overheid te maken die werkelijk alles in hun macht doen om kinderen/tieners op school te houden, zelfs als gezinnen en kinderen daardoor beschadigd raken!

Voor 2011 stond een groot deel van de thuisonderwijs (TO) gemeenschap niet afwijzend tegenover toezicht. Het werd zelfs door sommigen gezien als een soort ruilmiddel om vrij toegankelijk TO voor alle gezinnen in Nederland weer mogelijk te maken, zoals dat tot 1969 altijd het geval was. Ook zag men het hoopvol als een manier om meer appreciatie voor TO te laten ontstaan.
Kunt u zich voorstellen dat, vanwege de huidige kwaadaardige vervolging van gezinnen, de meerderheid binnen het TO-netwerk nu heel grote vraagtekens zet bij welke vorm van overheidsinmenging dan ook?

(*) Toen het Islamitische College Amsterdam in 2011 werd gesloten en zo’n honderd gezinnen thuisonderwijs wilden doen heeft Wethouder Asscher 1) hardhandig ingegrepen en 2) de Tweede Kamer verzocht de religieuze/levensfilosofische vrijstelling uit de Leerplichtwet te schrappen.

22 Paula Kuitenbrouwer 07/11/2013 om 13:21

@Henk,

Er zijn thuisonderwijs-ouders die hun kinderen school laten proberen, want er zijn o.a. kinderen die het willen proberen. Sommige gezinnen besluiten dat school prima gaat en houden met thuisonderwijs op. Met enige regelmaat zien we thuisonderwijzers afscheid nemen van ons thuisonderwijsnetwerk. De Nederlandse thuisonderwijsgemeenschap wenst deze gezinnen al het beste toe en complimenteren hen voor het volgen van de wensen van de betreffende kinderen. Maatwerk onderwijs, of dat nu thuisonderwijs is of schools, daar gaat het om.
Andere die school proberen, houden het bij even-proberen. Dit mag juridisch niet (immers een leerling moet ingeschreven staan), maar sommige scholen laten thuisonderwijsleerlingen een aantal dagen of weken toe zonder hen in te schrijven.

In Belgie kun je per jaar beslissen of je aan huisonderwijs of aan schools onderwijs doet. Dat maakt dat thuisonderwijs meer dan in Nederland een tijdelijke optie kan zijn. Dat is zoveel beter georganiseerd dan de rigide regelgeving in Nederland. Het semi-permeabel maken van school-en thuisonderwijs, zoals Belgie dat doet, kan duur en nodeloos toezicht voorkomen. Want nogmaals, ik zie het steeds om mij heen; ouders en kinderen die thuisonderwijs niet goed vinden gaan, kiezen voor school. Die keuze moet vergemakkelijkt worden, zoals in Belgie. En vice versa: gaat het op school een tijdje niet best, geef ouders dan de vrijheid zelf les te geven. Dat past in de participatie samenleving waar we (niet in de laatste plaats gedwongen door kostenbeheersing) naar toe moeten.

Toezicht is een oplossing voor een politiek (symbool politiek) probleem, niet voor een daadwerkelijk bestaand probleem.

Thuisonderwijs IS namelijk geen probleem.
Integendeel.

23 Henk 07/11/2013 om 13:36

Pfff. Ik hou er mee op. Nog twee korte antwoorden: de ‘TO-gemeenschap’ kan ook niet reageren, maar moet dan niet raar staan te kijken als de de maatschappij die route gaat afsluiten. En ja. Ik vind het raar dat je grote vraagtekens plaatst bij een overheid die betrokken wil zijn bij de kwaliteit van het onderwijs, thuis of op school.

En ik heb nog een tip. Ik beschouw mijzelf als niet als onwelwillend t.a.v. thuisonderwijs als zodanig. Dat is ook wat ik om mij heen aantref. Maar de wijze waarop jullie het nu zo verdedigen (‘kwaadaardige vervolging’ en ‘niet ons probleem’ en ‘er gaat bij ons niet mis, tenzij jij het aantoont’ enz.) levert uitermate weinig sympathie op bij deze grote middengroep die van nature argwanend is tegen zoveel fanatieke felheid.

24 Paula Kuitenbrouwer 07/11/2013 om 13:57

@ Henk,

Volgens mij waren we verwikkeld in een een discussie of toezicht noodzakelijk of wenselijk is. Ik heb keer op keer aangegeven mijn medewerking te zullen geven, zoals ik dat ook in het buitenland heb gedaan. De meeste thuisonderwijzers zien toezicht graag geëffectueerd, met als ruil uiteraard dat thuisonderwijs erkend wordt. Immers, je kunt als overheid geen toezicht houden op iets dat niet mag.

Ook hebben we gediscussieerd over of er eerst niet beter onderzoek gedaan kan worden naar de noodzakelijkheid van toezicht. Dat heeft niets met felle verdediging te maken maar met goed bestuur of goed beleid.

Je bent helaas niet goed op de hoogte van de gehele toezichts-geschiedenis op thuisonderwijs. De Nederlandse Vereniging voor Thuisonderwijs heeft al lang (een jaar?) een gedetailleerd ontworpen toezichtskader op OCW liggen. Het is OCW, staatssecretaris Dekker, die toezicht verwerpt, niet de thuisonderwijzers.

25 Henk 07/11/2013 om 14:19

Toevallig wist ik dat dan weer wel. Maar ik lees bij je collega dat “de meerderheid binnen het TO-netwerk nu heel grote vraagtekens zet bij welke vorm van overheidsinmenging dan ook.” Het was een laatste verzuchting voor allebei tegelijk.

26 Marianne Lelieveld 07/11/2013 om 17:32

Henk, kan jij je voorstellen wat er sinds 2011 bij TO-ers leeft?:

Bij een overheid die:
1) alles in haar macht doet om kinderen/tieners op school te houden,
2) het normaal vindt dat de one-size-fits-all handhaving daarvan een uiterst beschadigende werking heeft en
3) thuisonderwijs van de kaart wil vegen,
wat zou dan de achterliggende doelstelling van toezicht hoogstwaarschijnlijk zijn?

Eerlijk gezegd is voor mij momenteel eerder de discussie: Hoe kunnen we TO niet alleen behouden maar weer vrijelijk beschikbaar krijgen zoals dat tot 1969 altijd het geval was? En zoals overal in de Westerse wereld en in andere landen zoals b.v. China, Rusland, India, Israël, Maleisië en Indonesië.

27 Marianne Lelieveld 09/11/2013 om 17:35

Een interest artikel / nieuw boek:

In her book, Dr Lees refers to the prejudice surrounding home education and alternatives outside of schooling as ‘educationism’. She says:
“Educationism is prejudice against educational difference. It causes problems when people judge if home education is real education or not and is involved in assessing home education as a legal option. For this reason, I created a three-fold framework to distinguish between types of discovery of the option to home educate. This helps us understand what is criminal abuse, what is school avoidance, and what is a legally-conducted education pathway available to all. All home education take-up is genuine because it is a legal alternative to schools and the only pathway which is illegal is no education at all.”

Dr Lees concludes:
“It is a scandal that parents and children can suffer so much trauma from problems with schools and do not know there is a valid, successful alternative. Too often schools fail parents and children and one solution may be home education. It is a controversial inadequacy and loss that the government do not actively educate the country’s parents about alternative educational options such as home education. State information about education keeps most parents in the dark about such options. The parents I spoke to didn’t like that. We need more information in the public domain rather than relying on word of mouth. A variety of educational pathways is the right of all, not just a privileged few.”

http://www.yorksj.ac.uk/news—events/news—events-home/news/children-dont-have-to-go-to-s.aspx

28 Wouter Rademaker 11/11/2013 om 16:19

Op het moment is TO niet erkend als onderwijs, dus is geen toezicht mogelijk / nodig. Op het moment dat TO erkend wordt als onderwijs moet volgens de grondwet er iets van toezicht zijn. Voor 1968 moest bij de aanvraag van huisonderwijs een lijst moest worden ingeleverd met in welke vakken het kind onderricht kreeg en door wie. Zoiets lijkt mij voldoende, misschien met als modern extra een VOG (verklaring omtrent gedrag) voor degenen die lesgeven.

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: