Juridisch pionieren op de digitale snelweg

door Ingezonden op 28/12/2011

in Haagse vierkante kilometer

Post image for Juridisch pionieren op de digitale snelweg

In 2011 ontdekte de politiek het internet. Niet als campagneplatform dit keer, maar van Washington tot Wukan beseft men dat wat op het web gebeurt het domein van politiek en recht raakt.

Eerder deze maand noodde Uri Rosenthal collega-ministers en directeuren van grote internetbedrijven naar Den Haag om te spreken over internetvrijheid. Een thema dat ook op dit blog in de schijnwerpers staat sinds de Arabische Lente. Een maand eerder riep de Britse minister Hague een bont gezelschap in Londen bijeen om te spreken over toekomstige regels op het internet.

Wat is er toch aan de hand?

Overheden wereldwijd slaan aan op de aanwezigheid van hackers, downloaders, spionnen en terroristen – zij hebben allemaal een plek op het web gevonden. Hierdoor merken agenten, politici en rechters wereldwijd dat zij steeds vaker aan het internet gerelateerde kwesties op hun bordje krijgen. Staten zijn geneigd te reageren door hun macht ook op het web te projecteren. Internetters zijn echter van nature wars  van overheidsbemoeienis: de digitale snelweg is nu eenmaal niet aangelegd door Rijkswaterstaat.

Overheidsbemoeienis met een ruimte waar burgers elkaar ontmoeten, meningen uitwisselen en inkopen doen is al snel betuttelend. Hoe minder regels en handhaving, hoe beter, zou je zeggen.

Arabische leiders zoals Mubarak, ben Ali en Assad leken het bewijs te leveren voor die stelling. Als de dood waren zij voor “samenscholingen” op sociale media. Jonge dissidenten gebruikten Facebook, Twitter en andere tools om zonder bemoeienis van de geheime politie hun frustraties te ventileren en zich te organiseren. De reactie van deze dictators was even bedroevend als voorspelbaar: het vrije internet ging aan banden.

In Nederland lijkt dit een ver van ons bed show. Hoewel het Hare Majesteit behaagt een enkele keer vermanend virtueel op te treden, hoeft zij de internetvrijheid van haar onderdanen niet op te offeren om haar Koninkrijk te verdedigen en bewaren. En toch gaat de klassieke clash tussen vrijheid en veiligheid ook Nederlandse internetgebruikers aan. De DigiNotar-affaire liet zien dat de veiligheid van burgers en staat risico liep door onzichtbare hackers buiten de landsgrenzen. Waar burgers en staat blootstaan aan gevaar, komen overheid en politiek in beeld.

Hoewel de overheid als hoofdtaak heeft staatsinstellingen en ingezetenen te beschermen, zijn de instrumenten die daartoe op het web ter beschikking staan beperkt. Voor veilig verkeer van vertrouwelijke informatie zijn autoriteiten bijvoorbeeld afhankelijk van private certificaatautoriteiten, zoals DigiNotar. Schadelijke virussen en vijandige hacks worden voorkomen met virusscanners en beveiligingssoftware ontwikkeld door internationale bedrijven. De staat, kortom, kan niet in zijn eentje internetveiligheid garanderen. Samenwerking met bedrijven is bittere noodzaak.

Nationale regeringen, maar ook de Europese Unie, zoeken nu snel partners binnen het internationaal bedrijfsleven om gezamenlijk te werken aan internetveiligheid, zonder internetvrijheid daarbij op te offeren. Politici realiseren zich dat publiek-private samenwerking op transnationaal niveau – het web trekt zich van landsgrenzen niets aan – nodig is (beleidfetisjisten spreken van een Multistakeholders model).

Voor overheden betekent dit een zoektocht naar nieuwe, nog ongekende samenwerkingsvormen. Razendsnelle technologische ontwikkelingen en het werken met nieuwe partners betekent dat juristen zich de komende jaren vaak de haren uit het hoofd zullen trekken. Onduidelijkheid over bevoegdheden, taken, normen en rechten, maakt het web de komende decennia een plek voor rechtspioniers. Politici zullen daarbij moeten wennen aan het idee dat zij niet alleen verantwoordelijk zijn voor regels en handhaving – overheden zijn slechts een van de spelers in een orkest zonder dirigent.

Wouter van Cleef

{ 2 reacties… read them below or add one }

1 Sebastiaan 29/12/2011 om 12:33

Dude! Goed bezig. Scheelt mij weer een column. Lees ook even Mireille Hildebrandt: http://www.nvj.nl/docs/radboud2.pdf. Interessante oratie, m.i.

2 Davied 04/01/2012 om 20:23

Reactie achterlaten

{ 1 trackback }

Vorige post:

Volgende post: